Табысқа ұмтылыс: Үздік компаниялардың басқару өнері

Кіріспе

Том Петерс пен Роберт Х. Уотермен, кішінің 1982 жылғы «Үздік іздестірулері» кітабы – Том Петерс пен Роберт Х. Уотермен кіші жазған кітап. Алғаш рет 1982 жылы жарық көрген бұл кітаптың алғашқы төрт жылда үш миллион данасы сатылды және 1989 жылдан 2006 жылға дейін АҚШ-та ең көп таралған монография болып табылды. Кітап 1980-ші жылдардағы бірнеше компания қолданған басқару өнері мен ғылымын зерттейді.

Контекст

1982 жылы "Идеалдықты іздеу" кітабы жарық көрген кезде Америка экономикалық күштің өсуімен Жапонияға үміт артып қарады. Америкалық кәсіпорындар жапондық басқару тәсілдерін зерттеп, олардың жетістіктерінен үйренуге тырысты. "Идеалдықты іздеу" осы бағытқа қарсы тұрып, американдық компанияларға назар аудара отырып, ең табысты американдық компанияларды табысты ететін факторларды зерттеді.

Шығу тегі

"Тамашалықты іздеу" кітабы бастапқыда кітап ретінде жоспарланбаған, Том Петерс 2001 жылы кітап жарық көргеніне 20 жыл толуына орай берген сұхбатта айтқандай. Сол сұхбатта Петерс пен Уотерменнің екеуі де Сан-Франциско кеңсесінде орналасқан McKinsey компаниясының "шеткерінде" кеңесшілер болғанын мәлімдеді. 1977 жылы McKinsey директоры Рон Дэниел екі жобаны бастады; бірінші және маңыздысы – Бизнес стратегиясы жобасы, McKinsey-дің Нью-Йорк қаласындағы бас кеңсесіндегі жетекші кеңесшілерге тапсырылды және оған айтарлықтай ресурстар бөлінді, бірақ стратегияны тиімді жүзеге асыруға қол жеткізе алмады. Петерс Стэнфорд университетін PhD-мен бітіріп, McKinsey-ге оралғаннан кейін Дэниел оған "қызықты тапсырма" бергенін айтады. Брюс Хендерсонның Бостон Консалтинг Группінен келіп жатқан жаңа идеяларға ынталанған Петерске Дэниел "МакКинзидің Сан-Францискодағы кеңсесіндегі аса маңызды емес жобада" ұйымдық тиімділік пен "іске асыру мәселелерін" қарастыруды тапсырды. Жоба "шеткерлік" деп сипатталғанына қарамастан, ол Петерске бірінші класспен ұшуға, ең жақсы қонақүйлерде тұруға мүмкіндік беретін шексіз саяхат бюджетіне және АҚШ және әлем бойынша мүмкіндігінше көптеген қызықты адамдармен сөйлесуге McKinsey-дің рұқсатын алды. Бұл мақалада ол "орындаудың маңыздылығын баса көрсетті және стратегияның барлық идеясын жоққа шығарды". Осы кезде стратегия McKinsey-дің негізгі қызметі болғандықтан, бұл компанияға "тікелей шабуыл" ретінде қарастырылды, нәтижесінде Нью-Йорк кеңсесінің басшысы Майк Булкин Дэниелден Петерсті жұмыстан босатуды талап етті. "Тамашалықты іздеу" жобасының негізгі "жаңашылдық" тақырыбы – "құрылым – ұйым емес" болды. Бұл сонымен қатар 1980 жылы Боб Уотерман, Том Петерс және Джулиен Филлипс жазған ғылыми мақаланың тақырыбы болды, онда олар "нәрсенің суреті – нәрсе емес" деді. Ұйымдық құрылым – ұйым емес". 1981 жылдың желтоқсан айында Петерс McKinsey-мен 50 пайыздық авторлық гонорарды бөлісуге келісіп, компанияны тастап кетті. Уотерман фирмада тағы үш жыл қалды, бірақ "Тамашалықты іздеу" кітабынан ешқандай гонорар алмады.

