Кіріспе

⟨th⟩ диграфымен байланысты дауыссыз дыбыстар

Ағылшын тілінде ⟨th⟩ диграфы көбінесе екі фонеманың бірін немесе екіншісін көрсетеді: дыбысты тіс ұсықтамасы (мысалы, *this* сөзіндегідей) және дыбыссыз тіс ұсықтамасы (мысалы, *thing* сөзіндегідей). Кейде ол [θ] дыбысын (мысалы, *Thailand* немесе *Thomas* сөздерінде) немесе [tθ] кластерін (мысалы, *eighth* сөзінде) көрсетеді. Құрама сөздерде ⟨th⟩ диграф емес, дауыссыз дыбыстар тізбегі болуы мүмкін (мысалы, *lighthouse* сөзіндегідей).

Жалпы сипаттама

Стандартты ағылшын тілінде екі тіс фрикативті фонеманың фонетикалық іске асырылуы көптеген басқа ағылшын дауыссыздарына қарағанда аз өзгеріске ұшырайды. Екеуі де тіс аралық немесе тістік түрде айтылады: яғни, тілдің ұшы жоғарғы тістердің артқы жағына тиіп, сәл шығып тұрады немесе тілдің ұшы жоғарғы тістердің артқы жағына жанасады. Кейбір сөйлеушілер үшін бұл екі жағдай еркін өзгеріс ретінде келеді, ал басқалары үшін олар толықтырып бірін-бірі толықтырады. Тілдік фрикатив альвеолярлық фрикативқа жақын болғанда немесе , мысалы, *myths* немесе *clothes* сөздерінде, тіс фрикативі тістердің артында орналасады. Бұл жағдай фонетикалық контекстке байланысты өзгеруі мүмкін. Дауыс жолдары ашылады. Жұмсақ таңдай-тілдес қуыс жабылады. Тіл мен жоғарғы тістердің кесу жиегінің (тіс аралық) немесе тістердің ішкі бетінің (тістік) арасындағы ауа ағыны естілетін үйкеліс тудырады. және арасындағы айырмашылық көбінесе дауысты-дауыссыз қарама-қайшылық ретінде сипатталады, себебі ана тілінде сөйлейтін адамдар осы ерекшелікке ең көп назар аударады. Дегенмен, екі фонема басқа фонетикалық белгілермен де ерекшеленеді. Энергия деңгейінде айырмашылық бар (қараңыз: Фортис және Ленис), фортис фонемасы лениске қарағанда күшті тілдік кернеумен айтылады. Сондай-ақ, фонемасы фонемасынан күштірек демдікпен айтылады, бұл ауыз алдына бірнеше сантиметрге қолды ұстап, артикуляциялық процесте туындаған ауа ағынының күшін байқау арқылы көрсетуге болады.

Фонология және таралу

Қазіргі ағылшын тілінде және фонемиялық байланыста болады, бұл аз ғана минималды жұптардың болуымен көрсетіледі: thigh:thy, ether:either, teeth:teethe. Осылайша, олар фонемалар (дыбыс бірліктері, олардың айырмашылығы мағынаны өзгерте алады) болып табылады, аллофондардан (фонеманың мағынаға әсер етпейтін әртүрлі айтылуы) өзгеше. Олар көршілес лабиоденталь фрикативтерден, сибилянттардан және альвеолярлық окклюзивтерден «thought:fought/sought/taught» және «then:Venn/Zen/den» сияқты минималды жұптар арқылы ерекшеленеді. Ағылшын тіліндегі сөздердің көп бөлігінде болады, және жаңа сөздердің көбісі де солай. Дегенмен, көмекші сөздердің, әсіресе «the» сөзінің жиі қайталануы, нақты қолданыста оның жиірек кездесуіне себеп болады. Бұл таралу үлгісін мынадай ережемен қорытындылауға болады, ол көп жағдайда қолданылады: бастапқы позицияда, белгілі бір көмекші сөздерден басқа қолданылады; ортаңғы позицияда, белгілі бір шет тілдерінен алынған сөздерден басқа қолданылады; және соңғы позицияда, белгілі бір етістіктерден басқа қолданылады. Бұл туралы толыққанды түсіндірме келесіде беріледі.

