Кіріспе

АҚШ пен Конфедеративтік Штаттар арасында 1865 жылдың 3 ақпанында бейбітшілік конференциясы өтті.

Хэмптон-Роудс конференциясы – АҚШ пен мойындалмаған, бөлініп шыққан Конфедеративтік Штаттардың өкілдері арасында 1865 жылдың 3 ақпанында Вирджиния штатындағы Хэмптон-Роудс қаласында, «Ривер Куин» пароходында Американдық Азамат соғысын аяқтау шарттарын талқылау үшін өткен бейбітшілік конференциясы. Одақтың өкілдері – Президент Авраам Линкольн және Мемлекеттік хатшы Уильям Х. Сьюард Конфедерациядан келген үш комиссармен кездесті: вице-президент Александр Х. Стивенс, сенатор Роберт М.Т. Хантер және Соғыс министрінің көмекшісі Джон А. Кэмпбелл. Өкілдер Францияға қарсы болу мүмкіндігі, капитуляция шарттары, соғыстан кейін құлдық сақталуы мүмкін бе, және оңтүстікке азаттыққа шығарылған мүліктері үшін өтемақы төлене ме деген мәселелерді талқылады. Линкольн мен Сьюард құлдық мәселесі бойынша келісімге келудің мүмкіндіктерін ұсынды. Тек тұтқын алмасу туралы нақты келісімге қол жеткізілді. Конференция аяқталғаннан кейін Конфедерация комиссарлары дереу Ричмондқа оралды. Конфедерация президенті Джефферсон Дэвис Солтүстік тарап келісімге бармайтынын мәлімдеді. Линкольн конференцияда талқыланған шарттарға негізделген кешірім туралы келісім жобасын жасады, бірақ оның кабинеті қарсылық көрсетті. Джон Кэмпбелл бейбіт келісімді қолдауды жалғастырды және 1865 жылдың 2 сәуірінде Ричмонд түскеннен кейін Линкольнмен қайта кездесті.

Бейбітшілікке арналған ұсыныстар

1864 жылы екі тарапқа да ұзақ және қырыптырарлық Азамат соғысын аяқтау үшін бейбіт келісімге келуге қысым күшейді. Көптеген адамдар 1864 жылы Солтүстік пен Оңтүстік арасындағы бейбіт шарты жасауға ұмтылды. Абрахам Линкольн мен Джефферсон Дэвистің жеке досы Фрэнсис Престон Блэр Линкольнге Ричмондқа дипломатиялық сапар жасауға көндіруге тырысты, бірақ нәтижесіз болды. Линкольн Блэрден Саванна алынғанша күтуін сұрады.

Оңтүстік

Девис Конфедерация құлауға бет алғанда және жеңіліске ұшырағанда шешім табу қиын болды. Оңтүстіктегі бейбітшілік қозғалыстары соғыс басталғалы бері белсенді болып, 1864 жылы одан да күшейді.

Александр Стивенс

Конфедеративтік штаттардың вице-президенті Александр Х. Стивенс 1863 жылға қарай соғысты аяқтауды белсенді түрде қолдаушыға айналды. Стивенс 1863 жылдың шілдесінде Линкольнмен келіссөздер жүргізуге шама келді, бірақ Геттисбердегі Конфедерацияның жеңілісінен кейін оның әрекеттері сәтсіз аяқталды.

