Кіріспе
Қытайдағы өзен каньоны – Тайгер секіріп өтетін шатқал. Бұл Янцзы өзенінің жоғарғы ағысының маңызды саласы – Цзиньша өзеніндегі көрнекті каньон. Ол Қытайдың оңтүстік-батысындағы Юньнань провинциясының Лицзян қаласының солтүстігінде орналасқан. Бұл ЮНЕСКО-ның «Юньнаньның үш параллель өзендерінің қорғалатын аймақтары» әлемдік мұрасының бір бөлігі. Аңыз бойынша, атау аң аулаған жолбарыстың өзеннің ең тар жерінен (бәрібір кең) секіріп өтіп, ортадағы тасқа тіреліп құтылуынан туындаған. Өзеннен тау шыңына дейінгі максималды тереңдігі шамамен 3790 метр (12 434 фут) болатын Тайгер секіріп өтетін шатқал – әлемдегі ең терең әрі әсем өзен каньондарының бірі. Шатқалда негізінен нахи халқы тұрады, олар бірнеше шағын ауылдарда өмір сүреді. Олардың негізгі күнкөрісі – астық өндіру, ал қазіргі кезде – жаяу серуендеу туризмі.
Tiger Leaping Gorge is a scenic canyon on the Jinsha River, a primary tributary of the upper Yangtze River. It is located north of Lijiang City, Yunnan in southwestern China. It is part of the Three Parallel Rivers of Yunnan Protected Areas World Heritage Site. Legend says the name comes from a hunted tiger escaping by jumping across the river at the narrowest point (still wide), using the rock in the middle. At a maximum depth of approximately 3,790 meters (12,434 feet) from river to mountain peak, Tiger Leaping Gorge is one of the deepest and most spectacular river canyons in the world. The inhabitants of the gorge are primarily the indigenous Nakhi people, who live in a handful of small hamlets. Their primary subsistence comes from grain production and nowadays hiking tourism.
География
Шамамен ... ұзындығындағы шатқал, өзеннің Жадырт айдаһар қар тауы мен Хаба қар тауы арасынан, тік жартастардың астындағы тасқындар арқылы өтуімен орналасқан. Әкімшілік тұрғысынан, бұл аймақтағы өзен Лицзян қаласының Юлонг Наси автономды округінің (оң жағалауы) және Дêқên Тибет автономды префектурасының Шангри-Ла округінің (сол жағалауы) арасындағы шекараны құрайды. Шатқал кеме жүзуге жарамсыз деп есептеледі. 1980 жылдардың басында төрт адам шатқалдан төмен түсіп, қайтадан көрінбеді. 1986 жылы, Янцзының бүкіл ұзындығы бойынша, өзеннің бастауы Геландэндонг мұздық көлінен жүзіп өткен алғашқы экспедиция, шатқал арқылы жүзуге алғашқы сәтті әрекет жасады. Аймақ 1993 жылы шетелдік туристерге ресми түрде ашылды, бірақ 1980 жылдары-ақ шытырман оқиғаларды ұнататын саяхатшыларды тартты. Билік өкілдері жолдарды жақсартуды жоспарлап отыр, бұл туристік автобустар мен одан әрі дамуға мүмкіндік береді. Бұл жоспарлар жергілікті халық арасында түрлі реакция туғызады – қатты қарсылықтан бастап, күшті қолдауға дейін. 2010 жылдың шілдесінде Қытай үкіметі жаңа төменгі жол салынып жатқандықтан шатқалды келушілерге жапты. Осының салдарынан, жолға кіру үшін 50 юань ақы жинайтын мемлекеттік қызметкерлер болған жоқ. Жергілікті тұрғындар жолға кіру үшін 10 юань талап етті. Көптеген саяхатшылар жол жабық болғанына қарамастан, жоғары жолмен жүріп өтті. Кейбір автобустар төменгі жолмен қатынауын жалғастырды, бірақ көшкін жиі сапарды кешіктірді.
Қоршаған ортаны қорғау
Тайгер секіріп жатқан ойыс 2003 жылдан бері ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген Юньнань провинциясының Үш параллель өзенінің маңызды бөлігі болғанымен, Қытай үкіметі 2004 жылы Цзиньша өзенінде су электр стансасы құрылысы туралы ұсыныс жасады. Юньнань провинциясының үкіметі 2007 жылы бұл жобаны тоқтатты. Тоқтатылған жоба туралы мәліметтер төмендегідей: Мемлекеттік кеңестің бекітілуін алмай тұрып, мұра аймағының шекарасынан тыс жерде орналасқан осы жобаның тағы 12 бөгетінің құрылысы басталды. БАҚ-та Лицзян қалалық әкімдігі жобаны жеңілдету үшін қалыпты рәсімдерден бас тартқаны туралы хабарлар тарады. Бұл жоба нәтижесінде 100 000-ға дейін адам, басым түрінде Наси ұлтының өкілдері, қатал климатты және арпа мен картоп сияқты таныс емес егіндерге тәуелді Тибеттік аймаққа көшірілуі керек еді, сондай-ақ Жоғарғы Янцзы өзенінің ағысы тоқтатылып, Тайгер секіріп жатқан ойыстың ландшафты өзгертіліп бұзылуы мүмкін еді. Жоба 2007 жылдың желтоқсан айында тоқтатылды. Бұл жоба сондай-ақ Үш сарқырама бөгеті және Оңтүстік-Солтүстік су тасымалдау жобасымен байланысты болды, бұл ауқымды экологиялық зиянға және мыңдаған мәдени ескерткіштердің жойылуына әкелуі мүмкін еді.