In Search of Excellence did not start out as a book, as Tom Peters explained when interviewed in 2001 to mark the 20th anniversary of the book's publication. In the same interview, Peters claims that he and Waterman were both consultants on the "margins" of McKinsey, based in the San Francisco office. In 1977, McKinsey director Ron Daniel launched two projects; the first and major one, the Business Strategy project, was allocated to top consultants at McKinsey's New York City corporate HQ and was given significant resources, but could not manage to effectively implement strategy. Peters states that directly after graduating with a PhD from Stanford and returning to McKinsey, Daniel handed him a "fascinating assignment." Motivated by the new ideas coming from Bruce Henderson's Boston Consulting Group, Peters "was asked [by Daniel] to look at 'organization effectiveness' and 'implementation issues' in an inconsequential offshoot project nested in McKinsey's rather offbeat San Francisco office." Despite being described as "marginal," the project "had an infinite travel budget that allowed [Peters] to fly first class and stay at top notch hotels and a license from McKinsey to talk to as many cool people as [he] could all around the United States and the world." In this article, he "stressed the importance of execution and dismissed the whole idea of strategy." As strategy was McKinsey's main operation at the time, this was seen as a "frontal assault" on the company, leading Mike Bulkin, the head of the New York office, to demand that Daniel fire Peters. The primary "innovative" theme that under girded what would become In Search of Excellence was that "structure is not organization." This also happened to be the title of a 1980 journal article authored by Bob Waterman, Tom Peters, and Julien Phillips in which they argue that the "picture of the thing is not the thing An organizational structure is not an organization." In December 1981, Peters left the company, after agreeing to a fifty percent royalty split with McKinsey. Waterman stayed at the firm for three more years, but received no royalties from In Search of Excellence.

1-бөлім: тәсіл және әдіс

Кітаптың бірінші тарауында Петерс пен Уотерман кітаптың алғы тарихы мен зерттеу әдістемесін ұсынды. Петерс пен Уотерман ұйымдардың қалай құрылып, басқарылатынына ден қойды. Олар Альфред Чандлер ұсынғандай, құрылым стратегияны ілесе ме деп ойланды. Бұл мәселені шешу үшін олардың тұжырымы мынадай болды:

"Кез келген тиімді ұйымдастыру тәсілі кем дегенде жеті факторды қамтуы және оларды бір-біріне тәуелді деп қарауы керек: құрылым, стратегия, адамдар, басқару стилі, жүйелер мен процедуралар, жетекші идеялар мен ортақ құндылықтар (яғни мәдениет), және қазіргі және күтілетін корпоративтік күштер немесе қабілеттер." Олар осы жеті "факторды" пайдаланып, McKinsey 7S Framework деп белгіленген визуалды модель құрды. Одан кейін олар 7S моделін ұйымдық тиімділікті бағалау құралы ретінде қолданды. Осы құралды пайдаланып, 43 "үлгілі" акционерлік қоғамдардың басшыларымен терең сұхбаттар жүргізді. Содан кейін олар осы сұхбаттардан алынған жаңа түсініктерді сегіз "негізгі тақырыпқа" дейін жинақтады.

2-бөлім: Зияткерлік бағыт

Кітаптың екінші тарауы, "Рационалдық модель" менеджментке рационалистік көзқараспен таныстырып, одан кейін оны сынап бағалайды. Рационалистік ойлаудың мысалы төменде келтірілген:

"Менеджменттегі кәсібиліктің өлшемі көбінесе қатал рационалдықпен байланыстырылады. Ол клиенттерді жақсы көруге үйретпейді. Ол лидерлерге қарапайым адамды батыр және тұрақты жеңімпаз етудің маңыздылығын түсіндірмейді. Энтони Атостың айтуынша, "жақсы менеджерлер адамдар үшін ғана емес, сонымен қатар мағына жасайды" дегенді де көрсетпейді." (29-бет)

Керісінше, менеджменттің "әлеуметтік" түрі адамдарды шынымен қозғалысқа келтіретін жағдайларды ескереді. Адамның осы нақты мотивациясы үшінші тарауда, "Мотивация күтіп тұрған адам" тақырыбында зерттеледі. Төртінші тарауда осы мәселелер тарихи контексте қарастырылып, 1900 жылдан кітаптың 1980 жылдардың басында жарық көрген уақытына дейінгі менеджмент теорияларының эволюциясы зерттеледі. Менеджменттің соңғы кезеңі "рационалды" емес, "әлеуметтік" деп сипатталады, яғни нақты адамдық мотивация бизнес мақсаттары мен іс-қимылдарын анықтайды. Сондай-ақ, ол "жабық" емес, "ашық" болып табылады, яғни нарықтық қысым сияқты сыртқы күштер компанияның құрылымы мен ұйымдастырылуының эволюциясын қалыптастыра алады. Бұл ұйымның үнемі дамуына және мәдениеттің ұйымды сақтап, қалыптастырудағы рөліне көбірек назар аударуға әкеледі. Нәтижесінде, осы тараулар бүгінгі күнде басқаруға қарағанда көшбасшылықты жақтаған болар еді. Көшбасшылар құндылықтар мен мақсатты айқындайды және қызметкерлердің көзқарасын мен құндылықтарын қолдайды. Бұл тараулар кітаптың қалған бөлігі үшін негіз құрайды, онда кітаптың сегіз негізгі тақырыбы талқыланады.

