Кіріспе

Габриэль Риссер (2 сәуір 1806 – 22 сәуір 1863) – неміс саясаткері және заңгер.

Өмір

Риссердің екі әкесі де раввин болған; оның әкесінің әкесі Якоб Пинхас Каценелленбоген, Лембергте және кейін Эттингенде раввин болса, анасының әкесі Рафаэль Коэн 1775 жылдан бастап Альтона-Гамбург-Вандсбектің бас раввині болған. Дегенмен, оның әкесі Лазар Якоб Риссер, Каценелленбоген фамилиясын Риссерге өзгерткен соң, Гамбургте саудагер болғанға дейін Альтонадағы еврей сотында хатшы болып жұмыс істеді. Белгілі Жоханнеум гимназиясында білім алғаннан кейін Габриэль Риссер 1824-1828 жылдары Хайдельберг пен Кильде заң оқыды, және Хайдельбердегі докторлық диссертациясын қорғады. Ол еврейлердің эмансипациясының көрнекті жақтасы болды. Ол өзінің дініне байланысты кемсітушілікке ұшырады: Хайдельберг пен Йенада оған университет оқытушысы лауазымынан бас тартты, ал 1829 жылы Гамбургте заңгерлік тәжірибеге рұқсат берілмеді. Өтінішінде ол француз оккупациясы кезінде берілген тең құқықтар туралы мәлімдеме жасады. Бірақ өтініші қабылданбады, себебі ол формальды түрде Гамбург қаласының азаматы емес еді (және еврей болғандықтан азамат бола алмайтын). Бұл жағдайға жауап ретінде Риссер 1830 жылы «Stellung der Bekenner des mosaischen Glaubens in Deutschland» («Германиядағы Моисей дінін ұстанушылардың жағдайы») атты эссе жариялады. 1832 жылы ол «Der Jude, periodische Blätter für Religions- und Gewissensfreiheit» («Яһуди», Діни және сана еркіндігі үшін мерзімді басылым) журналын құрды. Сондай-ақ, 1833 жылы Баден парламенті үшін еврейлердің эмансипациясы туралы ескерту жазды. 1836 жылдан бастап Франкфурт-на-Майне қаласының жанындағы Бокенхаймда «Jüdische Briefe» («Яһуди хаттары») жинағын жазды, ол 1840-1842 жылдары Берлинде жарық көрді. Риссер 1840-1843 жылдары Гамбург ғибадатхана қауымдастығының төрағасы болды. 1840 жылы Гамбург Сенаты (қалалық мемлекеттік басқару) «künftighin auch ein oder zwei Mitglieder der hiesigen israelitischen Gemeinde, wenn sie sonst dazu qualifiziert wären, Notare werden könnten» («болашақта жергілікті еврей қауымының бір немесе екі мүшесі, егер олар тиісті біліктілікке ие болса, нотариус бола алады») деген заң қабылдады. Сенаттың бұл шешіміне 1811 жылы француз аннексиясы кезінде тағайындалған еврей нотариусы Мейер Израиль Бресселаудың қайтысы себеп болды. Риссер бос орынға үміткерлік танытты. 1840 жылдан 1857 жылға дейін Гамбургте нотариус болып жұмыс істеді.

Саясат

1848 жылы Риссер революциялық Франкфурт Парламентінің мүшесі болды, онда вице-президент қызметін атқарды. Ол Саксен-Лауенбург сайлау округінен сайланды. Риссер пруссиялық король Фридрих Вильгельм IV-ке неміс тәжін ұсынған Кайзердепутация құрамына кірді.

Мұра

1849 жылы 21 ақпанда Гамбургте "Paulskirchenverfassung" (Қасиетті Пауыл шіркеуінің конституциясы) азаматтық құқықтары күшіне енген кезде Риссер Гамбургтің азаматы атану мүмкіндігіне ие болды, бұл сол кезде өте сирек және құнды құқық болатын, және тұрғындардың көп бөлігі мұндай құқықтан мүшкел болды. 1859 жылы ол Гамбургтің Бюргершафтының (қалалық парламент) депутаты болып сайланды. 1860 жылғы қазан айында қаланың жаңа жоғарғы сотының (Obergericht) құрамына мүше болып тағайындалды, соның арқасында Германиядағы алғашқы еврей судьясы атанды. 1861 жылы Риссердің әріптесі және еврейлердің азаттығын қолдаушы Исаак Вольфсон Гамбург парламентінің президенті болып сайланды, ол Германия парламентінің алғашқы еврей президенті болды. Риссер Гамбургтегі еврейлік Гриндель зиратына жерленді. 1937 жылы нацистер оны бұзуға бұйрық берген кезде, Ашкенази қауымы оның қабірімен бірге барлық қабірлерді Гамбургтегі Ольсдорф зиратының еврей бөліміне көшірді. Гамбургте Риссердің есімімен аталатын көше бар.