Жозеф Ретингер: Польша дипломаты, саяхатшы және Еуропалық қозғалыстың негізін қалаушысы
Józef Retinger
Юзеф Ретингер (1888-1960) – польский дипломат, активист, политический деятель. Участвовал в движении за независимость Польши, пытался заключить мир во время ПМВ.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польша дипломаты және белсенді (1888–1960)
Polish diplomat and activist (1888–1960)
Жозеф Иероним Ретингер (Екінші дүниежүзілік соғыстағы кодовые есімдері Salamandra, "Саламандра", және Brzoza, "Бейір ағашы"; 17 сәуір 1888 – 12 маусым 1960) – поляк саясаткері, ғалым, халықаралық саяси белсенді, 20 ғасырдың ірі билік иелеріне қол жеткізе білген, публицист және жазушы. Париж мен Лондонда оқыған кезінде музыка және әдебиеттің көрнекті өкілдерімен танысты. Ең бастысы, ол отандасы Джозеф Конрадпен дос болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жас Ретингер Польша тәуелсіздігі үшін Австро-Мажарстан және Ресейде саяси қызмет атқарды. Австро-Мажарстан мен Бірінші дүниежүзілік соғыстың одақтастары арасында бейбітшілікке келісімге келу әрекеті сәтсіз аяқталғаннан кейін, ол Орталық Америкаға көшті, онда экономикалық кеңесші болып жұмыс істеді. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, ол Польша үкіметінің эмиграциядағы басты кеңесшісі болды. 1944 жылдың басында британдық барлау қызметінің көмегімен оккупацияланған Польшаға парашютпен түсіп, оның құпиялылығын арттырып, кейіннен дау тудырды. Франкмасон және «көлеңкедегі әкім» ретінде танымал болған ол, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Еуропалық қозғалыстың құрылуына қатысты, ол Еуропалық Одақтың құрылуына әкелді және құпия Билдерберг тобын құруға белсенді түрде атсалысты. 1958 жылы ол Нобель бейбіт сыйлығына үміткер ретінде ұсынылды.
Józef Hieronim Retinger (World War II noms de guerre Salamandra, "Salamander", and Brzoza, "Birch Tree"; 17 April 1888 – 12 June 1960) was a Polish politician, scholar, international political activist with access to some of the leading power brokers of the 20th century, a publicist and writer. Already as a gifted student in Paris and London he mixed with the leading lights of music and literature. Most notably, he became a friend of compatriot Joseph Conrad. During World War I, the young Retinger became politically active in Austria Hungary and Russia on behalf of the Polish independence movement. Following a failed attempt to broker peace between Austria Hungary and the Allies of World War I, he had to retreat to Central America, where he became an economic adviser. After the outbreak of World War II, he was principal adviser to the Polish government in exile. Early in 1944, a daring mission into Occupied Poland by parachute, with the help of British intelligence, added to his air of mystery and subsequent controversy. A Freemason with a reputation as a grey eminence, after World War II he went on to cofound the European Movement, which led to the establishment of the European Union, and was instrumental in forming the secretive Bilderberg Group. In 1958, he was nominated for the Nobel Peace Prize.
