Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бастың жоғарғы бөлігі
Top of the head
Таж – бастың ұшынан кейінгі жоғарғы бөлігі. Таждың анатомиясы әртүрлі организмдерде әртүрлі болады. Адамның тажы үш қабаттан тұрады, ол бас сүйегінің үстінде орналасқан. Таж сүйек тігістерінің бір бөлігін қамтиды және қан тамырлары мен үштік жүйкенің тармақтарын қамтиды. Адам тазының құрылымы ми үшін қорғаныш қуыс қамтамасыз етеді және неокортекстің қауіпсіздігін қамтамасыз ету қабілетін арттырады. Неокортекстің маңдай және төбелік бөліктері сияқты әртүрлі бөліктері менинге және сүйек құрылымдарымен қорғалады. Басқа организмдер, мысалы, киттер, таждарында үскіргіш тесіктері болады, бұл бастың пішінін жалпақтатады. Кейбір құстардың түрлерінде таждарында шоқ болады, ол қарым-қатынас және ұсыну үшін қолданылады. Адам тазының макроэволюциясы қазіргі және архаикалық адам түрлері арасындағы құрылымдық айырмашылықтарға әкелді, мысалы, бас сүйегінің күрделі өзгерістері. Адам тазы әртүрлі жарақаттарға және түрлі себептері бар ауруларға бейім, олардың медициналық белгілері мен симптомдары, диагностикалау әдістері және емдеу жолдары бар. Мысалы, ми-жұлын сұйықтығының ағуы сияқты аурулар, оның салдарынан таж астында орналасқан қатты бас аурулары пайда болады. Басқа ауруларға менингиома жатады, ол маңызды қан тамырлары мен тажға жақын жүйкелерді қоршап тұрған ісік, бұл жадының жоғалуы сияқты симптомдарға әкелуі мүмкін.
The crown is the top portion of the head behind the vertex. The anatomy of the crown varies between different organisms. The human crown is made of three layers of the scalp above the skull. The crown also covers a range of bone sutures, and contains blood vessels and branches of the trigeminal nerve. The structure of the human crown provides a protective cavity for the brain and optimizes the crown's ability to ensure the neocortex is safe. Different parts of the neocortex, such as the frontal lobe and the parietal lobe, are protected by the meninges and bone structures. Other organisms, such as whales, have their blowholes on their crown, causing a flattened head shape. Some bird species have a crest located on their crown, used for communication and courtship. Macroevolution of the human crown has led to different structures between modern and archaic human species, such as significant changes to the cranial vault. The human crown is prone to different injuries and disorders with various causes, medical signs and symptoms, methods of diagnosis, and treatments. For example, illnesses such as cerebrospinal fluid leak, which results in intense headaches that are localised underneath the crown. Other diseases include meningioma, a tumor surrounding essential blood vessels and nerves that may be near the crown, causing symptoms such as memory loss.
Құрылымы
Тақ адам бас сүйегінің жоғарғы бөлігінде орналасқан және бас терісінің әртүрлі қабаттарын қамтиды. Бас терісі үш ерекше қабаттан тұрады: тері қабаты, тері асты дәнекер тіні қабаты және бұлшықет қабаты. Ол жас ұлғайған сайын қалыңдай түседі. Маңдай сүйегі мен төбе сүйектері маңдай тігісінде бірігеді. Маңдай сүйегінің бірнеше бөліктері бар, оның ішінде қабыршақ бөлігі, орбитальді бөлігі және мұрындық бөліктері кіреді. Маңдай сүйегі тақтың тажы мен қабырғаларын қалыптастыру үшін тақ тігісі арқылы төбе сүйегіне жалғасады. Екі жеке төбе сүйегі сагиттальді тігісте бірігіп, тақтың тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Адам тағының басқа құрылымдарына қан тамырлары мен жүйкелер жатады, олар миға қоректік заттар жеткізу және миға ақпарат беру үшін маңызды. Сыртқы беттік уақытша артериясы ортақ сыртқы қарынша артериясынан тармақталып, оттегімен байытылған қанды таққа жеткізеді. Сондай-ақ, тақта үштік жүйкенің тармақтары да орналасқан. Құс анатомиясында тақ – бас үсті, немесе нақтырақ айтқанда, маңдайдан басталып, артқа қарай мойынға және екі жағынан шақырға дейін созылатын аймақ. Бастың жоғарғы бөлігі, оның ішінде маңдай, тақ және мойын, пилеум деп аталады. Пилеумды жабатын қауырсынға ие құс "пилейт" деп сипатталады, мысалы, пилейт сұрғыл. Қауырсынның құрамындағы қауырсындар құстың эмоцияларын және ұсыну мінез-құлқын анықтайды. Мысалы, солтүстік кардинал сияқты құстар түрлері үстемдік пен байланысты білдіру үшін қауырсынын қарқынды түрде қозғалтады. Ми қабығының үш мембранасы тұрақтылықты қамтамасыз етеді және осы бөліктерге бағытталған жарақаттардың алдын алады. Маңдай бөлігін қорғау адамға моторлық қозғалыстарды орындауға және функцияларды жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Неокортекстің төбе бөлігі, онда сезімталдық сезіміне бағытталған және әрекет ету үшін кеңістікті бейнелеуге мүмкіндік беретін жолақ бар, тақтың қалың қабаттарының арқасында қорғалады.
