Арпино: Рим тарихы мен мәдениетінің қаласы

Кіріспе

Арпино (Оңтүстік Латин диалектісі: Arpinë) – Италияның орталық бөлігіндегі Лацио аймағындағы, Латин аңғарындағы Фрозиноне провинциясындағы коммуна (муниципалитет). Оның римдік атауы Арпинум еді. Қала Рим республикасының екі консулын тәрбиеледі: Гай Марий және Марк Туллий Цицерон. Арпино қаласы Гай Марий мен Марк Туллий Цицеронды өндірді, олар *homines novi* (консулдық қызметін атқарған ата-бабалары жоқ адамдар) еді. Цицерон Римдегі соттар алдында сөйлеген сөздерінде, «шет елдік» деп шабуыл жасаған кезде, туған қаласының республикаға қосқан үлесін мақтап, себебі Арпинум республиканы құтқару үшін екі рет ер адамдарды дүниеге әкелді: б.з.д. 101 жылы Цимбрлердің шапқыншылығына қарсы Марий және өзінің Екінші Катилиналық қастандыққа қарсы күресі. Цицерон өзінің досы Аттикке жазған хаттарында сүйікті Арпиносының тыныштығы мен сабырлылығы туралы жиі айтқан. Бүгінге дейін сақталған ауызша дәстүр бойынша, Марк Випсаний Агриппа да Арпиноның тумасы болған. Дегенмен, тарихшылар оның туған жерін нақтылай алмады. Агриппа Этруриядағы Пиза қаласынан шыққан болуы мүмкін. Арпинумның ежелгі қаласының жанында одан да ертерек Самнит қаласының нығайтылған қиратылыстары бар. Биік қорғаныс қабырғалары осы халыққа тән көпбұрышты типтес. Осы типтегі арканың мысалы бүгінге дейін көрініп тұр. Көптеген жағдайларда, мерзімдер ерте римдік кезеңнен б.з.д. 400 жылға дейін созылады. Тас кейде «пудинг тасы» деп аталады, бірақ бұл жағдайда ол қара сұр түсті шөгінді типтес болып көрінеді. Арпинум, Атина және Коминий белгілі Самнит бекіністері болды. Жақын орналасқан Валле-ди-Комино Самниттердің және тайпалардың бөлімшелерінің туған жері деп есептеледі, ал римдік ассимиляцияға дейін қолданылған тіл Индоеуропа тілдерінің «Co» тобына жататын Оскан тілі болды. Ерте орта ғасырларда Рим герцогтігі мен Беневенто герцогтігі оның стратегиялық маңызды орны үшін күресті. 11 ғасырдан кейін ол Нормандар, Гогенштауфендер және Папалық штаттардың билігінде болды. Қала екі рет қиратылды: 1229 жылы Фридрих II және 1242 жылы Конрад IV тарапынан. 1714 жылы Арпинода кастрато-сопранист Джоаккино Конти, Il Gizziello немесе heb ceilliau деген атпен танымал болды.

Arpino (Southern Latian dialect: Arpinë) is a comune (municipality) in the province of Frosinone, in the Latin Valley, region of Lazio in central Italy, about 100 km SE of Rome. Its Roman name was Arpinum. The town produced two consuls of the Roman republic: Gaius Marius and Marcus Tullius Cicero. The town produced both Gaius Marius and Marcus Tullius Cicero, who were homines novi (people without ancestors who had held the consulship). Cicero, in speeches before the courts in Rome, would later praise his hometown's contributions to the republic when attacked as a "foreigner", for Arpinum had twice borne men to save the Republic: Marius against the Cimbric invaders of 101 BC and Cicero himself against the Second Catilinarian conspiracy. Cicero in letters to his friend Atticus referred often to the peace and quiet of his beloved Arpinum. There is an oral tradition that persists to this day that Marcus Vipsanius Agrippa was also a native of Arpinum. Historians however have not been able to confirm his place of birth. Agrippa may have come from Pisae (Pisa) in Etruria. Beside the ancient town of Arpinum there are the fortified remains of a much earlier Samnite town. The high defensive walls are of the polygonal type associated historically with these people. There is an example of an arch of this type which can still be seen today. Dates are generally from the early Roman period to about 400 BC. The Stone is some times referred to as pudding stone but in this case it seem to be of a more sedimentary dark gray type. Arpinum, Atina, and Cominium were known Samnite strongholds. The Valle di Comino nearby is considered to be strong Samnite and subsections of the tribes home lands and the language generally spoken up to the Roman assimilations was Oscan part of the "Co" group of Indo European languages. In the early Middle Ages, the Roman duchy and the Duchy of Benevento contended for its strategic position. After the 11th century it was ruled by the Normans, the Hohenstaufen and by the Papal States. It was destroyed twice; in 1229 by Frederick II and in 1242 by Conrad IV. The castrato sopranist Gioacchino Conti, known as Il Gizziello or heb ceilliau, was born in Arpino in 1714.

Негізгі көрікті жерлер

Көрермендерді қызықтыратын нысандардың қатарында көпбұрышты тас қаланған қабырғалар бар. Осы қабырғаларда сүйір арканың мысалы кездеседі. Қабырғалардың биіктігі 11 футқа, ал ені 7 футқа дейін жетеді. Арпиноның төменгі жағында, Лири аңғарында, Изола-дель-Лириден сәл солтүстікке қарай С. Доменико шіркеуі орналасқан. Ол Цицерон туған және жиі тұрған вилланың орнын көрсетеді. Оның жанында Лирис өзені арқылы Кереатаға (қазіргі Касамари) салынған ежелгі көпір бар, бұл жер Гай Мариус туған орында.