Грамматикалық ауысу

Бір-бірімен байланысты сөздер жұптарында және арасындағы дыбыстардың ауысуы мүмкін, мұны дыбыстық өзгеріс түрі деп қарастыруға болады. Әдетте, есімнің жекеше түрінде, ал көпше түрінде және байланысты етістікте кездеседі: мата, киімдер, киіндіру. Бұл үй, үйлер немесе қасқыр, қасқырлар сияқты сөздердегі дыбыстық өзгеріске тікелей ұқсас. Бұл көне ағылшын тіліндегі аллофондық айырмашылыққа (төменде қараңыз) қатысты, онда сөздің бастапқы түрінде дыбыс соңғы позицияда болып, дауыссыз болатын, ал ортаңғы позицияда және байланысты түрінде дауысты болатын. Сөздердегі жіктеулердің жоғалуы ортаңғы дауысты дыбысты сөздің соңына жылжытты. Көбінесе ескі жіктеулердің іздері әріптерде үнсіз түрінде көрінеді, оны синхронды түрде дауыстылықтың белгісі деп қарастыруға болады.

Өңірлік үлестіру айырмашылығы

Жоғарыда келтірілген талқылау стандартты британ ағылшын тілінің авторитеті саналатын Даниэль Джонстың "Ағылшын тілінің айтылу сөздігі" және американдық ағылшын тілінің авторитеті Вебстердің "Жаңа әлем колледж сөздігі" негізінде жүргізілді. Екеуінің қолданылуы шамалы ғана ерекшеленеді. Стандартты ағылшын тіліндегі аймақтық айырмашылықтар мыналар: "with" сөзіндегі соңғы дауыссыз дыбыс (оның бастапқы айтылуы) солтүстік Британияда [θ] болып айтылады, ал оңтүстікте [t] болып айтылады, бірақ оңтүстік британдық ағылшын тілінде сөйлейтіндердің кейбіреуі дауыссыз дыбыстан бұрын [θ], ал дауысты дыбыстан бұрын [t] қолданады. 1993 жылы американдық ағылшын тілінде сөйлейтіндер арасында жүргізілген пошта арқылы сауалнама көрсеткендей, 84% [t] қолданады, ал 16% [θ] қолданады (Шитара 1993). (Екінші нұсқа, әлдебір дыбыстық өзгерістің нәтижесі болуы мүмкін.) Шотланд ағылшын тілінде оңтүстікке қарағанда көбірек сөздерде [θ] дыбысы кездеседі. Атыраулар, ауыздар (зат есім), шындықтар сияқты есімдердің көпше түрі солтүстікте кездеспейді. Дегенмен, шотланд ағылшын тілінде етістік формаларында [θ] аяқталуы бар, мысалы, жуынады, ауыздар (етістік), жек көреді, сондай-ақ киімдер (зат есім) сөзінде де кездеседі. Шотланд ағылшын тілінде "with", "booth", "thence" сияқты сөздерде де [θ] дыбысы бар, ал "thither" сөзінің шотландша айтылуында бір сөздің ішінде екі [θ] және [t] дыбысы кездеседі. Американдық және британдық ағылшын тіліндегі айырмашылықтар бар жерлерде, Ұлыбританияның солтүстігі әдетте АҚШ-пен осы фонемалық жұп бойынша келіседі. Американдық ағылшын тілінің кейбір диалектілері "рахмет" сөзінің басында [θ] дыбысын қолданады.

Ежелгі ағылшын тілінде

Осылайша ағылшын тілі фонеманы басқа батыс герман тілдерінде және көптеген үнді-еуропа тілдерінде кездесетін орындарда мұра етті: ағылшын тілінде "үш", неміс тілінде "drei", латын тілінде "tres". Ежелгі ағылшын тіліндегі бұл фонема, тілдегі барлық фрикативтік фонемалар сияқты, екі аллофонға ие болды – бірі дауысты, бірі дауыссыз. Бұл аллофондар фонетикалық ортаға қарай жүйелі түрде таратылды. (мысалы, және ) екі дауысты дыбыс немесе дауысты консонанттардың арасында қолданылды. (мысалы, және ) сөздің басында және соңында, сондай-ақ дауыссыз консонантқа жақын болғанда ортасында айтылды. Ежелгі ағылшын тілінде осы дыбыстарды көрсету үшін екі графема болды – "þ" (thorn) және "ð" (eth), бірақ олар оларды ескі исланд тілінен айырмашылығы, бір-бірімен алмастыра қолданды, ол тілде "þ" фонемасын көрсету үшін, ал "ð" - дыбысын көрсету үшін пайдаланылды.

