Иан Барбур: Ғылым мен дін қарым-қатынасын зерттеуші ғалым
Ian Barbour
Иан Барбур (1923-2013) – американдық ғалым, ғылым мен дін арақатынасын зерттеген. Оның еңбегі қазіргі ғылым-дін саласын қалыптастырды. Биографиясы туралы оқыңыз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық академик (1923–2013)
American academic (1923–2013)
Иан Грейм Барбор (5 қазан 1923 – 24 желтоқсан 2013) – ғылым мен дін арақатынасы саласындағы американдық ғалым. Public Broadcasting Service мәліметінше, оның 1960 жылдардың ортасында жарық көрген «Ғылым мен дін мәселелері» еңбегі «ғылым мен дін қазіргі заманғы саласын құруға тікелей себепкер болды» деп есептеледі. 1999 жылғы Темплтон сыйлығына Барбурды ұсынған кезінде Джон Б. Кобб: «Иан Барбур ғылыми және діни білім мен құндылықтарды қажеттілік тұрғысынан біріктіруге замандас ешкімнен де түпнұсқа, терең және ұзақ мерзімді үлес қоспады. Осы біріктіруге енгізілген тақырыптар мен салалардың ауқымы бойынша Барбурға тең келген жоқ» деп жазды.
Ian Graeme Barbour (October 5, 1923 – December 24, 2013) was an American scholar on the relationship between science and religion. According to the Public Broadcasting Service his mid 1960s Issues in Science and Religion "has been credited with literally creating the contemporary field of science and religion." In the citation nominating Barbour for the 1999 Templeton Prize, John B. Cobb wrote, "No contemporary has made a more original, deep and lasting contribution toward the needed integration of scientific and religious knowledge and values than Ian Barbour. With respect to the breadth of topics and fields brought into this integration, Barbour has no equal."
Өмірбаян
Барбор 1923 жылдың 5 қазанында Қытайдың Пекин қаласында, американдық епископтық анасы мен шотландтық пресвитериандық әкесінің үш ұлының екіншісі болып дүниеге келді. Анасы акушер Роберт Лату Дикинсонның қызы еді. Ол 1946 жылы Суартмор колледжінде физика ғылымдарының бакалавры, ал Дьюк университетінде физика ғылымдарының магистрі дәрежесін алды.
Barbour was born on October 5, 1923, in Beijing, China, the second of three sons of an American Episcopal mother (who was the daughter of the obstetrician Robert Latou Dickinson) and a Scottish Presbyterian father. He received his Bachelor of Science degree in physics from Swarthmore College and his Master of Science degree in physics from Duke University in 1946.
Философия және теология
Барбур «Ғылым және дін мәселелері» еңбегінде ғылым мен дінді байланыстыруға тырысқанда, сыншыл реализм терминін енгізді. Бұл көзқарас басқа да ғалымдар тарапынан қабылданып, қолдау тапты. Оның сөзіне қарағанда, діннің негізгі құрылымы белгілі бір жағынан ғылымның құрылымымен ұқсас, бірақ маңызды тұрғыда айырмашылықтары бар. Екеуі де бір спектрдің бөлігін құрайды, онда субъективті де, объективті де сипаттар орын алады. Субъективті жақтарына деректерге қатысты теория, толыққанды теориялардың жолданбасқа ұшырауына қарсы тұру және парадигмаларды таңдау үшін нақты ережелердің болмауы жатады. Ал объективті ерекшеліктерге ортақ деректердің болуы, теорияны қолдайтын немесе оған қарсы дәлелдер, сондай-ақ парадигмаға тәуелді емес критерийлер кіреді. Ғылым мен діннің субъективті және объективті сипаттарының қатар болуы оның ой-пікірін құнды және жаңартпалы етеді. Барбурдің аргументтері Артур Пикок, Джон Полкингорн, Салли МакФейг және Роберт Джон Расселл сияқты түрлі ғалымдар тарапынан маңызды және әртүрлі бағыттарда дамытылды. Оның субъективті/объективті көзқарасы діни натурализмнің қалыптасу үдерісіндегі парадигмада ерекше орын алады. Барбур сыншыл реализмді ғылыми теорияларды түсіндірудің бәсекелес тәсілдеріне – классикалық немесе наївті реализмге, инструментализмге және идеализмге балама ретінде қарастырды. Сыншыл реалистік тұрғысынан ғылыми теориялар әлем туралы ішінара, түзетуге жататын, абстрактілі, бірақ анықтамалық білім береді, оны метафоралар мен модельдер арқылы жеткізуге болады. 