Ерте өмір
Жозеф Ретингер Польшаның Краков қаласында (сол кезде Австрия-Мажарстанның бір бөлігі) бес баланың ең кішісі болып дүниеге келді: оның әкесі бірінші некеден Хелена Яворничкадан Аниэла деген қызды өсірді. Оның анасы Мария Кристина Чирнянская, грек-католик Лемконың қызы, Ягеллон университетінің химия профессоры болды. Оның әкесі, Йозеф Станислав Ретингер, француз туған граф Владислав Замойскийдің жеке заң кеңесшісі және табысты кеңесшісі еді. Ретингердің арғы атасы Филип Ретингер Тарновтан шыққан еврей тігіншісі болған, ол 1827 жылы отбасымен бірге католицизмге көшкен. Заңгер немересі қайтыс болғаннан кейін граф Замойский болашағы зор Юзефті үйіне алып, оның Краковтағы Бартоломей Новодворский орта мектебінде оқуына ақша төледі. Ретингердің үлкен ағасы Эмиль Польша Әскери-теңіз флотының командирі болды, ал оның ұлы Витольд Ретингер [pl] Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде (1943–45) Ұлыбританияда орналасқан, Польша әуе күштерінің 308-ші эскадрильясының мүшесі, кейін басшысы болды. Ретингердің ағасы Джулиус Чикаго университеті мен Вильно университетінде физиологиялық химиядан сабақ берді. Ретингер өзі бастапқыда дін қызметкері болуды ойлаған, бірақ Римдегі иезуиттердің жаңадан келгендер үйінде үш ай өткізгеннен кейін, ол осы өмірге жарамайтынын түсінді. Осы уақыт ішінде ол жоғары қоғамда араласып, Парижде танысқан Арнольд Беннетт арқылы ескі поляк отандасы, бұрыннан танымал романист Джозеф Конрадпен жақын достық қарым-қатынас орнатты. Ретингер 1943 жылы жарық көрген «Конрад және оның замандастары» кітабында Конрад туралы жазды. Тарихшы Норман Дэвис Конрадтың «көп тіл білетін және көп салалы білім иесі» Ретингерді британдық барлау қызметімен таныстырғанын болжайды. Кейін Ретингер SOE соғыс уақытындағы басшысы генерал-майор сэр Колин Габбинстің жеке досы болды, ал соғыстан кейін MI6-ның «активі» атанды.
Józef Retinger was born in Kraków, Poland (then part of Austria Hungary), the youngest of five children: his father had a daughter, Aniela, from a first marriage to Helena Jawornicka. His mother was Maria Krystyna Czyrniańska, daughter of a Greek Catholic Lemko professor of chemistry at the Jagiellonian University. His father, Józef Stanisław Retinger, was the personal legal counsel and successful adviser to French born Count Władysław Zamoyski. Retinger's great grandfather, Filip Rettinger, was a Jewish tailor from Tarnów who with his family converted to Catholicism in 1827. When his lawyer grandson died, Count Zamoyski took the promising youngster, Józef, into his household and paid for him to attend the Bartłomiej Nowodworski High School in Kraków. Retinger's eldest brother, Emil, became a commander in the Polish Navy, while his son, Witold Retinger [pl], was stationed in the United Kingdom during World War II (1943–45), as a member then leader of Squadron 308 of the Polish Air Force. Retinger's brother, Juliusz, taught physiological chemistry at the University of Chicago and University of Wilno. Retinger himself initially considered a career in the priesthood, but three months in the Jesuit novitiate in Rome confirmed he would not be suited to the life. During this time he continued to move in élite circles and thanks to an introduction by Arnold Bennett whom he had met in Paris, Retinger developed a close friendship with his older Polish compatriot, the already well established novelist, Joseph Conrad. Retinger would write about Conrad in his 1943 book, Conrad and His Contemporaries. Historian Norman Davies suggests that it was probably Conrad who introduced the "polyglot and polymath" Retinger to the British intelligence services. Later Retinger became a personal friend of Major General Sir Colin Gubbins, wartime head of SOE, and after the war an MI6 "asset".
