Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Мұса хан (موسى خان) 4 ай бойы Ілхан болды.
Musa Khan (موسى خان) was an Ilkhan for 4 months.
Билік
Ол Байдудың немересі еді. Шейх Хасанның бейтараптығын қамтамасыз еткеннен кейін, Мұсаның қамқоршысы Әли Падшах 1336 жылғы 29 сәуірде Марағаға жақын Жағату жазығында Арпа Ке’унмен шайқасқа түсті. Арпаның әскерін 60 әмір басқарды, олардың ішінде Хаджжи Тагай (Сутайдың ұлы, Дияр-Бакр әкімі, Ойраттан), ұйғыр қолбасшысы Огрунч, Торут (Наридің ұлы және Нарин Тагайдың туысы), Ортук Шах (Алғудың ұлы) және Чупанның ұлы Сорған Сира есімдері аталады. Бірақ, көп ұзамай Мәхмұд ибн Эсен Құтлуғ және Сұлтаншах Никруз сияқты бірнеше әмірлер Әли Падшах жағына ауысты. Шайқас Арпа үшін жеңіліспен аяқталды, ол Сұлтанияда тұтқындалып, жақын арада қаза тапты. Содан кейін Мұса жаңа Ильхан болып таққа отырды, бірақ іс жүзінде Әли Падшахтың құрылығы болды. Арпа Ке’унның қолдаушылары, әсіресе Хаджжи Тагай, сол кезде Жалайырід Хасан Бузургке барып, ол өз кезегінде 1336 жылғы 20 шілдеде тағы бір Боржигид биі, Пир Хусайнды Ильхан етіп жариялады. Чупанид Сорған Сира қайтадан жағын өзгертті және Ван маңындағы Қара Дарра шайқасында Жалайырідтерге қосылды. Амиргамбар I Панаскертли, Тао герцогы басқаратын грузин жасағы да Жалайырідтер тарапынан шайқасқа қатысты. Әли Падшахтың жасақтары Хаджжи Тагайды жеңіп, Огрунч Сурганды жеңгеніне қарамастан, Мұса орталықта тұрып, ауыр жеңіліске ұшырады. Соның салдарынан шайқас ұтылып, Әли Падшах тұтқындалып, өлімге кесілді, ал Мұса 1336 жылғы 24 шілдеде қашуға мәжбүр болды. Өзінің қамқоршысынан айырылғанына қарамастан, Мұса Ильханатқа деген құқығынан бас тартпай, Бағдадқа шегінді, кейіннен 1337 жылғы маусымда Тоға Темірмен бірігіп, Солтанияны басып алды. Алайда, ол көп ұзамай Әмір Қара Хасанның қолына түсіп, 1337 жылғы 10 шілдеде қаза тапты.
He was a grandson of Baydu. After securing Shaykh Hasan's neutrality, Musa's patron Ali Padshah went on to battle Arpa Ke'un on Jaghatu plains near Maragha on 29 April 1336. Arpa's army were led by 60 emirs, notably Hajji Taghay (son of Sutai, Governor of Diyar Bakr, from Oirats), Uyghur commander Ögrünch, Torut (a son of Nari and relative of Narin Taghay), Ortuq Shah (son of Alghu) and Chupan's son Sorgan Sira. However, soon some emirs defected to the side of Ali Padshah, such as Mahmud b. Essen Qutlugh and Sultanshah Nikruz. Battle was a defeat for Arpa and soon after he was captured in Sultaniya and killed. Subsequently, Musa was enthroned as new Ilkhan, in fact as a puppet of Ali Padshah. Supporters of Arpa Ke'un, namely Hajji Taghai meanwhile went to Jalayirid Hasan Buzurg, who in turn raised another Borjigid prince, Pir Husain as an Ilkhan on 20 July 1336. Chupanid Sorgan Sira again changed sides and joined Jalayirids at the battle of Qara Darra near Van. A Georgian contingent under Amirgambar I Panaskerteli, Duke of Tao also joined the battle on Jalayirid side. Despite Ali Padshah's contingents defeating Hajji Taghay and Ögrünch defeating Surghan, Musa was standing on center and badly defeated. As a consequence, battle was lost and Ali Padshah was captured and executed while Musa was forced to flee on July 24, 1336. Despite losing his patron, Musa didn't relinquish his claim to Ilkhanate and retreated to Baghdad, later joining forces with Togha Temür in June 1337 occupied Soltaniyeh. However, he was soon captured by Emir Qara Hasan and killed on 10 July 1337.