Қазіргі ағылшын тіліне дейінгі даму

Қазіргі ағылшын тіліне жету жолындағы ең маңызды өзгеріс – [θ] және [ð] арасындағы ерекшеліктің фонемалық мәнге ие болуы болды. Минималды жұптар, демек, екі дыбыстың фонологиялық тәуелсіздігі үш негізгі процестің нәтижесінде қалыптасты. Ерте орта ағылшын тілінде «the», «they», «there» сияқты кең таралған функциялық сөздердің тобы [θ] орнына [ð] дыбысымен айтыла бастады. Бұл, мүмкін, санди тілінің дамуы болған шығар; себебі бұл сөздер көбінесе әлсіз айтылатындықтан, кейде алдыңғы сөзден жалғасқандай сезім тудырады, бұл тіс фрикативінің сөз ішіндегі дыбыс ретінде қарастырылуына әкеп соқты. Осылайша, сөз басындағы минималды жұптар пайда болды, мысалы, «thigh» – «thy». Ағылшын тілі грек тілінен көптеген сөздерді, оның ішінде көптеген ғылыми терминдерді қабылдаған. Егер түпнұсқа грек тілінде «θ» (тета) әрпі болса, ағылшын тілінде фонетикалық ортаға қарамастан, кейінгі грек тілінің айтылуын сақтап, нәтижесінде ортаңғы позицияда [θ] дыбысы пайда болды (мысалы, «anthem», «methyl» және т.б.). Бұл «ether» – «either» сияқты медиалды минималды жұптардың пайда болуына мүмкіндік берді. Ағылшын тілінде етістіктің бастапқы жіктелуі жойылды. Егер етістіктің түбірі тіс фрикативімен аяқталса, көне ағылшын тілінде одан кейін дауысты дыбыс келген, сондықтан ол дауысты болып есептелген. Бұл қазіргі ағылшын тілінде де дауысты айтылады, тіпті етістік жіктелуі жойылғанмен, сөз соңында [θ] дыбысы қалған. Мысалдар: «to bathe», «to mouth», «to breathe». Кейде түпнұсқа дауысты дыбысының іздері әліпбиде сақталған (қараңыз: «Үнсіз е»), бірақ бұл үлгілі емес. Осылайша, сөз соңындағы минималды жұптар пайда болды, мысалы, «loath» – «loathe». Бұл фонемаларға әсер еткен басқа өзгерістердің ішінде, [f] → [θ] ауысуы, содан кейін әлсіз айтылатын «er» жұрнағы қосылуы бар. Осылайша, көне ағылшын тіліндегі «fæder» қазіргі ағылшын тілінде «father» болып өзгерді; сондай-ақ «mother», «gather», «hither», «together», «weather» (сәйкесінше «mōdor», «gaderian», «hider», «tōgædere», «weder»). Кері процесте, көне ағылшын тіліндегі «byrþen» және «morþor» немесе «myþra» сөздері «burden» және «murder» сөздеріне айналды (қ. «burthen» және «murther» ескі нұсқаларын салыстырыңыз). Диалектілік тұрғыдан, [θ] және [ð] арасындағы ауысу кейбір басқа сөздерге де қатысты, мысалы, «bladder», «ladder», «solder» сөздерінде [θ] дыбысы қолданылады (бұл, мүмкін, бұрынғы екеуінің «blather» және «lather» сөздерімен қақтығысуына байланысты басқа жерлерде шектелуі мүмкін). Екінші жағынан, кейбір диалекттер бастапқы [d] дыбысын сақтап, оны басқа сөздерге де қолданады, мысалы, «brother», «further», «rather». Уэльс аты Ллевелин ескі ағылшын мәтіндерінде Тлевелин (Парламент жазбалары (Rotuli parliamentorum) I. 463/1, король Эдуард I немесе II) және Флюэллен (Шекспир, Генрих V) түрінде кездеседі. «Th» диалектілік түрде «wh» дыбысының орнына да қолданылады, мысалы, «thirl», «thortleberry», «thorl» (сәйкесінше «whirl», «whortleberry», «whorl»). Керісінше, шотланд тілінде «thwaing», «thwang», «thwite», «thwittle» сөздеріне «whaing», «whang», «white», «whittle» сөздері сәйкес келеді. Ескі етістік жіктелуі «eth» (көне ағылшын тілінде «eþ») «s» (мысалы, «he singeth → he sings») дыбысымен ауыстырылды, бұл дыбыс өзгерісі емес, мүлдем жаңа жіктелу.

