Кіріспе

Орталық Америка фольклорындағы табиғаттан тыс кейіпкер – Сегуа, Ла Сихьюэует немесе Сигуанаба, Сигуа немесе Сигуанаба. Бұл кейіпкер Орталық Америка фольклорында кең таралған, сондай-ақ Мексикада да естіледі. Ол – пішін өзгерте алатын рух, көбінесе арт жағынан қарағанда әдемі, ұзын шашты әйел ретінде көрінеді. Ол еркектерді қауіпке шақырып, содан кейін атының немесе бас сүйегінің бейнесін көрсетеді. Сигуанаба мен оның түрлері Испаниядан Латын Америкасына отаршылдық дәуірде әкелінген болуы мүмкін, отаршылар бұл кейіпкерді жергілікті және метис халқына бақылау орнату үшін пайдаланған.

Сыртқы келбеті

Кездескенде ол әдемі әйел, жалаңаш немесе жұқа ақ немесе қара киім киген болады; көбінесе ол қоғамдық су резервуарында, өзенде немесе басқа да су көзінде шомылып жатқан күйінде көрінеді, бірақ ол киім жуып та жүруі мүмкін. Ол жалғыз еркектерді қараңғы, айсыз түндерде сыртқа сүйреп шығаруды ұнатады, алдымен оларға бетін көрсетпейді. Ол мұндай еркектерді жоспарланған жолдарынан ауыстырып, терең шатқалдар мен қараңғы ормандарда адастырып қояды. Егер оның құрбаны (көбінесе адалсыз ер адам) қорқып өлмесе, онда ол көрген нәрседен ақылынан айырылады. Алыстан Сигуанаба еркектің сүйіктісінің сыртқы келбетін имитациялап, оны адастыруға тырысады.

Қорғаныс

Дәстүрлі әдістер Сигуанабаны қорғауға арналған деп есептеледі. Гватемала мен Сальвадордың шекаралық аймақтарында Сигуанабаны көргендер оған айқыш белгісін жасайды немесе пышақтарын тістейді, сонымен бірге зұлым рухты және құрбанның қорқынышын қуып шығады. Сол сияқты, Гондурас пен Коста-Рикада "сигуа" немесе "сегуа" деп аталатын рухтың аты да науатль тіліндегі "сиуатл" сөзінен шыққан, ол жай ғана "әйел" дегенді білдіреді. Гватемалалық тарихшы және фольклоршы Адриан Ресинос Сигуанаба сөзінің екі мүмкін шығу тегін атады. Гватемаланың 20-дан астам тілінің бірінде ол цигуанабаның "жалаңаш әйел" дегенді білдіретінін айтты, бірақ оның нақты тілін анықтамады. Тағы бір дереккөзде ол оның шығу тегі науатль тіліндегі ciuanauac немесе ciguanauac, яғни "қатын" дегенді білдіреді деп мәлімдеді.

Өңірлік айырмашылықтар

Гватемалада Сиуанаба Ла Сигуанаба деп белгілі; Гондураста ол Сигуа, Сальвадорда Сигуанаба, ал Коста-Рикада Сегуа деп аталады. Атауы орнына қарай өзгеше болғанымен, Сиуанабаның сыртқы түрі мен әрекеттері өзгеріссіз қалады.

Испания

Басқа ендіктерде және мәдениеттерде, бір-бірімен байланысы жоқ, осы тақырып та кездеседі. Мысалы, Испанияда оның түпнұсқа нұсқасы табылады. Әсіресе Астурия провинциясындағы кір жуушылар бір түпкірдегі құбылыс, "көбінесе өлімге алып келетін арбақтар". Олар - айсыз түндері өзен жағасында кір жуатын, ажыратылмастан көрінетін жандар. Вагтейлдің кейпі көбінесе ақ шашты, қара киім киген қарт әйел ретінде сипатталады. Сондай-ақ, ер адамдарға келгенде ол әдемі әйелге айналады дейтін нұсқалар да бар, бірақ ер адамдар жақындасқанда ол құбыжыққа айналып, оларды өлтіреді.