Бірінші дүниежүзілік соғыс
Соғыс бұлттары қаптаған кезде Конрадтың "Ностромо" романы негізінде Конрадпен бірлесіп пьеса жазу жобасы екеуінің де Австрия-Мажарстаннан асығыс кетуіне байланысты тоқтатылды. Ретингер Галицияда әскери шақыруға жаратылар еді (оның өмірбаяларында бұл туралы ештеңе айтылмаған). Ол әдеби еңбектерді тоқтатты да, Польшаның саяси лоббисі рөлін қайтадан иеленді, памфлеттер жариялады және Лондон, Париж, Нью-Йорк арасында саяхат жасады, бұл істе Конрад Лондонда көмектесті. Бұл оқиға "Сикстс ісі" деп аталды және Германияның ынтымақтасудан бас тартуына байланысты сәтсіз аяқталды, нәтижесінде Австрия Германияға одан да тәуелді болды. 1917 жылы Ретингер жартылай француз, әуесқой, поло ойыншысы және Коко Шанельдің "демеушісі" Артур "Бой" Капельмен танысты. Капель Ретингерге Англия-Франция одағы негізіндегі әлемдік федеративтік үкімет идеясын сіңірді. 1918 жылы Австрия-Мажарстанда және Кеңес Одағындағы "саяси араласуы" салдарынан жеке қауіпсіздігіне қатысты алаңдаулар туындағаннан кейін Ретингер Франциядан қуылды және бірнеше ай бойы Испанияда пана тапты. Сол жылы Ретингер Кэтрин Портер мен оның досы Мэри Доэртиге онымен бірге Еуропаға "бірлесіп жұмыс істеуге" шақыру жасады, бірақ олар бас тартты. Мексикадағы оның қызметі шамамен жеті жылге созылды және 1936 жылы Кальес биліктен құлағанда ғана аяқталды. Бұл оқиғалар Ретингерді Латын Америкасының осы республикасындағы аласапыран оқиғалар туралы үш томдық еңбек жазуға шабыттандырды.
With war clouds closing in, the project of writing a play together with Conrad based on the latter's novel, Nostromo, had to be abandoned as both men hurriedly left Austria Hungary. Retinger would have been eligible for military call up in Galicia (no mention of this is made by his biographers). He put aside literary endeavours and once more assumed the role of a political lobbyist for Poland, publishing pamphlets and travelling between London, Paris, and New York, aided by Conrad in London. It became known as the Sixtus Affair and was a failure, due to Germany's refusal to cooperate, thus making Austria more dependent on Germany. In 1917 Retinger met Arthur "Boy" Capel, the half French dilettante, polo player, and "sponsor" of Coco Chanel. Capel is said to have planted in Retinger's mind the idea of a world federal government based on an Anglo French alliance. After concerns for his personal safety due to his "political meddling" in Austria Hungary and in the emergent Soviet Union, in 1918 Retinger was banned from France, and for several months sought sanctuary in Spain. That same year Retinger had proposed that Katherine Porter and her friend Mary Doherty accompany him to Europe to do "collaborative work", an offer that was spurned. His activities in Mexico lasted almost seven years and only ended with Calles' fall from power in 1936. They inspired Retinger to write three volumes on the tumultuous events in that Latin American republic.
Үстелдегі құрылыс блоктары
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Лондонда болған Ретингер поляк әскерлерін Франциядан Ұлыбританияға эвакуациялауды ұйымдастыруға қатысты. Ол Уинстон Черчилльдің тікелей тапсырмасымен, жақында жаулап алған немістерге капитуляциялаған Франциядан Владислав Сикорскийді ұшақпен Англияға сүйемелдеуге шақырылды. Олардың саяси қарым-қатынасы 1916 жылға дейін жетеді және Сикорскийдің жаңадан тәуелсіз Польшада 1922-1923 жылдары премьер-министр қызметін атқарған кезінде нығайды. Сикорскийдің Ретингерге тәуелділігінің себебі – Сикорскийдің ағылшын тілін жетік меңгермегендігі болды. Ретингер Лондондағы эмигрант үкіметтерінің өкілдерімен – Марсель Анри Жаспар, Пол Ван Зеланд және Поль Анри Спаакпен соғыстан кейінгі геосаяси жағдайға дайындық мақсатында келіссөздер жүргізу үшін жіберілді. Ол екі кезеңнен тұратын «Сикорский жоспарын» ұсынды, оның біріншісі 1942 жылдың қаңтарында қол қойылды және поляк-чех конфедерациясын құруды көздеді. Бұл идеяны Польша мен Литва, Чехословакия ядросы ретінде Орталық Еуропа конфедерациясына кеңейту жоспарланған, айналасында Румыния, Венгрия, Югославия және Грекия топтасуы тиіс болды. Бұл жоспардың мақсаты – ірі еуропалық державалармен шектесетін кіші елдер үшін ортақ саяси бағдарлама құру болды және поляк-чех келісімі үлгісіндегі бельгиялық-голландиялық одақтың негізіне айналды. Ретингердің бұл жоспары Лондон мен Мәскеу арасында шиеленіс тудырды. Кеңес Одағының мүдделеріне тиіспеу үшін британдықтар өз позицияларын өзгертті және Сикорскийдің сегіз кіші еуропалық мемлекетпен келіссөздерін қолдаудан бас тартты. 