Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Габриэль Риссер (2 сәуір 1806 – 22 сәуір 1863) – неміс саясаткері және заңгер.
German politician (1806–1863)
Gabriel Riesser (2 April 1806 – 22 April 1863) was a German politician and lawyer.
Өмір
Риссердің екі әкесі де раввин болған; оның әкесінің әкесі Якоб Пинхас Каценелленбоген, Лембергте және кейін Эттингенде раввин болса, анасының әкесі Рафаэль Коэн 1775 жылдан бастап Альтона-Гамбург-Вандсбектің бас раввині болған. Дегенмен, оның әкесі Лазар Якоб Риссер, Каценелленбоген фамилиясын Риссерге өзгерткен соң, Гамбургте саудагер болғанға дейін Альтонадағы еврей сотында хатшы болып жұмыс істеді. Белгілі Жоханнеум гимназиясында білім алғаннан кейін Габриэль Риссер 1824-1828 жылдары Хайдельберг пен Кильде заң оқыды, және Хайдельбердегі докторлық диссертациясын қорғады. Ол еврейлердің эмансипациясының көрнекті жақтасы болды. Ол өзінің дініне байланысты кемсітушілікке ұшырады: Хайдельберг пен Йенада оған университет оқытушысы лауазымынан бас тартты, ал 1829 жылы Гамбургте заңгерлік тәжірибеге рұқсат берілмеді. Өтінішінде ол француз оккупациясы кезінде берілген тең құқықтар туралы мәлімдеме жасады. Бірақ өтініші қабылданбады, себебі ол формальды түрде Гамбург қаласының азаматы емес еді (және еврей болғандықтан азамат бола алмайтын). Бұл жағдайға жауап ретінде Риссер 1830 жылы «Stellung der Bekenner des mosaischen Glaubens in Deutschland» («Германиядағы Моисей дінін ұстанушылардың жағдайы») атты эссе жариялады. 1832 жылы ол «Der Jude, periodische Blätter für Religions- und Gewissensfreiheit» («Яһуди», Діни және сана еркіндігі үшін мерзімді басылым) журналын құрды. Сондай-ақ, 1833 жылы Баден парламенті үшін еврейлердің эмансипациясы туралы ескерту жазды. 1836 жылдан бастап Франкфурт-на-Майне қаласының жанындағы Бокенхаймда «Jüdische Briefe» («Яһуди хаттары») жинағын жазды, ол 1840-1842 жылдары Берлинде жарық көрді. Риссер 1840-1843 жылдары Гамбург ғибадатхана қауымдастығының төрағасы болды. 1840 жылы Гамбург Сенаты (қалалық мемлекеттік басқару) «künftighin auch ein oder zwei Mitglieder der hiesigen israelitischen Gemeinde, wenn sie sonst dazu qualifiziert wären, Notare werden könnten» («болашақта жергілікті еврей қауымының бір немесе екі мүшесі, егер олар тиісті біліктілікке ие болса, нотариус бола алады») деген заң қабылдады. Сенаттың бұл шешіміне 1811 жылы француз аннексиясы кезінде тағайындалған еврей нотариусы Мейер Израиль Бресселаудың қайтысы себеп болды. Риссер бос орынға үміткерлік танытты. 1840 жылдан 1857 жылға дейін Гамбургте нотариус болып жұмыс істеді.
