Кіріспе
Солтүстік-батыс Ресейде жойылған урал тілі – Акала саами, сонымен қатар, әсіресе Ресейде Бабин саами (Lang ru) деп те аталады. Бұл тіл Ресейдегі Кола түбегінің ішкі аймақтарындағы Аʼккел (Lang ru;), Чуʼкксуал (Lang ru) және Сââʼрвесjäуʼрр (Lang ru;) саами ауылдарында сөйленген. Бұрын Кильдин саами тілінің диалектісі деп қате есептелген, бірақ соңғы кезде батыс көршісі – Сколт саами тіліне ең жақын туысқан, тәуелсіз саами тілі ретінде мойындалды. Акала саами 2010 жылғы ЮНЕСКО-ның әлемдегі қауіп төндіретін тілдер атласында жойылған деп тіркелді. Бұрын ол шығыс саами тілдерінің арасында ең көп қауіп төніп тұрған тіл деп саналған. 2003 жылдың 29 желтоқсанында Акала саами тілінде еркін сөйлейтін соңғы туаған тіл сөйлеушісі Мария Сергина қайтыс болды. Дегенмен, 2011 жылға қарай Акала саами тілін біраз білетін кем дегенде екі адам болған, олардың екеуі де 70 жаста. Қалған Акала саами этносы Йона ауылында тұрады. Акала саами тілінің фонетикасы мен морфологиясы, сондай-ақ бірнеше жарияланған мәтіндер мен архивте сақталған дыбыс жазбалары бар.
Akkala Sámi, also referred to, particularly in Russia, as Babin Sámi (Lang ru), was a Sámi language spoken in the Sámi villages of Aʼkkel (Lang ru; ), Čuʼkksuâl (Lang ru) and Sââʼrvesjäuʼrr (Lang ru; ), in the inland parts of the Kola Peninsula in Russia. Formerly erroneously regarded as a dialect of Kildin Sámi, it has recently become recognized as an independent Sámi language that is most closely related to its western neighbor Skolt Sámi. Akkala Sámi was noted as extinct in the 2010 UNESCO Atlas of the World's Languages in Danger. Previously, it had been considered the most endangered Eastern Sámi language. On December 29, 2003, Maria Serginathe last fluent native speaker of Akkala Sámidied. However, as of 2011 there were at least two people, both aged 70, with some knowledge of Akkala Sámi. Remaining ethnic Akkala Sámi live in the village Yona. Although there exists a description of Akkala Sámi phonology and morphology, a few published texts, and archived audio recordings,
Морфология
Төмендегі шолу Пекка (Пётр) М. Зайковтың еңбегіне негізделген. Зайковтың урал тілдерінің фонетикалық транскрипциясы осы жерде қолданылады. Орта нүкте (ˑ) алдыңғы дауыссызды қатаңдатуды көрсетеді, Зайков оны жартылай жұмсақ айтылу деп қарастырған.
Есімдік
Аққала саам тілінде жекеше және көпше түрінде сегіз жағдай бар: атау, меншік, көру, бөлікше, беру, орналасу, болу, бірге және жоқтық. Жағдай мен сан соңғы буындар мен дыбыс өзгерісінің үйлесімі арқылы білдіріледі:
Атау жағдайы: жекешеде белгісіз, көпшеде әлсіз түрі. Меншік және көру жағдайлары: жекешеде әлсіз түр, көпшеде әлсіз түр + i. Бөлікше жағдайы: бұл жағдай тек жекешеде ғана болады және соңғы буыны бар. Беру-орналасу жағдайлары: жекешеде күшті түр + a, a͕ немесе ɛ, көпшеде әлсіз түр + i. Орналасу жағдайы: әлсіз түр + st, śtˑ жекешеде, әлсіз түр + nˑ көпшеде. Болу жағдайы: бұл жағдай тек жекешеде ғана болады: күшті түр + nˑ. Бірге жағдайы: әлсіз түр + nˑ жекешеде, күшті түр + , немесе көпшеде. Жоқтық жағдайы: әлсіз түр + ta жекешеде.
Nominative: no marker in the singular, weak grade in the plural. Genitive accusative: weak grade in the singular, weak grade + i in the plural. Partitive: this case exists only in the singular, and has the ending Dative illative: strong grade + a, a͕ or ɛ in the singular, weak grade + i in the plural. Locative: weak grade + st, śtˑ in the singular, weak grade + nˑ in the plural. Essive: this case exists only in the singular: strong grade + nˑ. Comitative: weak grade + nˑ in the singular, strong grade + , or in the plural. Abessive: weak grade + ta in the singular.