Сальвадор

Сальвадорлық аңыз бойынша, Ла Сигуанабаның шын аты Сихуэхует («әдемі әйел») еді. Ол шаруа қызы болған, өзінің сүйкімділігімен (және бір әйелдің сиқырымен) Тлалок ұлы, Нахуатл князі Ейсунды үйленуге көндірген. Некеден кейін күйеуі соғысқа кеткенде, ол басқа ер адамдармен қарым-қатынас жасады, ал Сипитио осы қарым-қатынастың нәтижесінде дүниеге келді. Сихуэхует жаман ана болды, ұлын ескермей, оны сүйіктілерімен жалғыз қалдырып кететін. Тақты мұраға алу үшін ол бір мереке кезінде Ейсунды тағы бір сиқырлы әзірлемемен улауды жоспарлады, осылайша сүйіктісі үшін тақты иеленуді көздеді. Бірақ жоспар күтілгеннен де жақсы орындалды. Ейсун екі баспен, қатыгездікпен толы, алып құбыжыққа айналып, сарайдағы тойға келгендерге шабуыл жасады. Сақшылар күресіп, құбыжықты жеңіп, Ейсунның өмірін аяқтады. Тлалок бұл жайтты білген соң, құдай Теотлдан көмек сұрады, ол Сихуэхуетті кінәлі деп танып, қарғады: енді оны Сихуанаба («қорқынышты әйел») деп атайтын болады; алғашқы көріністе ол әдемі болар, бірақ ол құрбандарын уақытша сағаларға алдап соққаннан кейін, қорқынышты бір жаратылысқа айналар еді. Ол елді аралап, түнде жалғыз саяхаттайтын ер адамдарға көрінетін. Ол Сальвадор өзендерінде түнде киім жуып, әрдайым ұлы Сипитионы іздейтін, Теотл оны мәңгілікке бала болып қалуға қарғыған еді. Гватемалада бұл аңыз Гватемала қаласында, Антигуа Гватемалада (ескі отарлық астана) және елдің шығыс облыстарында кең таралған. Бұл аймақтардағы ең көп таралған нұсқа – рухтың жылқы басы бар болуы. Гватемаланың Гуйя көлінің гватемалалық жағында, Ютиапа облысында Сигуанаба түрлі кейіптерге енуге қабілетті, бірақ ең көп кездесетіні – Остуа өзенінің жағасында жуынатын, арық, әдемі, ұзын шашы бар әйел, бірақ ол басқа су көздерінің жанында немесе қара жолдың бойында да пайда болуы мүмкін. Ал құмарлыққа берілген ер адамдарға ол әдемі әйел болып көрінеді, ал махаббатқа толы ер адамдарға – оның жүрегіне ыстық сезіммен қараған адамның бейнесінде пайда болады.

Коста-Рика

Коста-Рикада бұл кейіп Сегуа деп белгілі, оның сыртқы түрі – шіріген өлі жылқының басы. Бұл елде Ла Сегуа аңызы ауылдық жерлерде кең таралған, бірақ оның іс-әрекеттері Мексика мен Орталық Американың басқа да аймақтарындағыдай (әсіресе түнде шомылуға құштарлығы) болады. Ла Сегуа кейде жылқы табынының арасында, олардың біріне мінген күйінде пайда болып, үрей тудырады. Басқа кең таралған нұсқаларда Сегуа жолдарда әдемі әйел кейпінде көрінеді, ол әйелдерге немесе маскүнемдерге өзінің атына (немесе заманауи нұсқаларында көлікке немесе мотоциклге) апаруды сұрайды. Ол өте әдемі, ақ терілі, овалды бетті, үлкен қара көзді, ұзын, иілген қара шашты (немесе нұсқасына қарай, қоңыр), қан қызыл ерінмен әдемі ауызды, құдайға сыйынғандай әуенді, сирена әніндей әсем даусы бар, әрі келбетті денелі болып сипатталады. Оның киімі толығымен қара немесе ақ, ал кейде жұмсақ қызғылт немесе сәнді кезеңдік көйлекте болады. Аңыз бойынша, ешбір ер адам мұндай әдемі дене мен тәтті сөзге қарсы тұра алмайды, осыдан олар оған жақындасады. Оған мінген соң, біршама уақыт өткеннен кейін ол жылқы басы бар құбыжыққа айналады. Ла Сегуа түнде көшеде келе жатқан әйелдерге де көрінеді, өзінің әдемілігімен оларды жаңылыстырып, жаңа жаулап алу деп ойландырады, бірақ кейін оларға жылқы басын көрсетеді. Сегуа сондай-ақ жол бойында немесе өзен жанында мұңайып жылап отырған баланың кейпінде пайда болуы мүмкін, оны мінгізуші көтеріп, тыныштандыру үшін жылқыға отырғызғанда, ол жылқы басы бар құбыжыққа айналады. Коста-Рикада Ла Сегуаның жас, еркелейтін қыз екеніне сенеді, оған анасы кешкі тойға баруға рұқсат бермеген. Ол анасына шабуға тырысқанда, анасы оны қарғыс айтқан. Тағы да біреулер оның Ібіліс сияқты зұлым күш екенін айтады. Гуанакасте провинциясында Ла Сегуа жолдағы ер адамдарға көрінумен қатар, қалалардағы билер мен мерекелерде де пайда болып, оған жақындаған әрбір еркекпен әдемілікке құмар болады. Оны жеңіп алған жігіт оны Гуанакасте даласының ашық кеңістігіне алып кетеді де, жапырақты Гуанакасте ағашының астында махаббатқа беріледі. Түн ортасында, ер адам оны сүйгісі келгенде, оның сыртқы түрі өзгеріп бастайды.