"Драккердің алшақтығы"

«Идеалдылық іздеу» кітабынан бұрын да, кейін де Питер Друкер басқару теориясының ең көрнекті теоретигі болды. Друкер Петерс пен Уотерменнің басқару теориясына ұқсас көзқарастарды болжап, жазған, мысалы, Друкердің 1954 жылғы «Менеджмент практикасы» кітабында. Питерс алғаш рет 1968 жылы Друкердің «Тиімді басшы» кітабын оқыды. Петерс «Идеалдылық іздеу» кітабын жазғанда Питер Друкерге «ашуланып» қалғанын айтады: BusinessWeek журналы Fast Company журналындағы мақала туралы жариялады. BusinessWeek хабарлағандай, мақаланың авторы Fast Company журналының негіздеуші редакторы Алан М. Вебер болды, ол Петерспен алты сағаттық сұхбат негізінде жазған. Петерс мақаланы жариялануға дейін қарап, бекіткен, бірақ «деректерді бұрмаладық» деген тіркес Веберге тиесілі, ал Петерс сұхбат кезінде мұндай сөздерді айтпаған. BusinessWeek Питерстің: «Мені тыныш қалдырыңыз. Біз деректерді бұрмаламадық» деген сөзін келтіреді. BusinessWeek хабарлауынша, Петерс мұқабаны алғаш көргенде «ашуланған». «Бұл оның [Вебердің] сөзі», - дейді ол. «Мен осының жауабын қабылдағым келмейді».

"Үздік" компаниялардың нарықтық көрсеткіштері

"Идеалдылықты іздеу" жеке "тамаша" компаниялардың болашақ табысын болжауда аса жақсы деп есептелмейді. NCR, Wang Labs, Xerox және тағы да басқалары 1980-ші жылдары өздерінің баланстарында тамаша нәтижелер көрсетпеді. Дегенмен, зерттелген "тамаша" компаниялардың жиынтығы, жалпы алғанда, нарықтан жоғары өнімділік көрсетті. 2002 жылы Forbes журналында жасалған талдау бойынша:

"Бес, он немесе жиырма жылдық кезеңде Excellence индексі – Питер мен Уотерменнің 43 компаниясының ішіндегі 32 мемлекеттік компаниядан құралған салмақталмаған жиынтық – Dow Jones Industrial Average және кең ауқымды S&P 500 индексінен айтарлықтай жоғары өнімділік көрсетті. 1982 жылдың қазан айынан бастап, кітап жарық көрген сәттен бастап, авторлар тізіміндегі компаниялардың жалпы орташа табысы 1305%-қа немесе жылына 14,1%-ға жетті. Бұл көрсеткіш DJIA компанияларының (жылына орташа 11,3% табыс) және S&P компанияларының (жылына орташа 10,1% табыс) көрсеткіштерін басып өтті." Fast Company журналында Петерс "Егер осы компаниялар соншалықты тамаша болса, онда неге қазір нашар жұмыс істейді?" деген сынды өз пікірінше "мәселенің мәнін түсінбеушілік" деп атады.

Қабылдау

Алғашқы жариялануынан шамамен 40 жыл өткен соң да «Идеалдықты іздеу» әлі де көп оқылатын классикалық туынды және көшбасшылар мен менеджерлер үшін ықпалды кітап болып табылады. Inc. журналы 1999 жылдың наурыз айына дейін «Идеалдықты іздеу» кітабының 4,5 миллионнан астам данасы сатылғанын хабарлады. 2002 жылы Forbes журналы ұйымдастырған сарапшылар тобы «Идеалдықты іздеу» кітабын 1980-2000 жылдар аралығындағы ең ықпалды бизнес және басқару кітабы деп атады.

Әсері

Том Петерс кітаптың болашақ менеджмент кітаптары саласын өзгертетін бірнеше маңызды үлесін атап көрсетті. Стратегияға емес, бизнестің мәдениет және адамдар сияқты "жұмсақ" жақтарының маңыздылығын мойындауға көшу. Басқару туралы ойларды түсіндіру үшін зерттеулерді және нақты мысалдарды жаңа тәсілмен қолдану. Питер Друкер сияқты бұрынғы теоретиктерге қарағанда басқару идеяларын кеңірек аудиторияға жеткізу. "Үздіктікті іздеу" кітабы бизнестегі үздіктік туралы қосымша зерттеулер мен жарияланымдар жасауға мүмкіндік берді. Джим Коллинстің "Мәңгілікке жасалған" және оның алдында жарық көрген "Жақсыдан ұлыға" кітаптары осы жанрдағы белгілі және ықпалды туындылар болып табылады.