Кіріспе

Филиппин мифологиялық тұлғасы Дату Калантияу (Раджа Бендахара Калантияу) (кейде Калантияо деп те жазылады) – Хосе Марконың 20-шы ғасырдың басында жасаған аңызына негізделген, кеңінен таралған псевдотарихи тұлға. Калантияу 1433 жылы Филиппиндегі алғашқы заң кодексі деп саналатын Калантияу кодексін жасаған деп есептеледі. Ол 20-шы ғасырда Филиппинде, әсіресе Панай аралында, билік құрған деген аңызбен ұлттық даңққа ие болды. Оның нақтылығы 1965 жылы тарихшы Уильям Генри Скотттың «Филиппин тарихын зерттеу үшін испандыққа дейінгі дереккөздерді сын тұрғысынан қарастыру» атты докторлық диссертациясында жоққа шығарылды. Дегенмен, бұл аңыз 20-шы ғасырдың екінші жартысына дейін таралды. 2005 жылы Филиппиннің Ұлттық тарихи комиссиясы Калантияу мен Калантияу кодексінің Хосе Марконың 20-шы ғасырдағы тарихи негізі жоқ алаяқтық туындысы екенін ресми түрде мойындады.

Тарих

Калантияудың есімі алғаш рет 1913 жылы шілдеде филиппиндік Renacimiento Filipino газетінде жарияланған "Civilización prehispana" атты мақалада басылып шықты. Бұл мақалада 1433 жылы Калантия патшасы шығарған 16 заң және оның Негростағы Гагалангаланда салған бекінісі туралы айтылған болатын. Мақаланы Мануэль Артигас жазды, ол бір жыл бұрын ғана Хосе Марконың "Ресенья историка де ла Исла де Негрос" атты эссесіне төменгі жазбаларды ұсынған болатын. Құжаттардың арасында екі томдық былғарыға байланған Las Antiguas leyendes de la Isla de Negros болды, оны 1838 және 1839 жылдары Хосе Мария Павон деген монах жазған деп есептеледі. Калантияу кодексі 1-бөлімнің 9-тарауында испандықтар Филиппинге келгенге дейін жасалған алты аударма құжатының бірі болып табылады. Алғашқы кодекс 1614 жылы Панайдатудың қолында табылған. 1839 жылы Пауон жазған кезде, ол Сарагосалық Дон Марселио Орфилаға тиесілі болған. 1915 жылы 20 шілдеде Робертсон Калифорниядағы Панама Тынық мұхиты тарихи конгрессіне Калантия Кодекс туралы қағаз тапсырды, содан кейін 1917 жылы Кодекстің ағылшынша аудармасын жариялады. Тарихшы Жозеу Сонькуя 1917 жылы кодекстің испанша аудармасын басып шығарды және ол туралы өзінің Historia Prehispana de Filipinas (Филиппиннің испаншаға дейінгі тарихы) деген кітабында жазды. Сонькуя мәтінде хилигайнон емес, екі акланон сөзінің болуынан Кодекс Аклан үшін жазылған деген тұжырымға келді, ал Аклан, Панай аралы деген сөздер Сонькуяның аудармасының кейінгі нұсқаларына қосылды (viz. "Echo en al año 1433 Calantiao 3° regulo") деп аталады. 1949 жылы Грегорио Зайде өзінің Филиппин саяси және мәдени тарихында "Аклан, Панай" деген сөздерді қоса отырып, Калантияу кодексіне енгізді. 1956 жылы Дигно Альба өзінің "Пагинг Дату Калантияу" атты кітабында Дату өзінің үкіметін Батанда құрып, оны Аклан сакуптарының астанасы етіп жасады деп жариялады. Бұл 1956 жылдың 8 желтоқсанында ашылды. 1957 жылы 11 ақпанда президент Рамон Магсейсей No 234-бапта аталған жерді ұлттық қасиетті жер деп жариялау туралы қаулы қабылданды. Қаладағы бұрынғы мектеп ғимараты Филиппиндік тарихи және мәдени қоғамымен Калантияу ғибадатханасына айналдырылды, ал Калантияу кодексі кейіннен мыстан жазылды.