Никарагуа

Никарагуада ол сондай-ақ Сегуа (немесе Сегуанаба немесе Сегуанагуа) деп аталады. Бұл елде Сегуа ауылдық аймақтарда жиірек кездеседі және оның іс-әрекеттері басқа елдердегідей. Ол серігінен адалсыздық көрген сиқыршы екені, және ол әйелдерге және түнгі құстарға кек қайтару үшін бұршақ даласында шайтанмен келісім жасасқан, онда ол өз жанын құсу және түрлену рәсімін бастаған. Бірінші кезекте, ол бетін қаңқалы биенің басына айналдырды. Содан кейін оның денесі де өзгерді: аяқтары жылқының артқы аяқтарындай ұзын және күшті болды, ал қолы мен аяқтары іріктеліп, оған зор физикалық күш пен жылдамдық сыйлады, бұл оның құрбанының қашуына мүмкіндік бермейді. Осы түрленуден кейін Сегуа далаларда әйелдерге және түнгі құстарға кездесіп, олардың әрекеттерін жазалайды. Егер атты немесе түнгі құс сақ болмаса, Сегуа оны тұзаққа түсіріп, алдымен ойнайды, содан кейін азаптайды, бірақ бірден өлтірмейді. Ол адамды ұстап, оны адалдығын сақтамағандықтан белгілеу үшін жағынан шағып, оны ақылдан шығарып, қатты қорқытады. Тірі қалғандар естен танған күйде қалады. Сондықтан Никарагуа халық мәтелінде айтылады: "Сегуа ойнайды". Сондай-ақ, бір ғана Сегуа емес, бірнеше Сегуа бар екендігі туралы әңгімелер бар, олар құрбандарды ұстау үшін бірігіп жұмыс істейді. Басқа нұсқаларда Сегуа әдемі қыз ретінде бейнеленеді, ал ер адам жақындағанда ол қорқынышты қарт әйелге айналады. Леон департаментінен алынған аңыздың тағы бір нұсқасы оны ұзын ақ шашы бар, кеудесіне дейін кеудесі бар, әжуалай күлетін ескі әйел ретінде сипаттайды. Ол құрбандарын – ерлер мен балаларды ұстағанда, оларға бір кеудесін ұсынады; ол оларды ақылдан шығарып жібергенше қорқытады. Күні бүгінге дейін Сегуа Гуанакастегі ағаштарда да пайда болады, онда әдемі жамылғының астында әйелдер немесе түнгі құстар оны күтеді. Ер адам жақындағанда, ол жамылғысын көтеріп, шіріген қорқынышты бас сүйегін көрсетеді.

Панама

Панамада бұл тұлға "Эмполерада әйел" деп аталады. Коста-Рика мен Никарагуадағыдай, ол көлікпен саяхаттайтын мас және әйелдерге тиетін еркектерді жазалайды деп айтылады. Ол өте сұлу, ойлы және күтімді әйел ретінде сипатталады; сондықтан оның аты осылай. Оны көрген ер адамды өзінің атына (немесе қазіргі заманғы әңгімелерде, машинасына) мінгізіп алуға көндіреді. Бірақ жас әйелге құмарлықпен қарағанда, ол аттың үстінде әйелдің басы емес, адам бас сүйегінің (немесе көптеген нұсқаларында, қаңқаның) беті екенін көреді, бұл ер адамды қорқытады. Осы әңгімеде, бұл әуесқойдың немесе жарының адалсыздығына шыдамағандықтан өзін-өзі өлтірген әйелдің рухы екені айтылады, және ол кек алу үшін серуендеп, оның серіктесі сияқты әйелдерге тиетін және маскүнемдерді жазалайды. Басқаша жазылулары: Чиуанаба, Сиуанаба, Цигуанаба, Цигуапа.