Диалектілік іске асырулар

Кейбір диалекттерде "th" дыбыс фонемалары және тіс фрикативтерінен өзгеше айтылады және . Ең көп кездесетіндері: лабиодентальді фрикативтермен алмастыру және (алға жылжу), альвеолярлық окклюзивтермен алмастыру және (тоқтату), және альвеолярлық фрикативтермен алмастыру және (альвеоляризация). Алға жылжу және тоқтату ағылшын диалектілерін сөйлейтіндер арасында көбірек кездеседі, ал альвеоляризация француз, неміс немесе қытай тілдерін бірінші тілі ретінде үйренгендер арасында көбірек кездеседі. және дыбыстары және деп айтылатын диалекттерде алға жылжу мен тоқтату әдетте стандартты айтылудан аз ерекшеленеді, ал альвеоляризация көбінесе жағымсыз бағаланады. Төртінші, сирек кездесетін алмастыру – сөздің басында немесе дауыстылар арасында дыбысын алмастыру. Бұл дебюкализация деп аталады және шотланд ағылшын тілінде біршама кең таралған.

th-fronting (тұмсықтылық)

Кейбір аймақтарда, мысалы, Лондон, және белгілі бір диалекттерде, африкалық америкалық сөйлеу тілі мен сирек кездесетін Жаңа Зеландия диалектісінде көптеген адамдар /h/ фонемасын /ʔ/ дыбысымен, ал /w/ фонемасын /v/ дыбысымен айтады. Бұл айтылу дәстүрлі түрде Кокни акцентіне тән деп есептелгенімен, кеңінен таралған, әсіресе оны тез айту үшін басқа үскір дауыстармен бірге қолданылғанда. 20 ғасырдың басында Оңтүстік-Шығыс Англияның Эстуари ағылшын тілінде бұл айтылу ерекше көзге түсе бастады. Кем дегенде бір жағдайда бұл жаңа сөз ретінде стандартты ағылшын тіліне енген: "bovver boy" – бұл "жанжал" (fight) іздеуші "жігіт", яғни қарақшы. Джо Браун және оның Bruvvers тобы 1960 жылдардағы танымал поп-топ болды. "Fings ain't wot they used t'be" әні 1959 жылғы Кокни комедиясының тақырыптық әні болды. Сол сияқты, елдің солтүстік бөлігінен келген Жаңа Зеландиялық өзін "Norfland" деп атауы мүмкін. Кокни диалектінде, /h/ дыбысымен басталатын сөз (оның дауыссыз әріқтасынан айырмашылығы) ешқашан екі ерінді дауыстық емес. Оның орнына ол /ʔ/, /k/ немесе /ɡ/ дыбыстарымен айтылады, немесе тіпті түсіріліп тасталады.

th- тоқтату

Африкалық америкалық диалектісін, Кариб ағылшын тілін, Либерия ағылшын тілін, Нигерия ағылшын тілін, Филадельфия ағылшын тілін және Филиппин ағылшын тілін (сондай-ақ, басқа азиялық ағылшын түрлерін) қолданушылар көптеген жағдайда фрикативтерді альвеолярлық жабық дауыстар ретінде айтады. Сол сияқты, бірақ бәрібір ерекше, Нью-Йорк ағылшын тілін, Чикаго ағылшын тілін, Бостон ағылшын тілін, Үнді ағылшын тілін, Ньюфаундленд ағылшын тілін және Ирландия ағылшын тілін қолданушылар көптеген жағдайда тіс дауыстарын (әдетте альвеолярлықтан өзгеше) қолданады немесе оларды еркін алмастырады. Көптеген үнді-арий тілдерінің туған тілдес жүйесінде тіс фрикативтерін дауыссыз демалған және дауысты тіс жабық дауыстарымен алмастыру жиі кездеседі. Кокни диалектісінде сөз «th» дыбысымен басталатын жағдайда дауыстың тоқтауы мүмкін (бірақ оның соры дыбыстық әріптесі емес).

