Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Филиппин мифологиялық тұлғасы Дату Калантияу (Раджа Бендахара Калантияу) (кейде Калантияо деп те жазылады) – Хосе Марконың 20-шы ғасырдың басында жасаған аңызына негізделген, кеңінен таралған псевдотарихи тұлға. Калантияу 1433 жылы Филиппиндегі алғашқы заң кодексі деп саналатын Калантияу кодексін жасаған деп есептеледі. Ол 20-шы ғасырда Филиппинде, әсіресе Панай аралында, билік құрған деген аңызбен ұлттық даңққа ие болды. Оның нақтылығы 1965 жылы тарихшы Уильям Генри Скотттың «Филиппин тарихын зерттеу үшін испандыққа дейінгі дереккөздерді сын тұрғысынан қарастыру» атты докторлық диссертациясында жоққа шығарылды. Дегенмен, бұл аңыз 20-шы ғасырдың екінші жартысына дейін таралды. 2005 жылы Филиппиннің Ұлттық тарихи комиссиясы Калантияу мен Калантияу кодексінің Хосе Марконың 20-шы ғасырдағы тарихи негізі жоқ алаяқтық туындысы екенін ресми түрде мойындады.
Philippine mythological figure
Datu Kalantiaw (Rajah Bendahara Kalantiaw) (sometimes spelled Kalantiao) is a widely publicized pseudohistorical figure based on an early 20th century hoax by José Marco. Kalantiaw was credited with allegedly creating the first legal code in the Philippines, known as the Code of Kalantiaw in 1433. He gained national prominence in the 20th century in the Philippines, particularly in the island of Panay where allegedly held office. His authenticity was debunked in 1965 by historian William Henry Scott in his PhD thesis, Critical Study of the Prehispanic Source Materials for the Study of Philippine History. Regardless, the hoax continued to be promulgated until the latter half of the 20th century. In 2005, the National Historical Commission of the Philippines officially recognized Kalantiaw and the Code of Kalantiaw to be a 20th century fraudulent work by José Marco with no historical basis.
Тарих
Калантияудың есімі алғаш рет 1913 жылы шілдеде филиппиндік Renacimiento Filipino газетінде жарияланған "Civilización prehispana" атты мақалада басылып шықты. Бұл мақалада 1433 жылы Калантия патшасы шығарған 16 заң және оның Негростағы Гагалангаланда салған бекінісі туралы айтылған болатын. Мақаланы Мануэль Артигас жазды, ол бір жыл бұрын ғана Хосе Марконың "Ресенья историка де ла Исла де Негрос" атты эссесіне төменгі жазбаларды ұсынған болатын. Құжаттардың арасында екі томдық былғарыға байланған Las Antiguas leyendes de la Isla de Negros болды, оны 1838 және 1839 жылдары Хосе Мария Павон деген монах жазған деп есептеледі. Калантияу кодексі 1-бөлімнің 9-тарауында испандықтар Филиппинге келгенге дейін жасалған алты аударма құжатының бірі болып табылады. Алғашқы кодекс 1614 жылы Панайдатудың қолында табылған. 1839 жылы Пауон жазған кезде, ол Сарагосалық Дон Марселио Орфилаға тиесілі болған. 1915 жылы 20 шілдеде Робертсон Калифорниядағы Панама Тынық мұхиты тарихи конгрессіне Калантия Кодекс туралы қағаз тапсырды, содан кейін 1917 жылы Кодекстің ағылшынша аудармасын жариялады. Тарихшы Жозеу Сонькуя 1917 жылы кодекстің испанша аудармасын басып шығарды және ол туралы өзінің Historia Prehispana de Filipinas (Филиппиннің испаншаға дейінгі тарихы) деген кітабында жазды. Сонькуя мәтінде хилигайнон емес, екі акланон сөзінің болуынан Кодекс Аклан үшін жазылған деген тұжырымға келді, ал Аклан, Панай аралы деген сөздер Сонькуяның аудармасының кейінгі нұсқаларына қосылды (viz. "Echo en al año 1433 Calantiao 3° regulo") деп аталады. 1949 жылы Грегорио Зайде өзінің Филиппин саяси және мәдени тарихында "Аклан, Панай" деген сөздерді қоса отырып, Калантияу кодексіне енгізді. 1956 жылы Дигно Альба өзінің "Пагинг Дату Калантияу" атты кітабында Дату өзінің үкіметін Батанда құрып, оны Аклан сакуптарының астанасы етіп жасады деп жариялады. Бұл 1956 жылдың 8 желтоқсанында ашылды. 1957 жылы 11 ақпанда президент Рамон Магсейсей No 234-бапта аталған жерді ұлттық қасиетті жер деп жариялау туралы қаулы қабылданды. Қаладағы бұрынғы мектеп ғимараты Филиппиндік тарихи және мәдени қоғамымен Калантияу ғибадатханасына айналдырылды, ал Калантияу кодексі кейіннен мыстан жазылды.