Джон Кемпбелл

Джон Кэмпбелл, тағы бір бейбітшілік комиссарларының бірі, сонымен қатар бөлінуге қарсы болды. Кэмпбелл 1853 жылдан 1861 жылға дейін АҚШ Жоғарғы Сотында қызмет етті, бірақ 1861 жылдың наурыз айында Авраам Линкольннің алғашқы инаугурациялық сөйлегеннен кейін отставкаға кетуді ойлай бастады. Ол 1861 жылдың көктемгі семестріне дейін қызметін жалғастырды және құлдықты федералдық үкіметтің араласуынан қорғау мақсатында Корвин түзетуін қолдады. Соғыстың алдын алу үшін Сэмюэл Нельсон Кэмпбеллді Оңтүстік Каролинадағы Чарльстон портындағы Форт Самтердің мәртебесі жөнінде келіссөздер жүргізуге көмектесуге шақырды. 15 наурызда Кэмпбелл Мартин Дженкинс Кроуфордқа Мемлекеттік хатшы Сьюардтың федералдық үкімет бес күн ішінде Форт Самтерді эвакуациялайтыны туралы уәде бергенін жеткізді. Форт 21 наурызда әлі де басылып алынғандықтан, Конфедерация комиссарлары Кэмпбеллді толығырақ білуге итермеледі; Сьюард Кэмпбеллге эвакуация жүзеге асырылатынын мәлімдеді, ал Кэмпбелл Кроуфордты: 21 наурызда, 22 наурызда, 1 сәуірде және 7 сәуірде тартынбастан сендірді. Линкольн бұдан бұрын фортты қайта жабдықтауға бұйрық берген еді. 12 сәуірде дипломатиялық әрекеттер сәтсіз аяқталды және Форт Самтерді бомбалау басталды. Кэмпбелл Жоғарғы Соттағы лауазымынан кетіп, Оңтүстікке кетті. Өзінің туған штаты Алабамада Одаққа адал деп қудаланатынынан қорқып, ол Нью-Орлеанға көшті. Кэмпбелл КСА үкіметіндегі бірнеше лауазымдардан бас тартты, бірақ 1862 жылы президент Дэвистің кабинетінде соғыс жөніндегі көмекші хатшы лауазымын қабылдады. Лауазымында тұрғанда Кэмпбелл соғыс кезеңіндегі әскери жинаудың ауқымын шектеуге тырысқаны үшін сынға ұшырады. 1864 жылдың соңына қарай ол тағы да соғысты тоқтатуға шақыруда болды. 1865 жылы судья Бенджамин Р. Кертиске жазған хатында ол Конфедерацияның апатты жағдайын сипаттап, таңғалып: "Мұндай жағдайда адамдарды бейбітшілік қажеттігіне көндіруге ешқандай қиындық болмайды деп ойласаңыз керек. Бірақ қысқы оқиғаларға көз жүгірткенде, мен осы фактілерді жариялаумен айналысып, ешқандай нәтижеге қол жеткізбегенімді байқадым" деді.

Конференцияға дайындық

Блэр 1865 жылғы қаңтарда күш-жігерін жаңартты және 11 қаңтарда Ричмондқа сапарлады. Ол Дэвиспен кездесіп, соғысты аяқтау жоспарын баяндады, ол ішінара Мексикадағы француздық үстемдікке қарсы солтүстік-оңтүстік одағын құруға негізделген. Блэр Дэвисті Линкольн келіссөздерге көбірек дайын екеніне көндірді. 12 қаңтарда Дэвис Линкольнге «екі елге бейбітшілік орнату мақсатында» келіссөздерді бастауға шақыратын хат жазды. Дэвис бұл жауаптан көңілі қалды; Блэр Вашингтондағы саяси ахуалды кінәлады. Линкольн бас тартты. Дэвис 28 қаңтарда үш комиссарын тағайындап, оларға тәуелсіздіктен бас тартудан басқа барлық мүмкіндіктерді зерттеуді тапсырды. (Дэвистің 1865 жылы «тәуелсіз» Конфедерацияның қандай болуы мүмкін екені туралы нақты түсінігі толыққанды анық емес.) Үш комиссардың ішінде Александр Стивенс пен Роберт Хантер Францияға қарсы одақ құру мүмкіндігіне көбірек назар аударуды қалады; Кэмпбелл отандық бейбітшілікке қатысты сценарийге көбірек ден қойды. Кэмпбелл Кертиске жазған хатында:

Ол мырза Дэвисті президент Линкольн Мексиканың жағдайына соғысқа қарағанда көбірек алаңдайтынына сендіріп алдады; ол белгілі бір құпия келісім бойынша жауыздықтарды тоқтатуға және Рио-Грандеде Мексиканы басып алу үшін оңтүстік және солтүстік әскерлерін біріктіруге дайын болады, ал Мексикадағы мәселелер шешілгеннен кейін бұл жердегі жағдайды реттеуге болады. Бұл Хэмптон-Роудстағы мәміле болды. Мен күмәндандым, мырза Хантердің сенімі болмады. Мырза Стивенс Блэрді «Әкімшілік пен Республикалық партияның кеңесшісі» деп есептеді. Қаңтардың соңында Конфедерациямен бейбіт келіссөздер болуы мүмкін деген жаңалық Одақтың Конгресін дүр сілкіндірді, бұл он үшінші түзету бойынша қайта жоспарланған дауыс беруге бірнеше күн бұрын болды. Кейбір Конгресс мүшелері эмансипациялық түзетуді қабылдау жаушылықты білдіреді және келіссөздерге кедергі келтіреді деп қорқытты. Радикалды республикашылар толық жеңіске және қатаң капитуляция шарттарына үміттенеді, бірақ келісімге келу перспективасынан қорқып қалды. Түзетуді қарсыластар осы қорқынышты пайдаланып, оның Палатада қабылдануына кедергі келтіруге тырысты. Линкольннің хатшысы Джон Хейдің берген уәдесі Огайолық демократ Сансет Коксқа сенімді болған жоқ, ол Эшлиден келіссөздер туралы қауесеттерді тексеруді талап етті. Кокс одан әрі тергеп, Линкольн «қателескен немесе білмейтін» деген қорытындыға келді және түзетуге «жоқ» деп дауыс бергенімен көрермендерді таң қалдырды. Түзету қалай болғанда да қабылданғаннан кейін, «Сьюард лоббиінің» екі мүшесі – Джордж О. Джонс пен Уильям Билбо – Сьюардқа құттықтау телеграммасын жіберіп, оның Конфедерация дипломаттарымен болашақ кездесуі туралы пікір білдірді. Тарихшылар ЛаВанда Кокс және Джон Кокс (Сансет Кокспен туыстық байланысы жоқ) былай деп жазды: «Джонс пен Билбоның бұл хабарламалары Мемлекеттік хатшының түзетуді қабылдау бейбітшілік және келісім саясатымен байланысты, оңтүстіктер жеңілдікпен, ал солтүстіктегі демократтар ынтамен қабылдайтын болады деген ауызша міндеттемесін білдіргеніне назар аудару керек». 29 қаңтарда конфедерациялық офицер бітімгершілік туын көтеріп, Петербургтің қоршауын тоқтатты және үш конфедерациялық бейбітшілік комиссарының келуін жариялады. Екі армияның сарбаздары да қуанды. 1 ақпанда Сьюард Аннаполисте жаңа түзетудің көшірмесін қалдырып, содан кейін River Queen кемесімен Форт Монроға бағыт алды.