Салдары

Уильям Х. Скотттың жариялаған ашық деректері филиппин қоғамына бірден әсер етпеді. 1971 жылдың 1 наурызында президент Фердинанд Маркос «Заң және әділет саласында елге көрсетілген қызметтері үшін» (№ 294 бұйрық) «Калантияу орденін» тағайындады. Сол жылы сұлулық сайысының жеңімпазы Кодекстің болжамды жылдық мерейтойында (8 желтоқсан) «Лакамбини ни Калантияу» атанды, ал суретші Карлос Валино-кене Калантияудың өсиеттерін жариялауын бейнеледі. 1973 жылдың 24 қаңтарында Маркос № 105 Президенттік жарлықты да шығарды, онда Калантияу қасиетханасы және барлық ұлттық қасиетханалар қасиетті деп жарияланды. Жарлықта «қажетсіз шу мен ар-ұятсыз істерді жасау» сияқты барлық қорқынышқа тыйым салынды. «Калантияу кодексі» сияқты, жазасы да ауыр болды: «он (10) жылдан кем емес мерзімге бас бостандығынан айыру немесе он мың песодан (P10,000) кем емес айыппұл салу немесе екеуі де». Ұлттық мұра институты (NHI) талап қойды: (1) Калантияу кодексінің Хосе Марконың 20 ғасырдағы жалған туындысы екенін ресми растау, (2) Филиппин президенті зейнеткерлікке шыққан Жоғарғы сот судьяларын және басқа да халықаралық беделді тұлғаларды «Калантияу орденімен» марапаттауын тоқтату және (3) Батан муниципалитетін ұлттық қасиетхана деп жариялаған 234-ші атқарушы бұйрықты күштен шығару. Бұл қаулы 2005 жылы Президент әкімшілігімен бекітілді және Ақлан провинциясының халқының қарсылығына қарамастан дереу күшіне енді. Кейбір филиппиндіктер, ғалымдар да, ғалым емес адамдар да, Калантияу кодексінің және осы заңдарды жариялаған деп есептелетін дату/басшының шын мәнінде болғанына сенуде. 2001 жылы «Филиппин сот жүйесі» тақырыбында өткен халықаралық конференцияда Филиппин университетінің құқық мектебінің деканы доктор Рауль Пангаланг былай деді: «Филиппиндіктердің барлық ежелгі жазба заңдары жоғалып кетті, тек Панай аралынан шыққан Марагтас кодексі мен Калантияу кодексі ғана сақталды». 2008 жылдың тамызында Филиппин өкілдер палатасының екінші кезекті сессиясында конгрессмен Аврора Сериллес Панайда Калантияу кодексіне қол қою туралы былай деді: «Сондықтан «Калантияу кодексі» деп аталады, онда Марикудо деген адам Сумаквелмен келісімге келді».

Филиппин әдебиетіне, өнеріне және мәдениетіне әсері

Өзінің шындыққа сай келмеуіне қарамастан, Калантияо филиппиндіктердің өмірінде өшпес із қалдырды, оның кейіпкерін өздерінің мұрасының бөлігі ретінде қабылдады. Филиппин Ұлттық мұражайының ішінде (бұрынғы Заң шығарушы ғимарат) Калантияо әлемнің танымал тарихи заң шығарушылары мен заң дайындаушыларының 13 басқа мүсінімен бірге Сенат отырысы залының ентаблатурасында бейнеленген. Бұл зал 1945 жылдың ақпан айында Манила шайқасының қырауылдық қиратуынан аман қалды және соғысқа дейінгі күйіне жақын қалпына келтірілді. 2003 жылы президент Глория Макапагал Арройо 236-шы атқарушы бұйрыққа қол қойды, ол қазіргі филиппин құрмет жүйесін біріктірді, соның нәтижесінде "Калантияо ордені" құрмет статусын жойды. Дегенмен, атқарушы бұйрықтың іске асыру ережелері мен регламенттерінде Калантияу ордені Филиппиннің құрмет белгілерінің бірі ретінде тізімделген. Илоилодағы Орталық Филиппин университетінде "Калантияо ордені" деген фратерниті бар, ол 2001 жылдың қыркүйегінде болған қатыгез зорлық-зомбылық оқиғасының ортасында болды. Тіпті Ұлттық тарихи институт (NHI) 1989 жылы Калантиявты "Тарихдағы филиппиндер" атты бес томдық жинағының төртінші томына енгізу арқылы құрметтеді. "Филиппин Time USA" журналының жобасы – "Gintong Pamana" (Алтын мұра) сыйлық қоры филиппин-американдықтар арасындағы қоғамдық лидерлікке "Калантияу сыйлығымен" марапаттайды. Филиппиннің әртүрлі аймақтарындағы ғимараттар, көшелер және банкет залдары әлі де Панайдың мифтік билеушісінің атын алып жүр, ал туристер Батан, Аклан қаласындағы Калантияу қасиетті орнына бара алады немесе тіпті жергілікті Калантияу институтының орта мектебіне тоқтап өте алады. Кинода Лито Лапидтің ойнаған "Alagad ni Kalantiao" фильмі бар. Телевизияда 1986 жылы GMA Network арнасында "Mga Alagad ni Kalantiao" атты фантастикалық сериал көрсетілді, ол үш адам туралы айтады, олардың әрқайсысының бір таяқшасы бар, ал олар үшбұрыш құрғанда супергеройларға айналады.