1943 жылдың 21 наурызында BBC радиосындағы Еуропа Кеңесі алдындағы сөйлесінде Уинстон Черчилль кіші ұлттардың бірігу қажеттігіне тоқталды, бірақ бұл мәселенің егжей-тегжейін талқылау әлі ерте екенін айтты. Ретингердің ең үлкен жетістігі – 1941 жылдың 30 шілдесінде қол қойылған Сикорский-Майский келісімін іске асыру болды, ол Андерс армиясын құруды көздеді, осылайша Сталинды жүздеген мың поляк әскери тұтқындары мен бұрынғы Екінші Польша Республикасының Кресси аймағынан депортацияланған азаматтардың тудырған мәселесінен құтқарып, оларды Ұлыбританияның мәселесіне айналдырды. Бұл келісім Тегеран мен Ялта конференцияларына жол ашты.
During World War II, Retinger, who was in London, was involved in arranging for Polish troops to be evacuated to Britain from France. He was asked by Winston Churchill personally to escort Władysław Sikorski by plane to England from France, which had just capitulated to the invading Germans. Their political relationship actually went back to 1916 and had been strengthened during Sikorski's earlier brief stint as prime minister, 1922 23, in newly independent Poland. Sikorski's dependence on Retinger was the greater as Sikorski had no mastery of the English language. Retinger was dispatched to talk with other exiled government representatives in London, who included Marcel Henri Jaspar, Paul Van Zeeland, and Paul Henri Spaak, in preparation for a postwar geopolitical landscape. He went on to posit a "Sikorski Plan" consisting of two stages, the first of which was signed in January 1942 and proposed a Polish Czech confederation. The idea was to expand it into a Central European confederation with Poland and Lithuania, Czechoslovakia as its nucleus around which would be grouped Romania, Hungary, Yugoslavia, and Greece. The agenda behind this was to create a common political blueprint for smaller countries abutting larger European powers and became the basis of a Belgian Dutch union which would mirror the Polish Czech arrangement. This scheme of Retinger's caused problems between London and Moscow. In order not to tread on Soviet toes, the British altered their position and refused to back Sikorski's negotiations with the eight smaller European states. In his speech on the Council of Europe, Winston Churchill BBC radio broadcast on 21 March 1943 referred to the necessity of smaller nations forming groupings, but that it was too early to go into detail. The most Retinger was able to achieve was to push through the Sikorski Mayski Agreement, signed on 30 July 1941, which provided for the formation of the Anders' army, thus ridding Stalin of the immediate human problem posed by the hundreds of thousands of Polish POWs and deportees from the Soviet occupied Kresy regions of the former Second Polish Republic, who after an arduous odyssey across thousands of miles would eventually end up as the United Kingdom's human problem. This trade off adumbrated the Tehran and Yalta Conferences.
Өліммен бетпе-бет келу
1943 жылдың шілдесінде Ретингер Владислав Сикорскийпен бірге Гибралтарда қаза болмай құтылды, себебі ол Премьер-министрдің Таяу Шығыстағы әскерін тексеруге қажет болған жоқ және Лондонда оның тиімдірек жұмыс істейтіні ойылды. Ұшақтағы бос орын Сикорскийдің қызына берілді, ол әкесімен бірге қаза тапты. SOE-нің тапсырмасымен және ешқандай алдын ала дайындықсыз 56 жастағы Ретингер, 2-лейтенант Тадеуш Хцюк Цельтпен бірге "Саламандра" операциясы аясында Германия басып алған Польшаға парашютпен түсіп, польшалық астыртын ұйымдардың өкілдерімен кездесу үшін, оларға ақша жеткізу үшін және "отандас поляктарға 'біз осы соғысты қалай жеңіліске ұшырататынымызды' түсіндіру үшін" барды. Польшаға сапары барысында оны улап өлтіруге жасалған сәтісіз әрекет те болды. Лондонға оралғаннан кейін ол Лондонның Парк-Лейн ауданындағы Дорчестер қонақ үйінде сапарынан кейінгі қиындықтан айығып, қалған өмірі бойы бір аяғын сүйреп жүрді, бұл, мүмкін, удың салдарынан туған полиневриттен болды. Дорчестердегі алғашқы келушісі – Сыртқы істер министрі сэр Энтони Иден болды.