Конференция

Линкольн мен Стивенс соғыстан бұрын саяси одақтастар болған және кездесу достық қарым-қатынаспен басталды. Стивенс Мексикада Францияға қарсы әскери одақ тақырыбын талқылады, бірақ Линкольн оны үзіп тастады және егемендік мәселесі туралы тікелей сұрады. Кемпбеллтің ықпалымен Линкольн Оңтүстікке өз әскерлерін таратып, федералды билікке бағыну керектігін талап етті. Құлдық мәселесі бойынша Линкольн Конфедерация өкілдеріне Солтүстікте жаңа заңдарды қалай қолдану керек деген мәселеде пікірдің екіге бөлінгенін айтты. Эмансипация жарлығына қатысты Линкольн оны соғыс шарасы ретінде қарастырды, ол соғыс кезінде әскер қорғауында болған 200 мың адамға ғана тұрақты әсер етеді, бірақ соттар басқаша шешім қабылдауы мүмкін екенін атап өтті. Сьюард Конфедерация өкілдеріне жаңа қабылданған Он үшінші түзетудің көшірмесін көрсетті, оны да соғыс шарасы деп атады және егер олар Одаққа қайта қосылса, оның ратификациясын тоқтатуға тырыса алатынын ұсынды. Одан әрі талқылаудан кейін Линкольн Оңтүстік штаттарының "мүмкін болса, дереу азаттыққа шығудың зиянын болдырмау үшін" түзетуді "келешекке қарай, мысалы, бес жылдан кейін күшіне енуі үшін" ратификациялауын ұсынды. Конференция соғыс тұтқындарын алмасу туралы келісіммен аяқталды. Линкольн Стивенстің жүрегін Ричмондтағы Солтүстік шенеунігіне алмастырып босатады және Грантке тұтқын алмасу жүйесін құруды ұсынады. Конференцияның екі толық есебі – Конфедерация өкілдері Стивенс пен Кемпбелл жазғандары – көптеген егжей-тегжейлі мәліметтер бойынша келіседі. Бұл есептер, сондай-ақ Линкольн мен Сьюардтың мұрағаттарынан алынған қосымша мәліметтер, Линкольн мен Сьюардтың құлдық мәселесінде келісімге келуге дайын болғанын көрсетеді. Линкольннің жеке хаттары, тіпті оның «Кімге қатысты болса» деген хатының уақытынан бастап, ол құлдыққа қатысты жеке ұсыныстар жасауға дайын болуы мүмкін екенін көрсетеді. Линкольннің кешіктірілген ратификация жоспарын ұсынғанын 1865 жылғы маусымда «Аугуста Хроникал» және «Сентинель» жариялады – бұл Стивенстің кездесуден кейінгі баяндамасына негізделген. Заң тұрғысынан алғанда, Линкольн федералды үкіметтің штаттарда құлдықты тыйым салуға құқығы жоқ деп ешқашан ойламады, сондықтан ол Эмансипация жарлығын тек соғыс уақытында ғана қолданылатын шара ретінде баса көрсетті. Пол Эскотттың айтуынша, Линкольннің құлдыққа қарсы моральдық ұстанымы оның Конституцияны түсінуіне кедергі келтірмеді; сондықтан Линкольн бүлікші штаттар Одаққа қайта қосылса, Он үшінші түзетуді қабылдамауға құқылы деп сенген болуы мүмкін. Сьюардтың өмірбаянының авторлары, әдетте, Мемлекеттік хатшы түзетуді түбегейлі қабылдамауды ұсынған болуы мүмкін деген пікірде келіседі. Конфедерация делегаттары бұл ұсынысты жеке таратып, Джефферсон Дэвистің бас тарту шарттары ақылға сыймайтындығы туралы мәлімдемесіне қайшы келді. Кейбір тарихшылар Стивенстің Конференцияны түсіндіруіне қарсы. Майкл Воренберг Линкольн конституциялық түзетуді «келешекке қарай» ратификациялай алмайтынын білгенін және сондықтан «оқиға ең жақсы жағдайда күдікті» деп жазады. Воренберг Линкольн «кезең-кезеңмен азаттыққа» ұмтылған болса да, ол бұл нұсқаны заңды немесе саяси жағынан мүмкін деп көрсетуге тырыспағанын болжайды. Уильям К. Харрис та «келешектегі ратификация» оқиғасына күмән келтіреді, өйткені бұл ұсынысты Кемпбелл 1865 жылы Кертиске жазған хатында атаған жоқ. Дэвид Герберт Дональд Линкольн мен Сьюард құлдық институтының жойылуға тағдырланғанына және бәрібір аяқталады деген сезіміне сүйене отырып, Конфедерация өкілдеріне зәйтүн бұтағын ұсынған болуы мүмкін деп санайды. Осылайша құлдық мәселесін жеңілдетудің өзі қажетсіз соғыстың алдын алуға мүмкіндік берген болар. Сьюардтың өмірбаянының авторы Уолтер Стар бұл сөзсіз теорияны қолдайды, Сьюард соғысты аяқтау үшін ратификациялауды кешіктіруге келісетінін растайды. Людвелл Х. Джонсон бейбіт келіссөздер Линкольннің «Оңтүстік штаттарын да қамтитын жаңа консервативті коалицияны» құру арқылы саяси билікті нығайтуға жасаған күш-жігерін көрсеткенін болжайды. Джонсон келіссөздер Солтүстік демократтары мен жаңадан құрылған Оңтүстік үкіметтері арасында қолдау табатынын айтады.