The crown is at the top of the human skull, and contains the different layers of the scalp. The scalp has three distinct layers including the cutaneous layer, a subcutaneous connective tissue layer, and a muscular layer. It tends to increase in thickness with age. The frontal bone and the parietal bones are joined at the frontal suture. The frontal bone has a number of parts, including the squamous part, the orbital part, and the nasal parts. The frontal bone connects to the parietal bone at the coronal suture to shape the crown and sides of the skull. The two separate parietal bones are joined at the sagittal suture, ensuring the crown is stable. Other structures of the human crown include blood vessels and nerves, which are essential for the allocation of nutrients to the brain, and the transmission of information to the brain. The superficial temporal artery branches from the common external carotid artery and delivers oxygenated blood to the crown. The crown also contains branches of the trigeminal nerve. In bird anatomy, the crown is the top of the head, or more specifically the zone from the frons, or forehead, extending posteriorly to the occiput and laterally on both sides to the temples. The upper part of the head, including frons, crown, and occiput, is called the pileum. A bird with a crest covering the pileum is described as "pileated" such as the pileated woodpecker. The range of feathers that make up the crest determines the bird's emotions and courtship behaviors. For instance, bird species such as the northern cardinal move the crest intensely to signify dominance and communication. The three membranes of the meninges ensures stability and prevents injuries directed to these lobes. Protecting the frontal lobe allows humans to perform motor movements and to execute functions. The parietal lobe of the neocortex which contains a strip targeting the sense of touch and allows for the representation of space for action is protected due to the thick layers of the crown.
Жарақаттар мен аурулар
Бас немесе адам басы түрлі жарақаттар мен ауруларға бейім, бұл мидың осалдығын арттырады. Адам басына тиетін жарақаттар мен аурулардың кең спектрі миға қосымша салдарлар туғызып, адамның қалыпты қызмет ету қабілетіне әсер етеді. Осы жарақаттар мен бұзылыстардың нақты себептері, медициналық белгілері мен көріністері, диагностикалау тәсілдері және емдеу жолдары бар.
The crown or human head is subjected to a range of injuries and diseases causing the brain to be vulnerable. The extent of the injuries and diseases directed to the human crown causes additional implications to the brain, impacting the individual's ability to function normally. The range of injuries and disorders have specific causes, medical signs and symptoms, diagnosis methods and treatments.
Ми- омыртқалық сұйықтықтың (МЖС) ағып кетуі
Таққа байланысты жиі кездесетін аурулардың бірі – цереброспинальді сұйықтықтың ағуы, ол ми қабығының ішіндегі сұйықтықтың шамадан артық шығуымен сипатталады. Цереброспинальді сұйықтықтың ағуы көбінесе бас, ми немесе омыртқа жарақатынан туындайды, бұл жарақатар ми қабығын жарып жібереді. Сұйықтықтың шамадан артық ағуы қатты бас ауруына, көбінесе тақ аймағында орналасқан симптомдарға әкеледі. Бұл аурудың ең ауыр белгісі – науқастың құлақтары мен мұрынынан сұйықтық ағуы. Медицина қызметкерлері аурудың симптомдарын басқару үшін емдеу әдістерін ұсынады. Мысалы, су сияқты сұйықтықтарды ішу артық ағуды тоқтатуға және бас ауруын азайтуға көмектеседі, ал қызба мен дікіс сияқты инфекция белгілері байқалса, антибиотиктер де тағайындалады.
A common disease associated with the crown includes the cerebrospinal fluid leak, which involves the excess removal of fluid within the meninges. The cerebrospinal fluid leak is mainly caused by a head, brain, or spinal injury which tears the meninges membrane. The excessive leakage of the cerebrospinal fluid leads to symptoms that include intense headaches often localised to the crown. An extreme sign of this disorder includes the leakage of fluid from the patient's ears and nose. Health professionals offer treatments to manage the symptoms associated with the disease. For example, consuming fluids such as water aims to stop excess leakage and reduce headaches, and antibiotics are also provided if signs of infection are clear such as fever and chills.