Retinger just avoided perishing at Gibraltar with Władysław Sikorski, in July 1943, when he was not needed in the Premier's Near East troop inspection and was thought better employed in London. The spare seat on the plane went to Sikorski's daughter, who died with her father. With an SOE brief and without prior training, Retinger, aged 56, parachuted into German occupied Poland with 2nd Lt. Tadeusz Chciuk Celt in Operation Salamander to meet with Polish underground figures, to deliver money to the Polish underground, and to "explain to his fellow Poles in the homeland 'how we are going to lose this war'". During his visit in Poland, there was also a failed attempt to kill him with poison. On return to London, he spent some time in the Dorchester Hotel in London's Park Lane, recovering from his trip ordeal, which left him lame in one leg for the rest of his life, possibly due to polyneuritis brought on by the poison. His first visitor at the Dorchester was Foreign Secretary Sir Anthony Eden.
Қаламаған кіру
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қиын күндер басталды, өйткені бұрынғы батыс және шығыс одақтастары арасында шиеленіс күшейді. 1946 жылдың сәуір айында Ретингердің Батыс Лондондағы Бейсвотердегі пәтеріне тонау жасалды, оның және оның хатшысының құжаттары белгісіз біреулермен шашыратылды. Ол бұл жайтты Скотленд-Ярдқа хабарлады, бірақ полиция оған көп мән бермеді. Ретингер шағымын күшейтіп, британдық қауіпсіздік қызметімен сұхбаттасты. Оның пікірінше, бұл бұзушылыққа Польша Халық Республикасының жаңадан құрылған коммунистік елшілігі жауапты. 1946 жылдың сәуір айында Миссури штатының Фултон қаласында Черчилльдің "Темір перде" деген сөзін айтқаннан кейін Ретингер он жылдар бойы армандаған еуропалық жобасына күшін жұмсады. Ол Еуропа қозғалысын және Еуропа Кеңесін құруға көмектесті, бұл философ граф Ричард Куденхове Калергидің Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі антибольшевистік Паневропалық одақ қозғалысының негізін қалаушысына ұнамады. Ретингер Голландия, Бельгия және Швейцариядағы байланыстары арқылы (ол Дени де Ружемонттың досы болды) 1946 жылы Уинстон Черчилльдің Цюрихтегі сөзінен шабыт алып, еуропалық мемлекеттердің бос бірлесу идеясын қолдаған он үш британдық консервативті парламент мүшесімен ортақ тіл тапты. Ретингер Еуропалық экономикалық ынтымақтастық лигасының (бастапқыда Экономикалық ынтымақтастық тәуелсіз лигасы деп аталды) құрылуының қозғаушы күші болды. Ол кейіннен Черчилльдің күйеу баласы және Біріккен Еуропа қозғалысының төрағасы Дункан Сэндиске Еуропалық біртүтастықты көздейтін әртүрлі ұйымдар арасындағы ынтымақтастықты жақсарту туралы сөйлесті. Олар екі ұйымдарының Nouvelle Equipes Internationales және Еуропалық федералистер одағымен шағын кездесу ұйымдастыруға келісті. Бұл кездесу 1947 жылдың 20 шілдесінде Парижде өтті, онда Еуропалық біртүтастық үшін халықаралық қозғалыстарды үйлестіру жөніндегі комитет құру туралы келісімге келді. 1947 жылдың желтоқсанында ол Еуропалық біртүтастық үшін қозғалыстардың халықаралық комитеті болып қайта аталды, Сэндис атқарушы төраға, ал Ретингер – құрметті хатшы болып тағайындалды. Олар 1948 жылы Гаагадағы конгресті ұйымдастырды, ол біртұтас Еуропаны жақтағандар мен федеративтік Еуропаны қолдағандардың екі лагерін біріктірді. Топтың негізін қалаушы мүшесі, кейін британдық лейборист сыртқы істер министрі болған Хили, құпия Билдерберг кездесулерін Ретингердің "ойлап тапқан туындысы" деп сипаттады. Өмір бойында қандай да бір наградалар мен медальдардан бас тартса да, 1958 жылы ол Нобель бейбітшілік сыйлығына ұсынылды. Ол өкпе рагынан кедейлікте қайтыс болды. Ол Солтүстік Шиен зиратында бес британдық министрлер кабинетінің және соңында онымен татуласқан екі кіші қызының қатысуымен жерленді. Ретингердің Андерсонмен болған қарым-қатынасы Ретингердің Отолиямен некесінің бұзылуына және оның досы Конрадпен арасының суынуына себеп болды.
