Сусан Эджмонстон Ферриер: Шотландиялық романшының өмірі мен шығармашылығы
Susan Edmonstone Ferrier
Сусан Ферриер – шотланд жазушысы (1782-1854). Оның шығармалары шотланд өмірін көрнекті бейнелейді, әйелдер білімі туралы өткір пікірлерді ұсынады. 19 ғасырда танымал болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотланд романшы, 1782–1854
Scottish novelist, 1782–1854
Сьюзан Эдмонстон Ферриер (7 қыркүйек 1782 – 5 қараша 1854) – шотланд романшысы. Оның романдары шотланд өмірін көрнекті бейнелейді және әйелдер білімі туралы өткір пікірлерді ұсынады, сондай-ақ 19 ғасыр бойына танымал болды.
Susan Edmonstone Ferrier (7 September 1782 – 5 November 1854) was a Scottish novelist. Her novels, giving vivid accounts of Scottish life and presenting sharp views on women's education, remained popular throughout the 19th century.
Өмір
Сьюзан Ферриер 1741–1797 жылдары туған Хелен Куттстың (Монтроз маңындағы фермер Роберт Куттстың қызы) және 1744–1829 жылдары туған Джеймс Ферриердің кіші қызы болды. Ол Сер Уолтер Скотттың әріптесі болған Сессион сотының басты кеңсе қызметкерлерінің бірі, мөртаңбаның жазушысы еді. Оның әкесі Линлитгоудан шыққан. Ол, мүмкін, Эдинбургтегі Лейди Стейрс Клоузде, он баланың тоғызы ретінде дүниеге келген. 1784 жылы отбасы Жаңа қаладағы Джордж-стрит 11 (қазіргі 25) үйіне көшіп келді. Ферриер жеке білім алды. Отбасы арқылы ол Эдинбургтің көптеген танымал адамдарымен, соның ішінде Скотт пен роман жазушы Генри Маккензимен танысты. 1797 жылы әкесі оны өзінің клиенті және меценаты Джон Кэмпбеллдің, Аргиллдің 5-ші герцогының үйіне, Инверарайға алып барды. Ол отбасының досы болды, әсіресе немересі Шарлотта Клевингпен (1869 жылы қайтыс болды) жақын қарым-қатынаста болды, олар хат алмасып жүрді. Клевинг бастапқыда Ферриердің алғашқы романы «Неке» романын жазуға қатысты, бірақ ақырында оның үлесі «Миссис Дугластың тарихы» деп аталатын бөліммен шектелді. Ферриер мен Клевинг арасындағы хаттар романның алты томдық басылымының алғы сөзінде жарияланды. Анасы қайтыс болғаннан кейін, Ферриер үш үлкен әпкесі үйленгендіктен, әкесіне үй шаруасын қарады. Эдинбургтегі көптеген отбасылар сияқты, олар жазғы уақытта қала сыртындағы үйді – Ист Морнингсайд үйін жалдады. Сол жерде ол «Мұрагерлік» атты туындысын жазды. Ол әлі де өз жұмысының анонимді түрде жариялануын қалады, бірақ оның кім екені сол кезде көпке белгілі болды. 1811 жылы Ферриер Шотландияның оңтүстігіндегі Кловенфордс маңындағы Твид өзенінің жағасындағы Ашиестил фермасына және үйіне, 1829 және 1831 жылдары оның жаңа резиденциясына, Эбботсфорд үйіне Скоттқа барды. Олар бір-бірінің қомпаниасын ұнатты және ол оның туралы былай деп жазды: «Бұл дарынды тұлға, үлкен таланттарынан басқа, әйел болса, кез келген автордың ең талап етілмейтін әңгімесіне ие, қарапайым, әзілге толы және өте дайын қайырымдылыққа ие, және мұның бәрі көк шұлықты көрсетудің ең аз белгісіз». Ферриердің сапарлар туралы есебі ақырында «Темпл Бар» журналында (1874) жарияланды. Ферриердің әдебиетке деген талғамы оның хаттарында көрінеді. Ол Джейн Остин мен Скоттты (оның кейбір шығармаларына қатысты күмән білдіргенімен) бағалады, бірақ Джон Галт пен Джон Гибсон Локхартты жек көрді. Шотландия шіркеуінде тәрбиеленген Ферриер 1843 жылғы бөлінуден кейін еркін шіркеуге қосылды. Оның көзінің нашарлауы қартайған шағында өзін-өзі ұстауына себеп болды. Ол 1854 жылдың 5 қарашасында ағасының үйінде, Эдинбургтегі 38 Albany Street мекенжайында қайтыс болды және отбасымен бірге Сент-Кутберт шіркеуінің маңына жерленді.