Kalantiaw's name first appeared in print in July 1913 in an article entitled "Civilización prehispana" published in the Philippine news magazine Renacimiento Filipino. The article mentioned 16 laws enacted by King Kalantiaw in 1433 and a fort that he built at Gagalangin, Negros, which was destroyed by an earthquake in the year A. D. 435 (not 1435). The article was written by Manuel Artigas who, only a year before, had provided the footnotes to an essay by José Marco, Reseña historica de la Isla de Negros. Among the documents was Las Antiguas leyendes de la Isla de Negros, a two volume leather bound work that was supposedly written by a Friar José María Pavón in 1838 and 1839. The Code of Kalantiaw, in chapter 9 of part 1, was one of six translated documents that were dated before the arrival of the Spaniards in the Philippines. The original Code was purportedly discovered in the possession of a Panay datu in 1614. At the time of Pavón's writing in 1839 it was supposedly owned by a Don Marcelio Orfila of Zaragoza. On July 20, 1915, Robertson submitted a paper about the Kalantiaw Code to the Panama Pacific Historical Congress in California and then published an English translation of the Code in 1917. The historian Josue Soncuya published a Spanish translation of the code in 1917, and wrote about it in his book Historia Prehispana de Filipinas (Prehispanic History of the Philippines). Soncuya concluded that the Code had been written for Aklan because of the presence of two Aklanon rather than Hiligaynon words in the text, and the words Aklan, Panay Island were added to later versions of Soncuya's translation (viz. "Echo en al año 1433–Calantiao–3° regulo"). In 1949, Gregorio Zaide included the Kalantiaw Code in his Philippine Political and Cultural History with the words "Aklan, Panay" attached to the title. In 1956, Digno Alba declared in his book Paging Datu Kalantiaw that the Datu had set up his government in Batan and made it the capital of the sakup of Aklan. This was unveiled on December 8, 1956. On February 11, 1957, President Ramon Magsaysay approved Executive Order No. 234 declaring the site as a national shrine. A former school building in the town was converted into the Kalantiaw Shrine by the Philippine Historical and Cultural Society and the Code of Kalantiaw was later inscribed there in brass.