Dark days followed World War II when tensions rose between former Western and Eastern allies and in April 1946 Retinger's flat in Bayswater, West London, was broken into and his and his secretary's files ransacked by persons unknown. He reported the matter to Scotland Yard, but the Metropolitan Police were not overly bothered. Retinger escalated his complaint and ended up being interviewed by the British security services. His view was that the newly established communist embassy of the Polish People's Republic was responsible for the break in. From the moment that Churchill made his "Iron Curtain" speech in Fulton, Missouri, in April 1946, Retinger turned his efforts to a modified European project he had harboured for decades. He helped found both the European Movement and the Council of Europe, somewhat to the dismay of the philosopher Count Richard Coudenhove Kalergi, the post World War I anti bolshevist founder of the Paneuropean Union movement. Retinger, with his connections in Holland, Belgium, and Switzerland (he was a friend of Denis de Rougemont), took his cue from Winston Churchill's 1946 Zürich speech and found fertile ground with thirteen British Conservative members of Parliament who backed the idea of a loose European association of states. Retinger was the driving force in the creation of the European League for Economic Cooperation (initially called the Independent League of Economic Cooperation). He subsequently approached Duncan Sandys, Churchill's son in law and chairman of the United Europe Movement, about improving cooperation among the various organisations pursuing European unity. They agreed to organise a small meeting of their two organisations with the Nouvelle Equipes Internationales and the European Union of Federalists. This was held in Paris on 20 July 1947, when it was agreed to establish the Committee for the Coordination of the International Movements for European Unity. In December 1947 this was renamed the International Committee of the Movements for European Unity, with Sandys as Executive Chairman and Retinger as its Honorary Secretary. They organised the 1948 Hague Congress which brought together the two camps of those for a unified Europe and those in favour of a federal Europe. A founding member of the group, later British Labour Foreign Secretary, Healey, described the secretive Bilderberg meetings as the "brainchild" of Retinger. Despite eschewing any distinctions or medals throughout his life, in 1958 he was nominated for the Nobel Peace Prize. He died in poverty of lung cancer. He was buried at North Sheen Cemetery in the presence of five British cabinet ministers as well as of his two younger daughters who were finally reconciled with him. Retinger's own liaison with Anderson brought about the breakdown of Retinger's marriage to Otolia and drove a wedge between him and his friend Conrad.