Both of Riesser's grandfathers were rabbis; his paternal grandfather was Jakob Pinchas Katzenellenbogen, rabbi in Lemberg and later Oettingen, and his maternal grandfather was Raphael Cohen, Chief Rabbi of Altona Hamburg Wandsbek from 1775. Yet his father Lazarus Jacob Riesser, having changed the family name from Katzenellenbogen to Riesser, chose to work as a secretary at the Jewish law court of Altona before he finally became a merchant in Hamburg. After his education at the renowned grammar school Johanneum, Gabriel Riesser went to Heidelberg and Kiel, where he studied law from 1824 to 1828, writing his doctorate dissertation in Heidelberg. He became a leading advocate of Jewish emancipation. He had himself suffered discrimination because of his religion: in Heidelberg and Jena he was denied the position of a university lecturer, in Hamburg in 1829 he was not allowed to practice as a lawyer. In his application he had recurred to a privilege of equal treatment that had been granted during the French occupation. His application, however, was refused because he formally was no citizen (which he as a Jew could not become) of the city of Hamburg. In reaction Riesser in 1830 published an essay "Stellung der Bekenner des mosaischen Glaubens in Deutschland" (On the Position of Confessors of the Jewish Faith in Germany). In 1832 he founded the journal Der Jude, periodische Blätter für Religions und Gewissensfreiheit (The Jew, Periodical for Freedom of Religion and Thought). He also wrote a note on the emancipation of Jews for the parliament of the German state Baden in 1833. From 1836 onwards he composed the "Jüdische Briefe" (Jewish Letters) in Bockenheim near Frankfurt am Main, which were subsequently published in Berlin in 1840–42. Riesser was chairman of the Hamburg Temple Association from 1840–43. In 1840 the Senate of Hamburg (city state government) passed a law stating that "künftighin auch ein oder zwei Mitglieder der hiesigen israelitischen Gemeinde, wenn sie sonst dazu qualifiziert wären, Notare werden könnten" (in future also one or two members of the local Jewish community might become notaries, if they otherwise were duly qualified). This change of mind of the senate was brought about by the death of the Jewish notary Meyer Israel Bresselau, who had been installed during French annexation in 1811. Riesser applied for the vacant position. From 1840 to 1857 he practised as a notary in Hamburg.
Саясат
1848 жылы Риссер революциялық Франкфурт Парламентінің мүшесі болды, онда вице-президент қызметін атқарды. Ол Саксен-Лауенбург сайлау округінен сайланды. Риссер пруссиялық король Фридрих Вильгельм IV-ке неміс тәжін ұсынған Кайзердепутация құрамына кірді.
In 1848 Riesser was a member of the revolutionary Frankfurt Parliament where he was vice president. He was elected for the constituency of Saxe Lauenburg. Riesser was a member of the Kaiserdeputation which offered the Prussian King Frederich William IV the German crown.
Мұра
1849 жылы 21 ақпанда Гамбургте "Paulskirchenverfassung" (Қасиетті Пауыл шіркеуінің конституциясы) азаматтық құқықтары күшіне енген кезде Риссер Гамбургтің азаматы атану мүмкіндігіне ие болды, бұл сол кезде өте сирек және құнды құқық болатын, және тұрғындардың көп бөлігі мұндай құқықтан мүшкел болды. 1859 жылы ол Гамбургтің Бюргершафтының (қалалық парламент) депутаты болып сайланды. 1860 жылғы қазан айында қаланың жаңа жоғарғы сотының (Obergericht) құрамына мүше болып тағайындалды, соның арқасында Германиядағы алғашқы еврей судьясы атанды. 1861 жылы Риссердің әріптесі және еврейлердің азаттығын қолдаушы Исаак Вольфсон Гамбург парламентінің президенті болып сайланды, ол Германия парламентінің алғашқы еврей президенті болды. Риссер Гамбургтегі еврейлік Гриндель зиратына жерленді. 1937 жылы нацистер оны бұзуға бұйрық берген кезде, Ашкенази қауымы оның қабірімен бірге барлық қабірлерді Гамбургтегі Ольсдорф зиратының еврей бөліміне көшірді. Гамбургте Риссердің есімімен аталатын көше бар.
When the civil rights of the "Paulskirchenverfassung" (Constitution of St. Paul's Church) came into effect in Hamburg on 21 February 1849, Riesser was able to become citizen of Hamburg, a rare and dear franchise at that time, which the bulk of the inhabitants did not hold. In 1859 he was elected to the Bürgerschaft of Hamburg (city state parliament). In October 1860 he was appointed as a member of the city's new upper court (Obergericht), becoming the first Jewish judge in Germany. In 1861 Isaac Wolffson, Riesser's colleague and fellow advocate for Jewish emancipation, was elected president of the Hamburg parliament, becoming the first Jewish president of a German parliament. Riesser was buried at the Jewish Grindel cemetery in Hamburg. When the Nazis ordered its demolition in 1937, the Ashkenazi Congregation transferred the graves, including his, to the Jewish section of Ohlsdorf Cemetery in Hamburg. There is a street named after Riesser In Hamburg Hamm.