1970 жылдары Барбур ғылымның қолданылысындағы этикалық мәселелерді қарастыратын, сондай-ақ түрлі технологиялардың әлеуметтік және экологиялық салдарларын зерттейтін пәнаралық курстар бағдарламасын ұсынды. 2000 жылы жарық көрген «Ғылым дінмен кездескенде» (When Science Meets Religion) еңбегінде ол дін мен ғылымды байланыстыру үшін төрт түрлі типологияны (қақтығыс, тәуелсіздік, диалог, интеграция) пайдаланды, бұл типологияны ол бұрынғы еңбектерінде дамытқан болатын. Барбур өзінің еңбектерінде христиандық көзқарас тұрғысынан жазады. Ол ғылым мен діндегі зерттеу әдістерін салыстырып, табиғи және әлеуметтік ғылымдардың теологиялық салдарларын зерттеді. Сонымен қатар, ол климаттың өзгеруі, технология саясаты, энергетика, ауыл шаруашылығы, компьютерлер және клондау сияқты салалардағы этикалық мәселелер туралы көптеп дәріс берді. 1999 жылғы Темплтон сыйлығын қабылдаған кезде Барбур кедергілерді жою қажеттігі туралы айтты, клондауды ғылымның не нәрсені істей алатынын көрсететін мысал ретінде, ал діннің не нәрсеге ұмтылу керектігін анықтай алатынын атап өтті.
In his efforts to link science and religion in Issues in Science and Religion, Barbour coined the term critical realism. This has been adopted by other scholars. He claimed the basic structure of religion is similar to that of science in some ways but also differs on some crucial points. They are part of the same spectrum in which both display subjective as well as objective features. The subjective include the theory on data, the resistance of comprehensive theories to falsification, and the absence of rules for choice among paradigms. Objective features include the presence of common data, evidence for or against a theory, and criteria which are not paradigm dependent. The presence of subjective and objective features in both science and religion makes his thinking valuable and original. Barbour's arguments have been developed in significant and diverse ways by a variety of scholars, including Arthur Peacocke, John Polkinghorne, Sallie McFague, and Robert John Russell. His subjective / objective approach is prominent in the evolving paradigm of religious naturalism. Barbour considered critical realism an alternative to the competing interpretations of scientific theories: classical or naive realism, instrumentalism, and idealism. A critical realist perspective sees scientific theories yielding partial, revisable, abstract, but referential knowledge of the world that can be expressed through metaphors and models. During the 1970s Barbour presented a program of interdisciplinary courses that dealt with ethical issues in the applications of science, exploring the social and environmental consequences of a variety of technologies. In 2000 in When Science Meets Religion (2000) he used a fourfold typology (Conflict, Independence, Dialogue, Integration) to relate religion and science that he had developed in his earlier writings. In his works, Barbour writes from a Christian perspective. Barbour compared methods of inquiry in science and religion, and has explored the theological implications of the natural and social sciences. He also has lectured widely on ethical issues in such fields as climate change, technology policy, energy, agriculture, computers, and cloning. In his acceptance speech for the 1999 Templeton Prize, Barbour spoke about the need to break down barriers, using cloning as an example of science's ability to say what is possible and of religion to reflect on what is desirable.