Салдары
Уильям Х. Скотттың жариялаған ашық деректері филиппин қоғамына бірден әсер етпеді. 1971 жылдың 1 наурызында президент Фердинанд Маркос «Заң және әділет саласында елге көрсетілген қызметтері үшін» (№ 294 бұйрық) «Калантияу орденін» тағайындады. Сол жылы сұлулық сайысының жеңімпазы Кодекстің болжамды жылдық мерейтойында (8 желтоқсан) «Лакамбини ни Калантияу» атанды, ал суретші Карлос Валино-кене Калантияудың өсиеттерін жариялауын бейнеледі. 1973 жылдың 24 қаңтарында Маркос № 105 Президенттік жарлықты да шығарды, онда Калантияу қасиетханасы және барлық ұлттық қасиетханалар қасиетті деп жарияланды. Жарлықта «қажетсіз шу мен ар-ұятсыз істерді жасау» сияқты барлық қорқынышқа тыйым салынды. «Калантияу кодексі» сияқты, жазасы да ауыр болды: «он (10) жылдан кем емес мерзімге бас бостандығынан айыру немесе он мың песодан (P10,000) кем емес айыппұл салу немесе екеуі де». Ұлттық мұра институты (NHI) талап қойды: (1) Калантияу кодексінің Хосе Марконың 20 ғасырдағы жалған туындысы екенін ресми растау, (2) Филиппин президенті зейнеткерлікке шыққан Жоғарғы сот судьяларын және басқа да халықаралық беделді тұлғаларды «Калантияу орденімен» марапаттауын тоқтату және (3) Батан муниципалитетін ұлттық қасиетхана деп жариялаған 234-ші атқарушы бұйрықты күштен шығару. Бұл қаулы 2005 жылы Президент әкімшілігімен бекітілді және Ақлан провинциясының халқының қарсылығына қарамастан дереу күшіне енді. Кейбір филиппиндіктер, ғалымдар да, ғалым емес адамдар да, Калантияу кодексінің және осы заңдарды жариялаған деп есептелетін дату/басшының шын мәнінде болғанына сенуде. 2001 жылы «Филиппин сот жүйесі» тақырыбында өткен халықаралық конференцияда Филиппин университетінің құқық мектебінің деканы доктор Рауль Пангаланг былай деді: «Филиппиндіктердің барлық ежелгі жазба заңдары жоғалып кетті, тек Панай аралынан шыққан Марагтас кодексі мен Калантияу кодексі ғана сақталды». 2008 жылдың тамызында Филиппин өкілдер палатасының екінші кезекті сессиясында конгрессмен Аврора Сериллес Панайда Калантияу кодексіне қол қою туралы былай деді: «Сондықтан «Калантияу кодексі» деп аталады, онда Марикудо деген адам Сумаквелмен келісімге келді».
William H. Scott's exposé did not have an immediate effect on Filipino society. On March 1, 1971, President Ferdinand Marcos instituted the "Order of Kalantiaw", an award "for services to the country in the areas of law and justice" (Executive Order No. 294). That same year a beauty pageant winner was crowned "Lakambini ni Kalantiaw" on the supposed anniversary of the Code (December 8), and the artist Carlos Valino Jr. depicted Kalantiaw issuing his commandments. On January 24, 1973, Marcos also issued Presidential Decree No. 105, which declared that the Kalantiaw Shrine, and all national shrines, were sacred. The decree prohibited all forms of desecration including "unnecessary noise and committing unbecoming acts." Like Kalantiaw's Code, the penalty was hefty; "imprisonment for not less than ten (10) years or a fine not less than ten thousand pesos (P10,000) or both." The NHI called for: (1) the official affirmation that the Kalantiaw Code is a twentieth century fraudulent work by Jose Marco, (2) the President of the Philippines cease to honor retiring Supreme justices and other international dignitaries with the 'Order of Kalantiaw', and (3) the revoking of Executive Order 234, which declared the municipality of Batan, Province of Aklan as a national shrine. This NHI resolution was approved by the Office of the President in 2005 and taken into effect immediately, despite strong protests from the people of the province of Aklan. Some Filipinos, both scholars and non scholars, continue to believe that the Code of Kalantiaw and the datu/chieftain who supposedly promulgated these laws actually existed. In a 2001 International conference presentation on 'The Philippine Judicial System', Dr. Raul Pangalangan, Dean, College of Law from the University of the Philippines said, "[ ] all ancient written laws of the Filipinos were lost with the exception of the Code of Maragtas and the Code of Kalantiaw, both from Panay Island." During the Philippine House of Representative 2nd Regular Session in August 2008, Congressman Aurora Cerilles referred to the signing of the Code of Kalantiaw in Panay saying, "That is why there is the so called 'The Code of Kalantiaw,' where a person called Marikudo signed a treaty with Sumakwel".
