Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лизосомалық сақтау ауруы
Lysosomal storage disease
Цистиноз – цистиннің патологиялық жиналуымен сипатталатын лизосомалық сақтау ауруы, цистеин аминқышқылының тотығу нәтижесінде түзілген димері. Бұл генетикалық ауру, аутосомалық рецессивті мұрагерлік түрімен жүреді. Цистиноз – лизосомаларда еркін цистиннің жиналуынан туындайтын және нәтижесінде организмнің барлық жасушаларында кристалдардың пайда болуына әкелетін сирек кездесетін аутосомалық рецессивті ауру. Цистиноз – балалар жасында Фанкони синдромының ең көп кездесетін себебі. Фанкони синдромы бүйрек түтікшелеріндегі жасушалардың функциясының бұзылуынан пайда болады, бұл несептегі көмірсулар мен аминқышқылдарының мөлшерінің өзгеруіне, жиі зәр шығуға, қандағы калий мен фосфаттар деңгейінің төмендеуіне алып келеді. Цистиноз – лизосомалық сақтау аурулары тобына жататын алғашқы құжатталған генетикалық ауру. Цистиноз цистиннің лизосомалық мембраналық тасымалдаушысы – цистинозинды кодтайтын CTNS геніндегі мутациялардың нәтижесінде туындайды. Цистиннің жасушаішілік метаболизмі, барлық аминқышқылдар сияқты, жасушалық мембрана арқылы тасымалдануын қажет етеді. Эндоцитоз арқылы енген белок лизосомаларда цистинге ыдырағаннан кейін, ол әдетте цитозолға тасымалданады. Бірақ егер тасымалдаушы белокта ақаулық болса, цистин лизосомаларда жиналады. Цистин өте нашар ерітілгендіктен, тіндердегі лизосомалардағы оның концентрациясы артқанда, ерігіштігі бірден төмендеп, дерлік барлық органдар мен тіндерде кристалды тұнбалар пайда болады. Дегенмен, аурудың прогрессиясы мақсатты тіндердегі кристалдардың болуымен байланысты емес. Тіндердің зақымдануы цистин жиналуымен байланысты болуы мүмкін, бірақ зақымдану механизмдері толыққанды түсініксіз. Жасушаішілік цистиннің артуы жасушалық тотығу метаболизмін және глутатион деңгейін күрт бұзады, бұл митохондриялық энергия метаболизмінің өзгеруіне, аутофагияға және апоптозға әкеледі. Цистинозды емдеу үшін көбінесе цистеамин қолданылады, ол лизосома ішіндегі цистиннің жиналуын азайтуға тағайындалады. Алайда, жаңа патогендік механизмдердің анықталуы және аурудың жануарлар моделінің жасалуы ұзақ мерзімді прогнозды жақсарту үшін жаңа емдеу тәсілдерін әзірлеуге мүмкіндік береді.
Cystinosis is a lysosomal storage disease characterized by the abnormal accumulation of cystine, the oxidized dimer of the amino acid cysteine. It is a genetic disorder that follows an autosomal recessive inheritance pattern. It is a rare autosomal recessive disorder resulting from accumulation of free cystine in lysosomes, eventually leading to intracellular crystal formation throughout the body. Cystinosis is the most common cause of Fanconi syndrome in the pediatric age group. Fanconi syndrome occurs when the function of cells in renal tubules is impaired, leading to abnormal amounts of carbohydrates and amino acids in the urine, excessive urination, and low blood levels of potassium and phosphates. Cystinosis was the first documented genetic disease belonging to the group of lysosomal storage disease disorders. Cystinosis is caused by mutations in the CTNS gene that codes for cystinosin, the lysosomal membrane specific transporter for cystine. Intracellular metabolism of cystine, as it happens with all amino acids, requires its transport across the cell membrane. After degradation of endocytosed protein to cystine within lysosomes, it is normally transported to the cytosol. But if there is a defect in the carrier protein, cystine is accumulated in lysosomes. As cystine is highly insoluble, when its concentration in tissue lysosomes increases, its solubility is immediately exceeded and crystalline precipitates are formed in almost all organs and tissues. However, the progression of the disease is not related to the presence of crystals in target tissues. Although tissue damage might depend on cystine accumulation, the mechanisms of tissue damage are not fully understood. Increased intracellular cystine profoundly disturbs cellular oxidative metabolism and glutathione status, leading to altered mitochondrial energy metabolism, autophagy, and apoptosis. Cystinosis is usually treated with cysteamine, which is prescribed to decrease intralysosomal cystine accumulation. However, the discovery of new pathogenic mechanisms and the development of an animal model of the disease may open possibilities for the development of new treatment modalities to improve long term prognosis.
