Кіріспе

1942 жылы Сингапурда одақтас командостарының шабуылы

Джейвик операциясы – Екінші дүниежүзілік соғыста жүргізілген арнайы операция. 1943 жылдың қыркүйегінде одақтас "Z" арнайы бөлімінің 14 коммандосы мен теңізшілері Сингапур портындағы жапондық кемелерге шабуыл жасап, алты кемені батырды.

Өмірбаян

Special Operations Australia (SOA), одақтас әскери барлау ұйымы, 1942 жылдың наурыз айында құрылды. SOA Inter Allied Services Department (IASD) деген жасырын атпен жұмыс істеді. Оның құрамында жапондық Сингапурдан қашып келген бірнеше британдық SOE офицерлері болды, және олар Мельбурнда орналасқан IASD ядросын құрады. 1942 жылдың маусым айында коммандос бөлімі Z арнайы бөлімі (кейіннен Z Force деп аталды) ретінде ұйымдастырылды. Ол негізінен Австралия армиясы мен Австралия Корольдік теңіз күштерінен кадрларды тартты. 1943 жылы 28 жастағы британдық офицер, капитан (кейін майор) Иван Лион (Одақтас барлау бюросы және Гордон Хайлендерлері) мен 61 жастағы австралиялық азамат Билл Рейнольдс Сингапур портындағы жапондық кемелерге шабуыл жасау жоспарын жасады. Командостар портқа азиялық балықшы қайығы кейпінде келген кемемен баратын. Олар жапондық кемелерге миналарды орнату үшін фолботтарды (жиналысқан каноэлерді) пайдаланатын. Рейдке дайындық майор Лион мен капитан Дэвидсон Рефьюдж-Бейде ұйымдастырылып, жүзеге асырылды. Таңдалған орын – Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Хоксбери өзенінің бойындағы шалғай, қол жеткізу қиын аймақ, ол осы мақсат үшін «Х-лагері» деп аталды. Фолботтар болашақ оперативтік қызметкерлерді даярлау үшін маңызды болды, бірақ Австралиядағы әскери қызметкерлер жүргізген жан-жақты іздеуден кейін тек екеуі ғана – бір орындық және екі орындық – жарамды деп танылды. Олар фолбот жасаушы Уолтер Хоэннен сынақтан өткізгеннен кейін, Альфингтон қаласындағы Ярра өзенінде полковник Мотт, Inter Allied Services Department-тің бастығы және майор Монипенни сатып алды. Дәвидсонның жетекшілігімен Х-лагері үшін ағаштан жасалған қатаң каноэ де салынды. Рейнольдс Сингапурдан босқындарды эвакуациялау үшін қолданған жапондық жағалаулық балық тасымалдаушы Kofuku Maru 幸福丸 иесі болды. Лион қайықты Үндістаннан Австралияға жеткізіп беруге бұйрық берді. Кеме келген соң, ол оны кішкентай, бірақ қауіпті азиялық жыланның құрметіне «Крайт» деп атады.

Рейдтің салдары

Бұл рейд Сингапурдағы жапон билігін толығымен алаңдатты. Австралиядан мұндай шабуыл жасалуы мүмкін деп ойламағандықтан, олар оны жергілікті саботажшылар жасады деп болжады, көбінесе коммунистік қытай партизандары. Кінәлілерді анықтауға жасаған тыраныстары кезінде тұтқындаулар, азаптаулар мен өлім жазалары басталды. Бұл бағдарламада жергілікті қытайлар мен малайлар, сондай-ақ интернаттағы әскери тұтқындар мен еуропалық азаматтар нысанаға алынды. Оқиға 10 қазанда жапон құпия полициясы жаппай тұтқындауды бастаған күні "Қос ондық" деп аталды. Жапондықтардың жергілікті халыққа тигізген зиянын ескере отырып, "Джейвик" операциясының дұрыстығына күмән туды, әсіресе оның стратегиялық нәтижелері салыстырмалы түрде шектеулі болғандықтан. Рейдтен кейін одақтастар кемелерге жасалған шабуылға жауапкершілікті қабылдаған жоқ, мүмкін болашақ ұқсас миссиялар үшін "Крайттың" құпиясын сақтауды қалады. Сондықтан жапондықтар мұндай шабуылдарға қарсы қорғануға маңызды әскери күшін жұмсаған жоқ, оның орнына құпия полициясын азаматтарға қарсы жаза шараларын жүзеге асыру үшін пайдаланды. "Джейвик" операциясынан кейін "Римау" операциясы жүргізілді. Кейде осы шабуылда үш кеме батқан деп айтылса да, бұл туралы ешқандай растама табылмады және, барлық ықтималдықпен, ешқандай кеме батқан жоқ; бірақ қатысушылардың, соның ішінде Лионның өзі, шайқаста қаза тапты немесе тұтқынға алынып, жазаланды.

Танымал мәдениет

Австралиялық жазушы Рональд Макки 1961 жылы осы операция туралы "Батырлар" атты кітап жазды. 1989 жылы британдық-австралиялық мини-сериал Маккидің кітабы негізінде түсірілді. "Батырлар" фильмін Дональд Кромби режиссерлік етті, Иван Лион рөлінде Пол Рис, Дональд Дэвидсон рөлінде Джон Бах және "Қуанышты" Хьюстон рөлінде Джейсон Донован ойнады.

Дәйексөздер

Cundall, Peter (2018) "Jaywick операциясы: нәтижелерді қайта бағалау", Австралияның Теңізшілер қауымдастығының тоқсандық журналы, 51-том, № 2, 212-шырақ, 68-бет. Сондай-ақ "Jaywick операциясы: нәтижелерді қайта бағалау" деп жарияланды Combined Fleet веб-сайтында. Hoehn, John. (2011) Командо каяк: Австралиялық фолботтардың Тынық мұхиты науқанындағы рөлі. Hirsch Publishing. Австралияның Ұлттық мұрағаты, A3269, E2A, 1944, 34-бет. Silver, Lynette Ramsay. (2001) "Крайт": Соғысқа барған балық аулау қайығы. Cultured Lotus. Wynyard, Noel. (1947) "Жеңіс қатері". Sampson Low, Marston & Co.