Susan Ferrier was the youngest daughter of Helen Coutts (1741–1797) (daughter of Robert Coutts, a farmer near Montrose) and James Ferrier (1744–1829), Writer to the Signet and one of the principal clerks of the Court of Session, in which office he was a colleague of Sir Walter Scott. Her father came from Linlithgow. She was probably born at Lady Stair's Close, Edinburgh, as the ninth of ten surviving children. The family moved in 1784 to 11 (now 25) George Street in the New Town. Ferrier was privately educated. Through her family she came to know many notable Edinburgh people, including Scott and the novelist Henry Mackenzie. In 1797 her father took her in 1797 to Inveraray, home of his client and patron John Campbell, 5th Duke of Argyll. She became a friend of the family, especially of a granddaughter, Charlotte Clavering (died 1869), with whom she corresponded. Clavering was initially involved in the writing of Ferrier's first novel Marriage, although ultimately her contribution was limited to the section entitled "The History of Mrs Douglas". Some letters between Ferrier and Clavering appear in the front matter of a six volume edition of the novels. After her mother died, Ferrier kept house for her father, as her three older sisters were married. Like many well to do Edinburgh families, they took a house outside the city in the summer, East Morningside House. While there she wrote The Inheritance. She still wished her work to appear anonymously, but her identity was widely known by then. In 1811 Ferrier visited Scott at Ashiestiel Farm and House on the banks of the River Tweed, near Clovenfords in the Scottish Borders, and again in 1829 and 1831 at his new residence, Abbotsford House. They enjoyed each other's company and he wrote of her: "This gifted personage besides having great talents has conversation the least exigeant of any author, female at least , simple, full of humour, and exceedingly ready at repartee, and all this without the least affectation of the blue stocking." Ferrier's account of the visits eventually appeared posthumously in the magazine Temple Bar (1874). Ferrier's own tastes in literature appear in her letters. She admired Jane Austen and Scott (though she had reservations about some works of his), but scorned John Galt and John Gibson Lockhart. Brought up in the Church of Scotland, Ferrier joined the Free Church after the Disruption of 1843. Her eye troubles contributed to making her reclusive in her old age. She died on 5 November 1854 at her brother's house, 38 Albany Street, Edinburgh, and was buried with her family in St Cuthbert's Churchyard.
Романдар
Ферриер үш роман жазды. «Неке» 1810 жылы жазылған, бірақ көп рет қайта жөнделген. Ол 1818 жылы Эдинбургтегі Уильям Блэквуд фирмасынан 150 фунтқа анонимді түрде жарияланды. Оның сәттілігі ерекше болды. 1825 жылы француз тіліне аудармасы жарық көрді. 1824 жылы Блэквуд екінші романы – «Мұра» үшін 1000 фунт стерлинг төлеуге дайын болды. 20 ғасырдың ғалымдарының пікірінше, ол «некелерді бақытты немесе бақытсыз ететін факторлар туралы «үш рет айтылған оқиғаның» егжей-тегжейлі, әзіл-қалжыңды, өткір байқауларымен қатар, нәрлі моральдық ой-толғауларды ұштастырады». 1898 жылы оның естеліктері мен хат алмасулары кітап түрінде жарық көрді. Қазіргі заманғы сын пиғылдары сирек болды, алайда 1982 жылы Шотландияның Ұлттық кітапханасы оның өмірі мен шығармаларының толық каталогын көрме үшін дайындады. Оның романдары шотландтық қоғамдық өмірдің жарқын суреттемелерін әзілмен, сондай-ақ неке және әйелдер білімі туралы өткір көзқараспен үйлестіреді. Олар 19 ғасыр бойына танымал болды. 20 ғасырда олардың танымалдылығы төмендеді, бірақ «Неке» романының басылымдары Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін мерзімімен жарық көріп тұрды. 20 ғасырдың басындағы әдебиет тарихында жазылғандай, «Сьюзан Эдмонстон Ферриердің романдарының ішінде Смолетттің өткір сарказмы, күшті дидактикалық үлгісі және кейде Маккензиге байланысты болуы мүмкін сезімталдық кездеседі. Ол шотландтық өмірді зерттеудегі еңбегі үшін жеке досы Скоттқа қарыз болған болуы мүмкін, бірақ оның басты үлгісі Мария Эджворт болды». Кітап оның шығармаларын сюжеттік желісінің әлсіздігі мен «дөңгелекшелік» үшін сынап, оның күшін жоғары бағалап, «жаңа және қызықты» дейді. Соңғы кезде үш романды трилогия деп қарастыруда – ұлт, тарих және әйел санасының эволюциясы туралы кеңейтілген зерттеу.
Ferrier wrote three novels. Marriage was written in 1810 but much revised. It was published anonymously in 1818 by the Edinburgh firm of William Blackwood, which paid £150 for it. Its success was remarkable. A French translation appeared in 1825. In 1824 Blackwood was prepared to pay £1000 for the second novel, The Inheritance, which according to 20th century scholars, "mixes sententious moralizing with detailed, wry, caustic observation of the 'thrice told tale' of factors which make unions happy or unhappy." A book length memoir and correspondence appeared in 1898. Modern critical appraisals have been sparse, however in 1982 the National Library of Scotland produced a full catalogue of her works and life for an exhibition. Her novels combine humour with vivid accounts of Scottish social life and sharp views on marriage and female education. They retained their popularity through the 19th century. In the 20th their popularity began to wane, although editions of Marriage have appeared sporadically since the Second World War. According to an early 20th century history of literature, "In the novels of Susan Edmonstone Ferrier there is something of the rough sarcasm of Smollett, mingled with a strong didactic flavour and with occasional displays of sentiment that may be due to Mackenzie. To her personal friend Scott, she may have owed something in her studies of Scottish life, but Maria Edgeworth was her principal model." The book criticizes her works for loose plotting and "coarse workmanship", but praises her vigour and calls it "fresh and interesting". It has been argued recently that the three novels form a trilogy – an extended inquiry on the subjects of nation, history, and the evolution of female consciousness.