th-альвеоляризациясы

Th альвеоляризация – ағылшын тілінің кейбір африкалық диалектілерінде кездесетін, тіс дауыстыларының альвеолалық дауыстылармен бірігу процесі, бұл ассибиляцияның бір түрі. Африкалық америкалық сөйлеу тілінің сирек немесе ескі нұсқаларында, дауыстыдан кейін және басқа бір дауыссыздан бұрын [θ] дыбысы [t] ретінде айтылуы мүмкін, мысалы, "ванна" сөзінде. Th альвеоляризациясы көбінесе француз және неміс тілдерінде ағылшын тілін үйренушілердің әдеті ретінде пародиаланады, бірақ ол көптеген басқа шетелдік студенттердің арасында да кең таралған, себебі тіс дауыстыларының [θ] және [ð] дыбыстары әлемдік тілдерде жиі кездеспейді. Осы сықақтан туындаған ұғымдарға байланысты, осы дыбыстарды дұрыс айта алмайтын оқушылар кейде альвеоляризацияның орнына тіл ұшын тіске тигізбеу (th-fronting) немесе тоқтату (th-stopping) таңдайды. Гомофондық жұптар: ace – eighth, eighth – eights (төменде қараңыз); bass – bath, bass (балық); бірақ кең ABess, Beth, breeze, breathe, close, clothe, close, clothes, eights, eighth, Erse, earth, face, faith, force, forth, force, fourth, frost, frothed, gross, growth, kiss, kith, lays, lathe, laze, lathe, lies, lithe, louse, Louth, lyse, lithe, mass, math, mess, meth, miss, myth, months, month, moss, moth, mouse, mouth, pass, path, piss, pith, purse, Perth, race, wraith, rise, writhe, Ross, Roth, ryes, writhe, sai, thigh, sane, thane, sane, thegn, sank, thank, saw, thaw, saw, Thor. Көптеген ротикалық емес акценттерде, әсіресе Cot-Caught merger болмағанда; seam, theme, seas, seethe, seem, theme, sees, seethe, seize, seethe, sick, thick, sigh, thigh, sin, thin, sing, thing, sink, think, six, sixth, size, scythe, soar, thaw. Ротикалық емес акценттерде horse-hoarse merger болғанда: soar, Thor. Horse-hoarse merger болғанда: soared, thawed. Ротикалық емес акценттерде horse-hoarse merger болғанда: some, thumb, song, thong, sore, thaw. Horse-hoarse merger болғанда: sore, Thor. Horse-hoarse merger болғанда: sored, thawed. Ротикалық емес акценттерде: sort, thought. Ротикалық емес акценттерде: sought, thought, suds, thuds, sum, thumb, sump, thump, sunder, thunder, sunk, thunk, swart, thwart, sword, thawed. Ротикалық емес акценттерде horse-hoarse merger болғанда: tense, tenth, tents, tenth, truce, truth, use, youth, whiz, with. Wine-whine merger болғанда: wizard, withered, worse, worth, wrasse, wrath, wreath, Reece, wreath, Rhys. Z; zee the. The дауыстылардың алдында және үнсіз H-ның алдында; бірақ Z-ның Z екенін көрсететін диалектілерде ерекшеленеді; zee thee, бірақ Z-ның Zs екенін көрсететін диалектілерде ерекшеленеді; zees these, zen, then.