Генетика
Цистиноз 17-хромосомада орналасқан CTNS генінің мутациясына байланысты пайда болады, бұл ген лизосомалық цистин тасымалдаушысын кодтайды. Симптомдар алғаш рет 3-18 айлық шақта айқын полиуриямен (көп несеп шығару) көрінеді, одан кейін өсудің нашарлауы, жарыққа сезімталдық және нәтижесінде 6 жасқа дейін бүйрек жеткіліксіздігі (нефропатиялық түрінде) дамиды. Цистиноздың барлық түрлері (нефропатиялық, жасөспірімдер және көздік) аутосомалық рецессивті болып табылады, яғни бұл белгі автосомалық хромосомада орналасқан және геннің екі көшірмесін – әкесінен де, анасынан да – мұра еткен адамда ғана осы ауру пайда болады. Егер екі ата-ана да аутосомалық рецессивті белгінің тасымалдаушылары болса, баланың осы ауруға шалдығу қаупі 25% құрайды. Цистиноз шамамен 100 000 – 200 000 жаңа туған нәрестелердің біреуіне әсер етеді. Әлемде осы аурумен ауыратын шамамен 2000 адам белгілі. Бұл аурудың таралуы Францияның Бретань провинциясында жоғары, онда 26 000 адамның біреуіне бұл ауру диагнозы қойылады.
Cystinosis occurs due to a mutation in the gene CTNS, located on chromosome 17, which codes for cystinosin, the lysosomal cystine transporter. Symptoms are first seen at about 3 to 18 months of age with profound polyuria (excessive urination), followed by poor growth, photophobia, and ultimately kidney failure by age 6 years in the nephropathic form. All forms of cystinosis (nephropathic, juvenile and ocular) are autosomal recessive, which means that the trait is located on an autosomal chromosome, and only an individual who inherits two copies of the gene – one from both parents – will have the disorder. There is a 25% risk of having a child with the disorder, when both parents are carriers of an autosomal recessive trait. Cystinosis affects approximately 1 in 100,000 to 200,000 newborns. and there are only around 2,000 known individuals with cystinosis in the world The incidence is higher in the province of Brittany, France, where the disorder affects 1 in 26,000 individuals.
Диагностика
Цистиноз – сирек кездесетін генетикалық ауру, ол жасушалар ішінде цистин аминқышқылының жиналуына себеп болады, нәтижесінде жасушаларды зақымдайтын кристалдар пайда болады. Бұл кристалдар организмнің көптеген жүйелеріне, әсіресе бүйректерге және көзге зиян келтіреді. Сондай-ақ, басқа тіндердегі ұқсас жоғалтулар дене бітімінің кіші болуына, ретинопатияға және аурудың басқа да белгілеріне жауап береді. Нақты диагноз қою және емдеуді бақылау көбінесе тандемдік массалық спектрометрия қолданылып, ақ қан жасушаларындағы цистин деңгейін өлшеу арқылы жүзеге асырылады.
Cystinosis is a rare genetic disorder that causes an accumulation of the amino acid cystine within cells, forming crystals that can build up and damage the cells. These crystals negatively affect many systems in the body, especially the kidneys and eyes. and similar loss in other tissues can account for the short stature, retinopathy, and other features of the disease. Definitive diagnosis and treatment monitoring are most often performed through measurement of white blood cell cystine level using tandem mass spectrometry.
Емдеу
Цистиноз әдетте цистеаминмен емделеді, ол капсулалар және көзге тамшылар түрінде қолжетімді. Цистеамин цистеинді (1) аралас дисульфид цистеамин құра отырып және (2) цистеинді цистеинге дейін тотығу арқылы ерітеді. Цистинозбен ауыратын адамдарға қанның қышқылдануын емдеу үшін көбінесе натрий цитраты, сондай-ақ калий мен фосфор қоспалары және басқа да препараттар тағайындалады. Егер бүйректердің жұмысы күрт нашарласа немесе тоқтаса, тірі қалуды қамтамасыз ету үшін емдеуді бастау қажет, оған бүйрек трансплантациясы да кіруі мүмкін.
Cystinosis is normally treated with cysteamine, which is available in capsules and in eye drops. Cysteamine acts to solubilize the cystine by (1) forming a mixed disulfide cysteine cysteamine and (2) reducing cystine to cysteine. People with cystinosis are also often given sodium citrate to treat the blood acidosis, as well as potassium and phosphorus supplements as well as others. If the kidneys become significantly impaired or fail, then treatment must be begun to ensure continued survival, up to and including renal transplantation.
Тарих
Цистиноздың тарихи жағдайы бастапқыда Абдерхальден-Кауфман-Лигнак синдромы (АКЛ синдромы) деп аталды, сондай-ақ нефропатиялық цистиноз деп те аталады, ол балалық шақта цистиноз және бүйрек рахитімен бірге болатын аутосомалық рецессивті бүйрек ауруы еді. Ол Эмиль Абдерхальден, Эдуард Кауфман және Джордж Лигнактың құрметіне аталған. Ауруға шалдыққан балалардың дамуы қалыптан қалады, оларда карликоз, рахит және остеопороз байқалады. Бүйрек түтікшесі ауруы көбінесе аминоацидурияға, гликозурияға және гипокалемияға алып келеді. Цистеиннің жиналуы ең анық конъюнктива және мүйіз қабығында көрінеді.
A historical case of cystinosis was originally termed Abderhalden–Kaufmann–Lignac syndrome (AKL syndrome), also called nephropathic cystinosis, which was observed to be an autosomal recessive renal disorder of childhood comprising cystinosis and renal rickets. It was named for Emil Abderhalden, Eduard Kaufmann and George Lignac. Affected children are developmentally delayed with dwarfism, rickets and osteoporosis. Renal tubular disease is usually present causing aminoaciduria, glycosuria and hypokalemia. Cysteine deposition is most evident in the conjunctiva and cornea.