Филиппин әдебиетіне, өнеріне және мәдениетіне әсері
Өзінің шындыққа сай келмеуіне қарамастан, Калантияо филиппиндіктердің өмірінде өшпес із қалдырды, оның кейіпкерін өздерінің мұрасының бөлігі ретінде қабылдады. Филиппин Ұлттық мұражайының ішінде (бұрынғы Заң шығарушы ғимарат) Калантияо әлемнің танымал тарихи заң шығарушылары мен заң дайындаушыларының 13 басқа мүсінімен бірге Сенат отырысы залының ентаблатурасында бейнеленген. Бұл зал 1945 жылдың ақпан айында Манила шайқасының қырауылдық қиратуынан аман қалды және соғысқа дейінгі күйіне жақын қалпына келтірілді. 2003 жылы президент Глория Макапагал Арройо 236-шы атқарушы бұйрыққа қол қойды, ол қазіргі филиппин құрмет жүйесін біріктірді, соның нәтижесінде "Калантияо ордені" құрмет статусын жойды. Дегенмен, атқарушы бұйрықтың іске асыру ережелері мен регламенттерінде Калантияу ордені Филиппиннің құрмет белгілерінің бірі ретінде тізімделген. Илоилодағы Орталық Филиппин университетінде "Калантияо ордені" деген фратерниті бар, ол 2001 жылдың қыркүйегінде болған қатыгез зорлық-зомбылық оқиғасының ортасында болды. Тіпті Ұлттық тарихи институт (NHI) 1989 жылы Калантиявты "Тарихдағы филиппиндер" атты бес томдық жинағының төртінші томына енгізу арқылы құрметтеді. "Филиппин Time USA" журналының жобасы – "Gintong Pamana" (Алтын мұра) сыйлық қоры филиппин-американдықтар арасындағы қоғамдық лидерлікке "Калантияу сыйлығымен" марапаттайды. Филиппиннің әртүрлі аймақтарындағы ғимараттар, көшелер және банкет залдары әлі де Панайдың мифтік билеушісінің атын алып жүр, ал туристер Батан, Аклан қаласындағы Калантияу қасиетті орнына бара алады немесе тіпті жергілікті Калантияу институтының орта мектебіне тоқтап өте алады. Кинода Лито Лапидтің ойнаған "Alagad ni Kalantiao" фильмі бар. Телевизияда 1986 жылы GMA Network арнасында "Mga Alagad ni Kalantiao" атты фантастикалық сериал көрсетілді, ол үш адам туралы айтады, олардың әрқайсысының бір таяқшасы бар, ал олар үшбұрыш құрғанда супергеройларға айналады.
Before and despite of his inauthenticity, Kalantiao has left an indelible mark in the lives of Filipinos, embracing his character as part of their heritage. Inside the National Museum of the Philippines (formerly the Legislative Building), Kalantiao is portrayed alongside 13 other sculptures of renowned historical lawmakers & legislators of the world on the entablature of the Senate Session Hall, which survived the rampant devastation of the Battle of Manila of February 1945, and has been mostly restored to its pre War state. In 2003, President Gloria Macapagal Arroyo signed executive order 236, consolidating the current Philippine honours system and, in it, the "Order of Kalantiao" ceased being an honour. However, the Implementing Rules and Regulations of the Executive Order did list the Order of Kalantiaw as one of the Honors of the Philippines. The Central Philippine University in Iloilo has its own "Order of Kalantiao", a fraternity that was at the centre of a serious hazing incident in September 2001. Even the National Historical Institute (NHI) honoured Kalantiaw in 1989 by including him in volume 4 of their five volumes of Filipinos in History. The Gintong Pamana (Golden Heritage) Awards Foundation, a project of Philippine Time USA Magazine, rewards community leadership among Filipino Americans with the "Kalantiaw Award". Buildings, streets and banquet halls throughout the Philippines still bear the name of the mythical ruler of Panay and tourists can still visit the Kalantiaw Shrine in Batan, Aklan or even pass by a local high school, Kalantiaw Institute. In the movies, there is Alagad ni Kalantiao starred by Lito Lapid. In television, a fantasy series was aired in 1986 in GMA Network entitled Mga Alagad ni Kalantiao about three people who each has a rod when formed in triangle transforms them into superheroes.