Ассимиляция

Көптеген ағылшын дауыссыздары сияқты, ассимиляция процесі белгілі бір фонетикалық ортада басқа сөйлеу дыбыстарының орнына ауысуына әкелуі мүмкін. Ана тілімен сөйлейтіндер мұны бейсаналы түрде жасайды. Сөз шекарасында, тіс фрикативтерінің жанындағы алвеолярлық тоқылдақ дыбыстар өте жиі ассимиляцияланады, әсіресе жылдам, әдеби емес тілде, артикуляция орны мен артикуляция тәсілінің екеуі де өзгереді: алвеолярлық тоқылдақ дыбыстар тіс дыбыстарына, ал тіс фрикативтері тоқылдақ дыбыстарға айналады. Нәтижесінде пайда болған дауыс әдетте ұзақ (жұмбаланған) болады, бұл сөйлеушіге нақты сөздерді ажырату үшін жалғыз естілетін белгі болуы мүмкін (мысалы, белгілі және белгісіз артикльдер, "мильді жүгіру" және "мильді жүгіру" мысалдарын қараңыз). Айлар, киімдер жылдам сөйлеуде алтыға ұқсас айтылуы мүмкін. Олар 'em түрінде қысқартылуы мүмкін, және мұндай қысқарту көбінесе жазуда көрсетіледі. Кейбір тіл білімі мамандары 'em сөзін бастапқыда ескі ағылшын тілінен қалған сөз деп қарастырады, бірақ апостроф көрсеткендей, қазіргі ағылшын тілінде ол олардың қысқартылған түрі ретінде қабылданады.

Сатып алу мәселелері

Балалар әдетте тілдің нашаррақ белгіленген дыбыстарын, жақсырақ белгіленген дыбыстардан бұрын үйренеді. Ағылшын тілін меңгерген балалар үшін /θ/ және /ð/ дыбыстары көбінесе соңғы үйренетін фонемалардың қатарына жатады, көбінесе бес жасқа дейін толық меңгерілмейді. Осы жасқа дейін көптеген балалар /θ/ дыбысын /f/ деп, ал /ð/ дыбысын /v/ деп алмастырады. Сондықтан, кішкентай балалар үшін "fought" (ұрыс) және "thought" (ойлау) сөздері гомофондар болып табылады. Британдық және американдық балалар мектепке 4 және 5 жаста қабылданатындықтан, олардың көпшілігі осы дыбыстарды ажырата білмей жатып, оқуға және жазуға үйрене бастайды, нәтижесінде олардың әдеттегі жазбаларында қателер кездеседі, мысалы, "ve fing" ("the thing") орнына. Егер балада тілдің ұшымен дыбыстау бұзылысы болса, /θ/ және /ð/ дыбыстарын /s/ және /z/ дыбыстарынан ажыратуда қиындықтар туындайды, екі дыбысты да бір /s/ немесе /z/ дыбысымен айтуға бейім. Мұндай жағдайда, олар тілдік терапиясыз дұрыс дыбыстарды меңгермей қалуы мүмкін. Тілдің ұшымен дыбыстау бұзылысы – ағылшын тілінде жиі кездесетін сөйлеу кемшілігі. Шетелдік білім алушылар да ұқсас проблемаларға тап болуы мүмкін. Көптеген мәдени ортадан келген білім алушылар ағылшын тіліндегі тіс дыбыстарын (dental fricatives) дұрыс айтуда қиындықтарға ұшырайды, бұл көбінесе тіс дыбыстарымен немесе тоқтау дыбыстарымен (stops) шатасудан туындайды. Мысалы, "clothes", "truths", "fifths", "sixths", "anesthetic" сияқты тіс дыбысы альвеоляр дыбысына жақын тұрған сөздерді шетелдік білім алушыларға айту өте қиын. Осы сөздердің кейбіреулеріндегі дыбыстар тізбегі тудыратын қиындықтар тума тілді білушілерге де, тіпті стандартты /θ/ және /ð/ дыбыстарын қолданушыларға да кездеседі, сондықтан "clothes" сөзін "close" етістігінің гомофоны ретінде, ал "sixths" сөзін . ретінде айту жиі кездеседі.

