Кіріспе

Жылға қапталған ат немесе өгіз арбалар, жылға қапталған ат немесе өгіз тартқан арба.

Жылға қапталған арба, сондай-ақ прерия арбасы, ақ төбе немесе прерия кемесі деп те аталады, бұл көлік немесе жүк тасу үшін қолданылатын ат немесе өгіз тартқан, жылға қапталған арба. Жылға қапталған арба Америка батысының мәдени символына айналды.

Конестога вагоны

Conestoga вагон – 18 ғасырдың соңынан 19 ғасырға дейін ағылшын және неміс үлгісіндегі ауыр американдық вагон. Ол жүк тасу үшін қолданылған, ал жүк көлеміне қарай оны аттар немесе өгіздер тартқан. Жүк жабынмен жабылған төбесі тік емес, сегізден он екіге дейін бұрышпен орналасқан доғаларға тірелген. Сыйымдылығы шамамен 4-5 тоннаны құрады, серіппелері болмаған. Қайық пішіндес болғанымен, ол суға жүзбейтін. Солтүстік Американың шығысында жүк тасымалдау үшін, ал кейбіреулері Аппалачи аңғарлары арқылы және Ұлы Вагон жолымен оңтүстікке қарай көшіп-қону үшін пайдаланылды. Миссисипи өзенінен батысқа қарай пайдалануға тым ауыр болды; батысқа қарай жүретін вагонтар жеңіл, көбінесе тікбұрышты немесе шаршы пішіндес болды.

Американың батысқа қарай кеңейуі

Колониалды Шығыстың қиын, дамылмаған жолдары мен жолдары үшін жасалған ауыр Конестога арбасының тамырынан өркендеген жабық арба американдық көші-қонмен бірге батысқа тарады. Шаруалардың әдеттегі арбалары батысқа қарай кеңейту үшін ғана жабылып, Ұлы Вагон жолы, Мормон жолы, Санта-Фе жолы және Орегон жолы сияқты саяхат жолдарында кеңінен қолданылды. Жабық арбалар жер, алтын және жаңа болашақ іздеген қоныс аударушыларды Аппалач таулары мен Миссисипи арасындағы қолайлы жерлерге және одан әрі батысқа жеткізді. Бұл аймақтар тез қоныстанды. Он тоғызыншы ғасырдың ортасында мыңдаған американдықтар түрлі шаруалар арбаларын Ұлы жазықтар арқылы, дамыған Орта Батыстан Калифорния, Орегон, Юта, Колорадо және Монтана сияқты батыс аймақтарына алып жүрді. Құрлықпен көшіп келе жатқандар әдетте берік арбаларға жоғары иілген бірнеше ағаш немесе металл доғаларды орнататын. Осы доғалардың үстіне қалың мата немесе басқа да берік материал жабылып, жабық арбаның ерекше силуэті жасалатын. Батысқа қарай көшіп келе жатқан "құрлық арқылы" саяхатшылар үшін жабық арбалар, арбадан, дилижанстан немесе пойызбен салыстырғанда, көліктің көбінесе қолданылатын түрі болды. Жабық арбаларды тарту үшін ең көп қолданылатын мал – өгіздер болған, бірақ қашырлар мен жылқылар да пайдаланылды. Көшіп келушілерге арналған нұсқаулықтардың авторлары өгіздердің сенімді, арзан және басқа нұсқалардан кем емес жылдам екенін атап көрсетті.

Прериялық шкуна

Прерия шхунасы – кең ақ мата жамылғыларынан көзге түсетін, прерия шөптерінің теңізімен саяхаттайтын кемелердің желкендері секілді романтикалық бейнеленген жабық вагонның әдемі атауы. Көбінесе екі жұп өгіздермен тартылатын бұл вагон, голландиялық үлгіде ұзын шассиге және арт жағында биік қоршауларына ие болған. Вагонның үсті жағы иілген доға тәрізділерге тірелген мата немесе қалың киізбен жабылған.

Жүк тасымалы

Америкада темір жолдар пайда болғанға дейін, жүк тасымалдау үшін бұқалар мен арбалар қолданылған, кейде 10-нан 60-қа дейін командадан тұратын үлкен арба керуендері құрылған. Әр командадағы 5-тен 7-ге дейін жұптасқан бұқалар екі арба тартқан – алдыңғы арба (орташа салмағы 6500 фунт), одан кейін 4000 фунт салмақты тіркеме арба тартқан. Әскерилер жабдықтарды тасымалдау үшін жабық арбаларды пайдаланған. Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде "жүк арбалары" деп аталған, британдық қолбасшы Генри Клинтонның 12 мильге созылған 1500 жүк арбасынан тұратын керуені болған.