Менингиома
Менингиома – бас сүйегінің бұзылысы, ол мидың қабықтарында, қан тамырлары мен мидың жанындағы жүйкелерде ісік өсуімен сипатталады. Бұл бұзылыстың себептері – сол аймақтағы жасушалардың қарқынды бөлінуі. Менингиомамен ауыратын науқастарда амнезия және эпилепсиялық ұстамалар сияқты белгілер мен симптомдар дамиды. Мидың маңдай бөлігіне тікелей әсер ету қол мен аяқтардың әлсіздігі сияқты симптомдарға себеп болады. Диагноз магниттік-резонанстық томография (МРТ) сияқты бейнелеу сынақтары арқылы қойылады, ол жоғары жиілікті радиотолқындар мен күшті магниттік өріс арқылы судағы протонды өлшеуге мүмкіндік береді. Емдеуге науқастың ми қабығынан ісікті хирургиялық жолмен алып тастау кіреді, ал операцияның ауқымы менингиоманың мөлшері мен қаушамдылығына байланысты.
Meningioma is a cranial disorder and is characterised by tumor growth on the meninges, surrounding the blood vessels and nerves near the crown. The causes of the disorder include a rapid division of cells around the area. The patients that have meningioma develop signs and symptoms including amnesia and epileptic seizures. The direct impact to the frontal lobe of the brain causes symptoms such as weakness to the arms and legs. Diagnosis is made via imaging tests such as magnetic resonance imaging (MRI) which involves high frequency radio waves and a strong magnetic field allowing for the measurement of protons in the water. The treatments involve surgery to remove the tumor from the patient's meninges and the extent of the surgery depends on the size and aggression of the meningioma.
Сынған жерлер
Бас сүйегінің жоғары бөлігіндегі сүйек сынықтары сызықтық немесе батып кіретін түрінде болады және бас сүйегіне тиген соққының күшіне қарай ауырлығы әртүрліше болады. Сызықтық сынық бас сүйегінің жарылуын білдірсе, батып кіретін сынық бас сүйегінің сынықтарының шашырауына әкеледі. Бас сүйегінің сынықтары көбінесе көлік апаты, шабуыл немесе құлау салдарынан пайда болады. Ең ауыр жағдайларда, металл таяқ немесе оқ сияқты заттар бас сүйегін толығымен тесіп өтуі нәтижесінде тесік саңылаулы сынықтар пайда болады. Сынықтың ауырлығына байланысты, симптомдарға жүрек ауруы, есте сақтау қабілетінің жоғалуы, шаңқау, көгал және әлсіздік кіруі мүмкін. Тағы бір симптом – қан кету, ол бас сүйегінің ішіндегі қысымның артуына алып келеді, себебі бас сүйегі жабық кеңістік болып табылады және бұл миды ми сабағына қарай итеруге, соның салдарынан комаға түсіруге мүмкін. Диагноз қою үшін жарақаттың ауқымын және мүмкін емдеу жолдарын анықтайтын бірнеше физикалық тексерулер жүргізіледі. Мысалы, компьютерлік томография сынықтың орнын және мидың кез келген зақымдануын анықтайды, ал магниттік-резонанстық томография зақымдалған тінді көрсетеді. Ауыр бас сүйегінің сынықтарын емдеуге хирургиялық араласу және инфекцияның алдын алу үшін дәрілік препараттар кіреді, бірақ сызықтық сынықтар үшін шамамен 5-10 күн бойы демалыс қажет, осылайша бас сүйегінің жоғары бөлігі жазылуы мүмкін.
Bone fractures to the crown of the head are linear or depressed and range in severity based on the impact to the skull. The linear fracture involves a break to the skull whereas the depressed fracture results in the scatter of skull fragments. The skull fractures are mainly caused by incidents involving a vehicle, assault, or a fall. In more severe cases, penetrating skull fractures are caused by an object such as a metal rod or bullet breaking through the skull completely. Based on the severity of the fracture, symptoms may include nausea, memory loss, concussion, bruise, and lethargy. Another symptom such as bleeding results in the build up of pressure in the skull since it is an enclosed cavity and thus pushes the brain to the brainstem opening leading to a coma. Diagnosis occurs due to a range of physical exams which identifies the extent of the injury and possible treatments. For example, the computerised tomography scan identifies the site of the fracture and any associated injuries to the brain, whereas magnetic resonance imaging highlights the damaged tissue. The treatments of severe skull fractures include surgery and medication to avoid infection, however, for linear fractures treatment involves rest for approximately 5 to 10 days, so that the crown can heal.