Салдары

Конгресс Линкольнге Конференция туралы есеп беруді сұраған резолюцияны талқылады. Уиллард Солсбери Линкольннің ұсынған нақты талаптарын ашуды көздейтін түзету ұсынды. Солсберидің түзетуі қабылданбады, ал резолюция қабылданды. Линкольн Конгресс тарапынан өте жағымды күшті реакцияға ие болған құжаттар жинағын жариялады. Чарльз Сандерс Дейвис келіссөздерге өз мақсатына қызмет ететіндей жеткілікті бақылауды ұстамағанын айтады, былай деп жазады: "Егер Дейвистің ниеті 'наразыларды' жамандау болса, онда ол келіссөздердің сәтті аяқталуы мүмкін деген үлкен саяси тәуекелге барды". Сандерс сондай-ақ, егер Дейвис Конференцияны құлатқысы келсе, Ли немесе Стивенс сияқты белгілі өкілдерді таңдамас еді деп санайды. Стивенс 9 ақпанда Ричмондтан Джорджияға қайтып келді.

Линкольн рақымшылық ету туралы қаулы

Линкольн оңтүстік штаттарына қарулы қарсылықты тоқтатып, Он үшінші түзетуді ратификациялаған жағдайда, амнистия мен 400 миллион доллар өтемақы беру туралы уәдесін орындады. Вашингтонға оралғаннан кейін Линкольн кешірім туралы қаулы жазып, "құлдардан басқа" тартып алынған мүлікті қайтаруды ұсынды. Қаулыда Конфедерация 1865 жылдың 1 сәуіріне дейін "ұлттық билікке қарсылықты" тоқтатса, 200 миллион доллар, ал 1865 жылдың 1 шілдесіне дейін Он үшінші түзетуді сәтті ратификацияласа, тағы 200 миллион доллар алатыны көрсетілген. «Нью-Йорк Геральд» газеті Сьюард консервативті республикашылдар мен демократтардың жаңа коалициясын нығайту мақсатында бейбіт келісімге қол жеткізуге тырысқанын хабарлады; «Мемлекеттік хатшы Сьюард осымен байланысты кез келген даңққа ие болу үшін осы қозғалысты пайдаланды, егер бейбітшілік орнаса, ол алғыс білдірген халықтың қуаныш толқынымен жоғары көтеріліп, 1868 жылы ұлы консервативті партияның желісіне айналуға үміттенеді». (Джонсонның «Президенттік қайта құруы» осы мақсаттардың кейбіреулеріне басқа жолдармен қол жеткізер еді.)

Мәдениетте

2012 жылы түсірілген «Линкольн» фильмі конференцияның қысқаша көркемдеуін қамтиды; кемедегі сахналар жабық декорацияда түсірілді. «Линкольн» фильміндегі сахналар құлдық мәселесіне және Конфедерацияның Одаққа қайта қабылданған жағдайда Он үшінші түзетуді қабылдауға бөгет қою ниетіне назар аударады. Линкольн де, Сьюард та құлдыққа байланысты ешқандай ұсыныс жасамайды, ал Линкольн құлдықты «аяқталды» деп, ал Он үшінші түзетутің ратификацияланатынына сенім білдіреді. Линкольн сондай-ақ Стивенске Конфедерация мүшелері егер «құлықтау құқығы» сияқты белгілі бір құқықтарынан бас тартса, оларға басқа, артық құрметті құқықтар ашылатынын түсінуге кеңес береді. Конференция Джефф Шаараның «Соңғы толық өлшем» романында да еске алынады.