Кіріспе
Prima scriptura – христиандық ілім, онда канонизацияланған кітап жазбалары Құдайдың аян көзінің "біріншісі" немесе "барлық басқаларынан жоғарысы" болып табылады. Бұл көзқарас бойынша, канондық кітап жазбаларынан өзге де сенушінің неге сенуі және қалай өмір сүруі керектігін көрсететін нұсқаулар болуы мүмкін, мысалы, Киелі Рух, жаратылыс тәртібі, дәстүрлер, харизматикалық сыйлар, мистикалық түсініктер, періштелердің келуі, ар-ұждан, салауаттылық, сарапшылардың пікірлері, заман рухы немесе басқа да нәрселер. Prima scriptura бойынша, Құдайды және Оның еркін танудың және түсінудің канонизацияланған кітап жазбаларынан туындамаған жолдары, мүмкін, сол кітап жазбаларын түсіндіруде көмектеседі, бірақ олар кітап жазбаларына қайшы келсе, канонмен тексеріліп, түзетілуі керек. Prima scriptura христиандықтың англикандық және методистік дәстүрлерінде қолдауға ие, олар кітап жазбалары христиандық ілімнің басты көзі екенін, бірақ "дәстүр, тәжірибе және ақыл-ой" Киелі кітаппен үйлесімде болған жағдайда христиан дінін дамытуға мүмкіндік береді деп санайды. Пентикосталдар әдетте prima scriptura-ны қолдайды, бірақ дәстүрге қарағанда Киелі Рухтың басшылығына көбірек мән береді.
Prima scriptura is the Christian doctrine that canonized scripture is "first" or "above all other" sources of divine revelation. Implicitly, this view suggests that, besides canonical scripture, there can be other guides for what a believer should believe and how they should live, such as the Holy Spirit, created order, traditions, charismatic gifts, mystical insight, angelic visitations, conscience, common sense, the views of experts, the spirit of the times or something else. Prima scriptura suggests that ways of knowing or understanding God and his will that do not originate from canonized scripture are perhaps helpful in interpreting that scripture, but testable by the canon and correctable by it, if they seem to contradict the scriptures. Prima sciptura is upheld by the Anglican and Methodist traditions of Christianity, which suggest that Scripture is the primary source for Christian doctrine, but that "tradition, experience, and reason" can nurture the Christian religion as long as they are in harmony with the Bible. Pentecostals generally uphold prima scriptura with an emphasis on the leading of the Holy Sprirt rather than tradition.
Sola scriptura-мен салыстыру
Prima scriptura кейде sola scriptura-ға қарсы қойылады, ол сөзбе-сөз "жазбалар арқылы ғана" деп аударылады. Дегенмен, sola scriptura Библиядан басқа кез келген бастапқы қатесіз билікті мойындамайды. Осы қағидаларға сәйкес, анабаптистер шіркеу әкелерінің жазбаларын доктринаны орнату үшін емес, "біз Жазбаларды дұрыс түсіндіргенімізді растау және апостолдардың үйретіктеріне ден қойып, өмір сүрген адамдармен байланыстылығымызды сақтау үшін" пайдаланады.
Шығыс православие
Шығыс православиесі Киелі Жазулардың Дәстүрден жоғары да, төмен де емес екенін, ал Киелі Жазулардың Шіркеудің жазба Дәстүрінің бір бөлігі екенін үйретеді. Мысал ретінде, Шіркеу өмірінің барлығын асыл тастармен әшекейленген әдемі әйнекке теңеуге болады, ондағы ең бағалы тас – ортадағы ірі алмаз, ол Киелі Жазуларды көрсетеді. Басқа асыл тастар Қасиетті Дәстүрдің басқа бөліктерін білдіреді. Басқа асыл тастар алмазға тең болмаса да, оның сұлулығына үлес қосады; алмаз барлық әйнектің бір бөлігі ретінде (яғни, Шіркеу Дәстүрінің аясында қарастырылғанда) ең жақсы көрінеді. Sola scriptura, алмазды әйнектен жұлып алып, оны жеке қарауға ұмтылу сияқты, алмаздың сұлулығы мен құндылығын азайтады.
Соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуі
Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі Киелілері шіркеуі былай дейді: "Шіркеудің ресми, канонизацияланған жазбалары, көбінесе стандартты еңбектер деп аталады, олар – Киелі кітап, Мормон кітабы, Діндер мен келісімдер және Бағалы інжу-маржан". Шіркеу Киелі кітапты "егер дұрыс аударылса" Құдайдың сөзі деп қабылдайды. Сондай-ақ, ол Апокриф кітаптарының кейбір бөліктерін, протестанттық реформаторлардың және христиан емес дін басшыларының кейбір жазбаларын, кейбір философтардың діни емес жазбаларын және әсіресе Америка Құрама Штаттарының Конституциясын, каноникалық емес, бірақ құдайлық шабыт алған деп қарастырады. Көптеген адамдар Киелі кітаптың қазіргі нұсқасы (барлық аудармаларда, тіпті еврей және грек қолжазбаларынан) қатесіз немесе өте дұрыс деп санайды, немесе тек Киелі кітаптың ғана жеткіліктігі туралы ілімді (sola scriptura) ұстанады. Шіркеу осы мәселеге қатысты былай дейді: "Соңғы күндердің қасиеттілері Киелі кітапты қатты құрметтейді және жақсы көреді. Олар оны зерттеп, оның ілімдерін өмірлерінде қолдануға тырысады. Олар Киелі кітаптың Иеміз Иса Мәсіхтің өмірі мен қызметі жайлы куәлігін бағалайды. Жозеф Смит пайғамбар өмір бойы Киелі кітапты зерттеді және оның ережелерін үйретті. Ол былай деп куәлік етті: «Көктегі құдіретті Құдайдың құдіретін байқаған адам, Құдайдың қасиетті кітаптағы жазуын да көре алады. Сол сияқты, Киелі кітапты жиі оқитын адам оны жақсы көреді, ал оны білетін адам [Раббының] қолын қайда көрсе де таниды». Шіркеу sola scriptura тақырыбында былай деп айтты: "Соңғы күндердің қасиеттілері ашық жазбаларға сенеді, яғни Киелі кітаптан басқа да жазбалар бар (мысалы, Мормон кітабы) және Құдай өзінің сөзін тірі пайғамбарлар арқылы аша береді. Көбінесе мәсіхші болу – тек Киелі кітаптың өзі жеткілікті деген қағидаға мойынсұну дегенді білдіреді. Бірақ Киелі кітапты Құдайдың соңғы сөзі деп тану – бұл Киелі кітаптың өзі талап еткеннен де көп нәрсеге ие болу. Киелі кітаптың еш жерінде Құдайдың барлық аян-аяңдары бір томға жиналып, мәңгі жабылатыны және одан әрі ешқандай жазба аян-аяңдары берілмейтіні айтылмаған". Жетинші күнгі адвентистер шіркеуі Киелі жазбалардан басқа Элен Уайттың жазбаларын "шіркеу үшін шындықтың тұрақты және сенімді көзі" деп санайды. Ехоба куәгерлері жазбаларды түсіндіру және ілімдерді бекіту Ехоба куәгерлерінің Басқарушы кеңесінің жауапкершілігі деп санайды. Христиандықтар Киелі кітапты өз істерін қалай атқаруға болатыны туралы Құдайдың нұсқауларының жалғыз көзі деп санайды. Алайда олар Киелі кітаптың түпнұсқа тілдердегі кейбір аудармалары хабарды өзгерткенін айтады, сондықтан түпнұсқа мәтіндерді зерттеу маңызды.