Горхам ауруы
Горхам ауруы – адамның қаңқа-бұлшық жүйесін, оның ішінде бас сүйектің тажын зақымдайтын жағдай. Бұл созылмалы ауру сүйектің прогрессивті жоғалуымен сипатталады, бірақ бастапқы кезеңдерде қанағаттандырмайтын ауырсыну сияқты белгілер байқалмайды. Горхам ауруының себебі әлі анықталған жоқ, алайда, нашар және ескі сүйектерді ыдыратумен байланысты жасушалар, оның ішінде остеокластар, оның себебін анықтаудағы маңызды фактор деп саналады. Аурудың белгілері бас сүйектің сынуынан кейін айқын болады, бұл пациенттерде бұрмалаушы деформациялар мен жүйке жүйесінің бұзылуына әкеледі. Диагноз физикалық тексерулер арқылы қойылады, мысалы, рентген және магниттік-резонанстық томография, олар сүйек массасының азаюын (остеолиз) және деформацияларды анықтайды. Ауруды емдеуге бас сүйегінен омыртқаға немесе кеуде қуысына таралуын болдырмауға бағытталған әртүрлі әдістер қолданылады. Химиялық терапия мен хирургия, сондай-ақ жоғары белокты диета сияқты өмір салтын өзгерту, аурудың салдарының ауырлығын азайтуға көмектеседі.
Gorham disease is a condition that targets the human musculoskeletal system including the crown of the skull. The chronic disorder involves the progressive loss of bone, although, symptoms such as intense pain are not evident during the initial stages. The cause of the Gorham disease has not been discovered, however, cells associated with the breakdown of fragile and old bones which include osteoclasts are considered to be the main link towards identifying the cause. The symptoms of the disease are clear after a fracture to the crown of the skull causing patients to experience abnormal deformities as well as issues to the nervous system. Diagnosis occurs through physical exams such as X rays and magnetic resonance imaging which find the decrease in bone mass (osteolysis) and deformities. Treatment of the disease involves a range of techniques to prevent spread from the skull to the spine or chest of the patient. Chemotherapy and surgery, as well as lifestyle changes such as consuming a diet of high protein, aim to minimise the severity of the disease.
Эволюция
Адам түрінің макроэволюциясы приматтарға қарағанда бас түбін қолдайтын сүйек және бұлшықет құрылымдарының ұлғаюы сияқты өзгерістерге алып келді. Қазіргі заманғы адам түрлерінің шағыр сүйегі бұрышты, ал ми сауыты дөңгелек болып келеді, бұл архаикалық адам түрлерінен ерекшеленеді. Қазіргі заманғы адам түрлерінің уақытша бөліктері шағыр сүйегінің астында орналасқан, бұл адам миы мен шағыр сүйегінің көлемінің ұлғаюын көрсетеді. Сагитальды қуыстың морфологиясы, яғни екі теңдей сүйекті біріктіріп бас діңгегін құрайтын аймақ, архаикалық және қазіргі заманғы адам түрлерінде сақталған. Шағыр сүйегінің ішіндегі шеміршек бас діңгегінің өзгеруінде маңызды рөл атқарады. Шағыр сүйегіндегі шеміршектер орталық нерв жүйесін қорғауда маңызды бөлік болды, бірақ уақыт өте келе эндохондральды остефикация деп аталатын процесс арқылы шеміршек бас діңгегін қалыптастыра бастады. Бұл процесс шағыр сүйегінің сүйек құрылымын дамыту үшін өскен шеміршекті сүйекпен алмастыруды қамтиды.
The macroevolution of the human species resulted in changes such as the increase in bone and muscle structures that support the crown of the head, compared to primates. Modern human species have a cranial base which is more angled and a cranial vault that is rounded, compared to archaic human species. Modern human species have their temporal lobes positioned under the cranial base signifying the increase in the size of the human brain and skull. The sagittal vault's morphology, which is the area that joins the two parietal bones together to make up the structure of the crown, has remained the same for archaic and modern human species. The cartilage embedded within the skull plays a major role in the changes of the crown. The cartilage evident within the cranium were an essential part in defending the central nervous system, however, over time the cartilage began to shape the crown by a process known as endochondral ossification. This process involves the replacement of grown cartilage with bone to develop the bone structure of the skull.