/θ/ және /ð/ үшін

Ағылшын тілінде сөйлейтіндер оны әдеттегідей қабылдаса да, диграф тіс дыбысының (фрикативтің) айқын комбинациясы емес. Мұның себебі грек тіліндегі дамулармен байланысты. Proto-Indo-European тілінде theta әрпімен жазылатын, демімен айтылатын ([aspirated]) дыбыс болған. Гомер мен Платонның грек тілінде бұл дыбыс әлі де солай айтылған, сондықтан грек сөздері латын тіліне ауысқанда, тета латын әліпбиіндегі логикалық жазылым болды. Өйткені бұл дыбыс демімен айтылатын ([aspirated]) дыбысқа ұқсас болғандықтан, латын әліпбиінде осылай жазу дұрыс болды. Бірақ Жаңа өсиет грек тілінде (коинэ) демімен айтылатын ([aspirated]) дыбыс фрикативке ауысты: осылайша тета қазіргі грек тіліндегі дыбысын алды, және ол IPA-да осылай бейнеленеді. Латын тіліндегі тұрғысынан қарағанда, енді диграф дауыссыз фрикативті білдірді және Нормандық жаулап алудан кейін француз тілінде сөйлейтін жазушылар оны ағылшын тілі үшін қолданды, себебі олар герман әріптерін (графемаларын) білмеді: ð (eth) және þ (thorn). Сол сияқты, ескі жоғарғы неміс тіліндегі жазуы жоғарғы неміс тіліндегі дыбыстық өзгерістер аяқталғанға дейін қолданылды, бұл латын тілінің грек дыбысын бейнелеуіне ұқсас. Бұл сондай-ақ /d/ дыбысына ауысудан бұрын ертедегі қазіргі швед тілінде де пайда болды. Шотланд, Уэльс немесе неміс тілдеріндегі диграфтардың тарихы да осыған ұқсас.

үшін /t/

Латын тілінде бұл екі дыбыс та тума емес болғандықтан, ортағасырлық латын тілінде оларды алмастыру бейімділігі пайда болды. Осылайша, француз және неміс тілдері сияқты көптеген қазіргі тілдерде грек тілінен алынған сөздерде бұл диграф түпкілікті дыбысты көрсету үшін қолданылады, бірақ қазір басқаша айтылады: мысалы, француз тіліндегі théâtre, неміс тіліндегі Theater. Кейбір жағдайларда, айтылуына ешқандай қатысы жоқ бұл этимологиялық жазу, этимологиялық негіздемесі жоқ сөздерге де көшірілген. Мысалы, неміс тіліндегі Tal ("долина", ағылшын тіліндегі dale сөзімен байланысты) көптеген жер-атауларда архаикалық Thal түрінде кездеседі (Neandertal және Neanderthal сөздерімен салыстырыңыз). 1901 жылғы неміс тілінің орфографиялық реформасы осы өзгерістердің көп бөлігін жойды, бірақ олар кейбір есімдерде сақталды. Rothschild есімі соған мысал – ол rot[h] ("қызыл") және Schild ("қалқан") сөздерінен құралған. Мұндай мысалдар ағылшын тілінде де кездеседі, бәлкім француз тілінің тікелей әсерінен туған. Кейбір орта ағылшын қолжазбаларында tho "to" немесе "do", thyll "till", whythe "white", thede "deed" сөздерінде қолданылған. Қазіргі ағылшын тілінде бұл әріптер Esther, Thomas, Thames, thyme, Witham (Эссекстің қаласы, Линкольнширдегі өзен емес, оны басқаша айтады) және Sathan (Satan сөзінің ескі жазуы) сөздерінде кездеседі. Жақында ғана Непал астанасының атауы 20 ғасырдың соңына дейін Katmandu деп жазылатын, бірақ қазір көбінесе Kathmandu деп жазылады. Кейбір жағдайларда бұл жазу кейіннен айтылуға әсер етті: amaranth, amianthus және author сөздеріндегі жазу айтылумен сәйкес келеді, ал кейбір ағылшын тілінде сөйлейтіндер Neanderthal сөзін айтқанда да осы әріптерді қолданады.

үшін /th/

Кейбір ағылшын тіліндегі lightheaded немесе hothouse сияқты күрделі сөздердің әріптер тіркесі бөліктер арасында бөлінеді, бірақ бұл диграф емес. Мұнда және әріптері екі жеке дауыссыз дыбыс тізбегі ретінде (light headed) айтылады. Басқа мысалдар: құмырсқалар үйі, ешкі бағушы, маяк, дәретхана, марихуана; сондай-ақ, -hood жұрнағымен жасалған сөздерде: рыцарлық, және осыған ұқсас африкаанс сөздерінің қарызы – апартеид. t+ham мен аяқталатын кейбір жер аттарында t және h шекарасы жойылып, орфоэпиялық айтылуға айналған, мысалы, Грантам.