Кіріспе

Американдық журналист Эдгар Ансел Моурер (8 наурыз 1892 – 2 наурыз 1977) – Пулитцер жүлдесіне ие болған американдық журналист және жазушы, ол халықаралық оқиғалар туралы жазған еңбектерімен әйгілі.

Өмір және мансап

Иллинойс штатының Блумингтон қаласында Руфус және Нелли Скотттың отбасында дүниеге келген Моурер 1913 жылы Мичиган университетін бітірді. Ағасы Пол Скотт Моурер, Чикаго Daily News газетінің редакторы, оған жұмысқа орналастырды және 1914 жылы Францияға шетелдік тілші ретінде жіберді. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыстағы оқиғалар туралы, соның ішінде итальяндықтардың Капоретто шайқасында жеңілісі туралы хабарлады. 1916 жылы ол Лилиан Томсонға үйленді, олардың Диана есімді қызы болды және Моурердің 61 жылдан кейін қайтыс болуына дейін бірге өмір сүрді. 1915 жылдың мамыр айында ол Чикаго Daily News газетінің Римдегі кеңсесіне тағайындалды, онда Италияны одақтастар жағында соғысқа шақырып тұрған Бенито Муссолинимен сұхбаттасты. 1916 жылдың ақпанында Лондонда үйленгеннен кейін Моурер әйелімен Италияға оралды, онда ол майдан шебінде болды және 1917 жылы Капореттодағы итальяндықтардың жеңілісін көрді. 1920-1930 жылдары Моурер Еуропада тілші болып жұмыс істеді, 1923 жылға дейін Римде сегіз жыл тұрды, содан кейін Берлинге көшті. 1933 жылы Моурер Германияда Адольф Гитлердің билікке келуі туралы хабарлауы үшін Пулитцер сыйлығын жеңіп алды және Берлин шетелдік баспасөз қауымдастығының президенті болып тағайындалды. Германиядан келген хабарларында ол Германияның өзгеруі демократиялық және табиғи деген сенімге қарсы келетін оқиғаларды көрсету үшін қалыпты жағдайдың сыртын бұзуға тырысты, сондықтан ол нацистердің ашуына ұшырады. Чикаго Daily News газетінде хабарлаумен қатар, Моурер 1933 жылы жарық көрген «Германия сағатты кері шегерді» атты бестселлер кітабын жазды, ол нацистік шенеуніктерді оның достары оның өміріне қауіп төніп тұрғанына сенгенше ашуландырды. Германия үкіметі оған елден кетуді талап етті, Германияның АҚШ-тағы елшісі Мемлекеттік департаментке «халықтың әділ ашуы» салдарынан үкімет енді Моурерді зияннан сақтай алмайтынын мәлімдеді. Чикаго Daily News газетінің иесі Франк Нокс бұл қауіп туралы білгеннен кейін Моурерге Токиодағы газет бюросында жұмыс ұсынды. Германиядан кеткісі келмеген Моурер 1933 жылдың 1 қыркүйегінде Нюрнбергте басталатын жыл сайынғы нацистік партияның тамашасын жариялаудан бұрын кетуге келісті. АҚШ-тың Германиядағы дипломатиялық миссиялары оның және оның отбасының қауіпсіздігіне кепілдік беруден бас тартқаннан кейін және жаңа тағайындалған АҚШ-тың Германиядағы елшісі Уильям Додтқа тиімсіз жеке өтініш жасағаннан кейін, Моурер австриялық Neue Freie Presse газетінің қарт еврей тілшісі Пол Голдманды босату шартымен дереу кетуге келісті. Моурердің Берлиннен шығатынына көз жеткізуге тағайындалған нацистік шенеунік оған пойызға отырғанда жақындап, Германияға қашан оралатынын сұрады; Моурер: «Неге, мен екі миллионға жуық отандасыммен қайтып келе аламын ба?» - деп жауап берді. Бастапқыда Токиоға жіберілсе де, Берлиннен шыққаннан кейін ол Парижге барып, Чикаго Daily News газетінің Париж бюросының меңгерушісі болды. 1940 жылы Франция неміс күштеріне жеңілгенге дейін ол еуропалық істер туралы хабарлауды жалғастырды. АҚШ-қа оралғаннан кейін Моурер американдық аудиторияға фашизмнің өркендеген күшінен ескертіп, біраз уақыт лекция оқыды. Ол Токиоға жіберуді күткенмен, 1934 жылдың қаңтарында Моурер ағасының орнына Чикаго Daily News газетінің Париж бюросының басшысы болып тағайындалды. Осы қызметтен ол Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуына әкелген оқиғаларды жариялады және плебисциттер мен келісімдерге деген сенімсіздігі күшейді. 