Дау
1960 жылы қайтыс болғаннан бері ондаған жылдар бойы солшыл көзқарастағы Ретингер саяси шеберлігімен, өзіне адал, бір мақсатқа ұмтылуымен және Еуропа мен одан тыс аймақтардағы тұрақты институционалдық мұрасымен қызығушылық пен дау тудыруда. Польшалық эмигрант және белгілі саяси комментатор Адам Прагиер (сонымен қатар Ретингердің орта мектептегі сыныптасы) оны «бір жағынан авантюрист, бірақ жақсы мағынада» деп сипаттады. Ал қарсыластары оның құпия және зұлым топтармен байланысы бар деген күдік туғызып, оның ықпалына шабуыл жасайды, бірақ оны растайтын сенімді дәлелдер әзірге табылмады. Ол әлі де жұмбақ күйде және соғыстан кейінгі Еуропа тынығына ең көп үлес қосқан, бірақ ескерткіші жоқ тұлға болып қала береді. Бұл суық соғыс кезеңіне қатысты мәліметтер 2003 жылы Le Figaro газетінің тілшісі Реми Кауффер [fr] тарапынан жан-жақты талданды. Алайда, профессор Хью Уилфордтың сөзіне сүйенсек, «Еуропа Біріккен Штаттарын» құру үшін американдық қолдау алуға жасалған бастама ЦРУ директорының орынбасары және кейін директоры болған Аллен Даллеске де, Американың Біріккен Еуропа комитетінің төрағасы сенатор Уильям Фулбрайтқа да емес, еуропалық лоббистерге – атап айтқанда Куденхов Калерги мен Ретингерге тиесілі. Ретингердің ықпалы зор болды, оның үстіне Ретингердің Еуропа мәселелерінде Уинстон Черчилльмен жақын байланысы болғандықтан ол Куденхов Калергиден оқшауланды. Ретингерге қатысты пікірлер әртүрлі. Ол өзінің тегі сияқты, адалдығы да белгісіз болған, сонымен қатар аудиториясына қарай өзі туралы айтқан әңгімелері де әртүрлі болды, бұл оның сенімділігін төмендетті. Бұл фактіні Джозеф Конрадтың әртүрлі өмірбаяндары және көптеген басқа да дереккөздер, соның ішінде Польшаның Ұлттық естелік институтының Норберт Войтович жасаған, Марэк Келттің 2006 жылы жарық көрген «З Ретингерем до Варшавы и з powrotem. Raport z podziemia 1944» («Рэтингермен Варшаваға және кері. 1944 жылғы жер астынан алынған хабарлама») кітабына жасаған зерттеулі, түсіндірмелі шолуы растайды. Кітапты Войцех Фразик редакциялаған. Ретингерге қатысты көзқарастардың әртүрлілігі, оның кейбір мінездік кемшіліктеріне қарамастан, Ретингердің соғыстан кейінгі еуропалық мұрасын өзгертпейді.
Over the decades since his 1960 death, the left leaning Retinger continues to draw fascination and controversy with his political skill, his apparently selfless single mindedness, and his lasting institutional legacy in Europe and beyond. Adam Pragier, a notable Polish exile and trenchant political commentator (and a secondary school contemporary of Retinger's), has described him as "a sort of adventurer, but in the good sense of the word". On the other hand, detractors impugn his influence due to alleged connections, with deeply secret and malign factions, for which there is so far no reliable evidence. He remains an enigma, and probably the one substantial contributor to postwar European peace who has no physical monument. This revelation touching on Cold War circumstances was subsequently analysed in greater detail in 2003 by Le Figaro commentator Rémi Kauffer [fr]. However, as professor Hugh Wilford shows, the initiative to win American backing for a "United States of Europe" came neither from Allen Dulles, deputy chief, then chief of the CIA, nor from Senator William Fulbright, chairman of the American Committee on United Europe, but from European lobbyists of disparate motivation, namely Coudenhove Kalergi and Retinger, the latter eclipsing the former due to Retinger's close connection with Winston Churchill on European matters. Retinger has inspired disparate opinions. He was a figure whose allegiances, like his roots, remain obscure and whose accounts of himself varied according to his audience, thus undercutting his reliability – as reflected in various Joseph Conrad biographies and numerous other sources, including the considered, annotated review, by Norbert Wójtowicz of Poland's Institute of National Remembrance, of Marek Celt's 2006 posthumously published Z Retingerem do Warszawy i z powrotem. Raport z podziemia 1944, [To Warsaw with Retinger and Back. A Report from the Underground 1944] edited by Wojciech Frazik. The disparity in views on Retinger, despite the perception of some personality flaws, does not alter Retinger's mature postwar European legacy.