Кіріспе

Британдық еврей діни қайраткері және ғалымы (1858–1938)

Клод Джозеф Голдсмид Монтефиоре, сондай-ақ Голдсмид–Монтефиоре немесе жай ғана Голдсмид Монтефиоре. Ол сэр Мозес Монтефиоренің шөбересі болды. Монтефиоренің бірінші әйелі – Кембридж университетінің Гиртон колледжінде оқыған Тереза Элис Шорштейн. Ол 1889 жылы қайтыс болды, ал екі жылдан кейін ол оның құрметіне Тереза Монтефиоре еске алу сыйлығын тағайындады. Олардың ұлы – Леонард Г. Монтефиоре. Монтефиоре 1902 жылғы 24 шілдеде Батыс Лондон синагогында қайтадан үйленді. Оның екінші әйелі – Ричард Джеймс Уордтың қызы, Гиртон колледжінің вице-директоры Флоренс Файф Бреретон Уорд, ол бұрын кітапханашы болып жұмыс істеген. Ол Оксфорд университетінің Баллиол колледжінде білім алды, онда классикалық пәндерден түйіршіксіз емтиханды бірінші дәрежеде тапсырды және Бенджамин Джоуэтт пен Т. Х. Гриннің ықпалына ілесті. Батыс Лондон синагогының пастырлық қызметіне дайындалған ол Берлинде теологияны оқыды, бірақ Реформалық қозғалыстың қуғындалуына көңіл білдіре алмағандықтан, ғылыми және қайырымдастық қызметке өтті. Дегенмен, ол рухани ұстаз және уағызшы болып қызметін жалғастырды, бірақ дін қызметкері ретінде емес, және Израиль Абрахаммен бірлесіп «Иудаизмнің қырлары» (Лондон, 1894) атты уағыздар жинағын жариялады. 1886 жылы Хибберт қоры оны 1892 жылғы лекциялық курсын («Ежелгі еврейлердің мысалында діннің пайда болуы») оқуға шақырды. Осы лекцияларында Монтефиоре теология ғылымына маңызды үлес қосты. 1896 жылы ол «Үй оқуына арналған Киелі кітаптың» бірінші томын жариялады, ол «жоғары сын» тұрғысынан моральдық ойлармен Киелі кітапқа түсіндірме берді; екінші том 1899 жылы жарық көрді. 1888 жылы Монтефиоре Израиль Абрахаммен бірлесіп «Еврейлік тоқсандық шолу» журналын құрды және оны редакциялады, бұл журнал заманауи еврейлік ғылымының ең жоғары деңгейінде тұрды және оның қаламынан шыққан көптеген мақалалар онда жарияланды.

Ұстаздар мен ұстанымдар

Яһуди дінбасылары арасында Монтефиоре христиан дінін зерттеуге арнаған уақыты мен күшімен ерекшеленді. Оның Иса мен Тарслық Пауылға деген көзқарасының тым жайдарлы болғаны үшін көптеген адамдар тарапынан сынға ұшырады және үлкен дау тудырды. Соның ішінде ол 20-шы ғасырдың басында Синоптикалық Евангелияларға екі томдық түсіндірме жазды, 1935 жылы жарық көрген «Жүдей Иса туралы не ойлайды» және 1914 жылғы «Иудаизм және Пауыл» еңбектерін жариялады. Ол пастор Симеон Сингерге стандартты ағылшын-яһуди дұға кітабын дайындауға көмектесті. Бұл алғашқы басылымның алғы сөзінде аталып өтті, бірақ екінші басылымның алғы сөзінен оның аты алынып тасталды. Монтефиоре білім беру мәселелеріндегі маңызды сарапшылардың бірі болды. Монтефиоре бастауыш мектептердегі еврей оқушыларына арналған мұғалімдерді даярлау курстарын университеттерде өткізуге көмектесіп, олардың білім алу мүмкіндіктерін кеңейтті. Монтефиоре Лондондағы яһуди діни қозғалыстарындағы либералды бағыттарды қолдады және Яһуди діни одағының президенті болды. 1899-1900 жылдары Англия Яһуди тарихи қоғамының президенті қызметін атқарды. Ол ағылшын-яһуди қауымдастығының ірі қайырымдастарындарының бірі саналды және түрлі маңызды ұйымдарда қызмет етті.

Топтың қатысуы

Құрметті ғалым, меценат және рухани көшбасшы ретінде Клод Монтефиоре иудаизмді түбегейлі өзгертуге ұмтылған білімді мирян тобының ішіндегі маңызды тұлға. Ол 20 ғасырдың басында британдық либералды иудаизмнің негізін қалаушы болды, замандастары арасында ең өзгеше ағылшын-яһуди діни ойшылы саналды және бүгінгі күнге дейін даулы фигура болып қана қоймай, әсерлі де саналады. Монтефиоре өзінің қарсыластарын ашуландырып, радикалды бағдарламасымен жақтастарын да жиі наразылыққа толы қалдырды. Ол тарихи және әдеби талдау нәтижелерін яһуди кітаптарына қолданып, раввиндердің ойларын жүйелеуге тырысып, христиан теологиясының кейбір аспектілерін зерттеп, жаңаша түсіндіруге ұмтылды. Оның этикалық және теологиялық толғаныстарына Иса мен Пауылдың ұстанымдарын қаншалықты сіңіргені оны еврей реформаторларының арасында ерекшелендіреді. Христиандармен және христиандық ойлармен байланыстағы тәжірибесі оны еврей-христиан диалогына толыққанды қатысқандардың алдағы жол көрсетушісі ретінде қарастыруға мүмкіндік береді.