1936 жылы ол Испаниядағы азаматтық соғыстың басталуын жариялады және жаңа Конституцияның қабылдануы туралы хабарлау үшін Кеңес Одағына барды. Францияға оралғаннан кейін ол өзінің досы Леон Блум басқарған Халық майданы үкіметінің құлауын көрді. 1938 жылы ол «Аждаһа оянады» атты кітабына материал жинау үшін бірнеше айға Қытайға барды. (Morrow, 1939) және кейін Парижге оралды, онда ол 1940 жылдың маусым айында Франция құлағанға дейін қалды. 1940 жылдың тамызында Вашингтонға, Чикаго Daily News газетінің тілшісі ретінде тағайындалған Моурер Уильям Дж. Донованмен Еуропадағы бесінші бағананың қызметі туралы мақалалар сериясында ынтымақтастық жасады. Келесі екі жылда Қиыр Шығысқа бірнеше сапарлар «Глобалды соғыс: әлемдік стратегияның атласы» (McClelland, 1942) кітабына әкелді, ол Марте Раджманмен бірлесіп жазылған. 1941 жылдан 1943 жылға дейін ол Соғыс ақпарат басқармасының Фактілер мен цифрлар кеңсесінің директорының орынбасары болып қызмет етті және Вашингтондағы өзінің қызметінен жаңалықтарды талдады. Соғыстан кейінгі «Американдық сыртқы саясаттың қорқынышы» (Knopf, 1948) кітабында Моурер 1918 жылдан бері АҚШ-тың сыртқы саясатын сынады. Ол американдықтардың статус-квоға деген сүйіспеншілігіне қатысты пессимизм білдірді және АҚШ әлемдік жетекшілік пен жылдам құлдыраудың арасында таңдау жасауы керек екенін ескертті. Ол әлемдік тәртіпті әлемдік заңды күшпен сақтап тұруға жеткілікті күшті ерікті федерацияны жақтады. Ол Біріккен Ұлттар Ұйымын, оны «еңдеуге болатын ешқайда алып келетін көпір» деп сипаттады, осы міндетті орындауға жеткіліксіз деп санайды. New York Times газетінде жарияланған (1948 жылдың 31 қазаны) W. Fox бұл кітапты «осы кезең үшін американдық сыртқы саясатты зерттеген ең жақсы оқулық» деп атады. Халықаралық ұйымдар туралы өз идеяларын «Үйірме және шешім: алдағы дағдарыс кезеңі үшін бағдарлама» (McGraw, 1950) кітабында одан әрі дамытқан Моурер АҚШ-тан «бейбіт коалицияны» құруға және «кеңеюші блокты» әлсірету мақсатымен коммунистік емес елдердің соңғы федерациясын құруға бастама көтеруді ұсынды. Saturday Review of Literature журналында (1950 жылдың 9 желтоқсаны) жарияланған М. С. Уотсон Моурердің бағдарламасы Біріккен Ұлттар Федералистерінің бағдарламасына ұқсас екенін атап өтті. «Жақсы тіршілік ету уақыты» (Duell, 1959) кітабында, Saturday Review, Zionist Quarterly, Western World және New Leader журналдарында жарияланған мақалалар жинағында Моурер әлемдік оқиғалардың АҚШ-қа тигізген әсерін қарастырды. Ол кеңестік жетістіктер батыс халықтарын «бостандықпен өмір сүру үшін нақты күш-жігерге бірігуге» мәжбүр ететінін айтты және Американың пионерлік рухы «өз бетіншелік күлінің астында әлі де жылы» екенін қорытындылады. Моурердің соңғы кітабы «Алдампаға соңғы нүкте» (Duell, 1961) суық соғыстың тарихын және американдықтар үшін оның мағынасын талдайды. Ол «халықаралық коммунизмнің фанатикалық амбициясын американдықтардың көпшілігінің тыныш жайлылығымен» салыстырады және Мәскеу мен Пекиннің бізге таңған «халықаралық покердің зұлым ойынында» Батыс әлі де «козырларды» қолында ұстап тұрғанын, бірақ «батыл, жақсы ойыншылар» қажет екенін айтады.

АҚШ-қа оралғаннан кейін Моурер 1942 жылдан 1943 жылға дейін Фактілер мен цифрлар кеңсесінің, содан кейін, ОФФ біріктірілгеннен кейін, Соғыс ақпарат басқармасының директорының орынбасары болып қызмет етті. Одан кейін ол «Эдгар Моурер әлемдік істер туралы» бағанына жазыла бастады, кейін «Әлемдік істер туралы сіздің сұрағыңыз қандай?» атты бағанымен толықтырды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Моурер бірнеше кітап жазып, Демократиялық әрекет жақтастарының ұйымдастырылуына көмектесті. 1956 жылы ол Western World журналының редакторы болып, төрт жыл қызмет етті. 1969 жылы ол Нью-Гэмпшир штатының Уоналансет қаласына көшіп, 1976 жылға дейін The Union Leader газеті үшін баған жазды.