Кіріспе

1907 жылы жазылған Роберт Хью Бенсонның "Әлемнің Иесі" романы – Монсеньор Роберт Хью Бенсонның 1907 жылғы антихрист билігі мен әлемнің аяқталуы туралы дистопиялық ғылыми-фантастикалық туындысы. Папа Франциск және Папа Бенедикт XVI оны болашақты болжайтын кітап деп атады.

Өмірбаян

Моссеньор Роберт Хью Бенсон, бұрынғы Англия шіркеуінің жоғары дәрежелі викарийі, 1903 жылы католицизмге өтуі Англия шіркеуін дүрліктіргеннен кейін екі жыл өткен соң «Әлемнің Иесі» романын жаза бастады. Кентербери архиепискобы Эдвард Уайт Бенсон мен қоғамдық өмірге белсенді қатысқан Мэри Сиджвик Бенсонның кіші ұлы Роберт, ұзақ тарихы бар Англия шіркеуінің дін қызметкерлерінің ұрпағы еді. Ол 1896 жылы Кентербери соборында әкесінің жерлеу рәсімінде литания оқыған және Англикан қауымындағы ең жоғары дәрежелі дін қызметкері болуы күтілген. Бірақ 1913 жылы жарық көрген «Дінге келгенім туралы мойындауларым» атты естелік кітабында баяндалған сенім дағдарысынан кейін, Бенсон 1903 жылдың 11 қыркүйегінде католик шіркеуіне қабылданды. Джозеф Пирс айтқандай: «Кентербери архиепискобының ұлы католик болғаны туралы жаңалықтар баспасөзде кеңінен таралды, бұл аян Англия шіркеуінің негізін Оксфорд қозғалысы мен Ньюманның дінге өтуі сияқты қатты шайқалтты». Бұрынғы викарий Англия шіркеуінің дін қызметкерлерінен, ерлерден, әйелдерден және тіпті балалардан жек көретін хаттармен толы болды. Бенсон өзін «қасақана сатқын», «ақылсыз ақымақ» деп айыптады және әкесінің атына және естелігіне дақ келтірді деп кінәлады. Барлық хаттарға мұқият жауап берсе де, Бенсон тереңінен қатты ренжіді. Кейін ол Англия шіркеуінің епискобы анасына айтқан сөздерінің өзін көп жұбатқанын жазды: «Есте сақтаңыз, ол соңынан адал ниетімен іс қылды, ал әкесінен одан артық не тілеуі мүмкін?» 1904 жылы Римде католик діни қызметкері болып тағайындалғаннан кейін, әйгілі Фр. Бенсон Кембридж университетінде католик шіркеуінің капелланы болып тағайындалды. «Әлемнің Иесі» романының идеясы осы Кембридж кафедрасында туды және жазылды.

Құрылуы

Оның өмірбаясын жазған Фр. Кирилл Мартиндейлдің айтуынша, антихрист туралы роман идеясы алғаш рет 1905 жылдың желтоқсанында Фр. Бенсонға оның досы және әдеби ұстазы Фредерик Ролф ұсынған. Ролф Мг. Бенсонды француздық утопиялық социалист Клод Анри де Рувройдың, граф де Сент-Симонның еңбектерімен де таныстырған. Фр. Мартиндейлдің сөзіне қарағанда, Бенсон Сент-Симонның жазбаларын оқығанда, "ескі тәртіптің қирауынан туған, дінсізденген өркениеттің көрінісі оның көз алдына келді және ол мырза Ролфтың антихрист туралы кітап жазу туралы ұсынысын тыңдады". Папа Пий X-тің басшылығымен және Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын жазған Монсеньор Бенсон мемлекетаралық тас жолдарды, жаппай қырып-жою қаруларын, әскери және азаматтық нысандарға бомба тастау үшін ұшақтарды пайдалануды және "Волор" деп аталатын жетілген Цеппелиндерде жолаушылар авиациясын дәл болжады. 1916 жылы жазған Фр. Мартиндейл Монсеньор Бенсонның болашақ технология туралы ойларын көрнекті француз ғылыми-фантастика жазушысы Жюль Верннің ойларымен салыстырды. Алайда, Монсеньор Бенсон Африкадағы еуропалық колониализмнің сақталуын, Жапон империясының одан әрі кеңеюін және басты саяхат жолы теміржол болып қала беретінін де болжады. Оның жазған дәуіріндегі көптеген католиктер сияқты, Монсеньор Бенсон да масондық құпия теорияларына сенеді және Г.К. Честертон мен Хилаир Беллоктың саяси және экономикалық көзқарастарымен келісті.

Алдын ала сөз

ХХІ ғасырдың басында Лондонда әке Перси Франклин мен әке Джон Френсис қарт мырза Темплтонға барады. Католик және бұрынғы консервативті парламент депутаты, өз дінінің маңыздылығын жоғалтуына және партиясының құлауына куә болған Темплтон мырза, екі дін қызметкеріне Ұлыбритания мен әлемнің соңғы ғасыры туралы айтады. Британ империясы енді бір партиялық мемлекетке айналған. Британдық король отбасы тақтан түсірілді, Лордтар палатасы таратылды, Оксфорд пен Кембридж университеттері жабылды. Марксизм, атеизм және секулярлық гуманизм мәдениет пен саясатқа үстемдік етеді. Англикан шіркеуі мемлекеттен бөлінді және протестантизмнің басқа түрлері сияқты, дерлік жойылды. Әлемде енді үш негізгі діни күш бар: католицизм, секулярлық гуманизм және "шығыс діндері". Әлем үш билік блогына бөлінді: Африкадағы марксистік бір партиялық мемлекеттер мен олардың колонияларынан құралған Еуропалық конфедерация; Жапон және Қытай императорлық отбасыларынан тегін алатын императоры бар "Шығыс империясы"; және Солтүстік және Оңтүстік Америкадан тұратын "Американ Республикасы". Еуропалық конфедерация мен Шығыс империясы енді соғысқа қадам басқан.

Бірінші кітап: Келу

Оливер Бранд, Кройдоннан шыққан ықпалды депутат, хатшысы мистер Филлипс Еуропа мен Шығыс империясы арасындағы соғысқа қарайтын асығушылықты сипаттайды. Құпия сенатор Фелзенбург Америка Республикасының бейбітшілік делегациясын күтпеген жерден басқарып, империяны аралап, өз тілдерінде сөз сөйлеп, жұртшылықтың ықыласына бөленді. Оливердің ойынша, нағыз мәселе – Шығыс империясындағы діни сенімнің сақталуы. Ұлыбританияда католицизм тек "бірнеше қараңғы шіркеулерде" және Вестминстер соборында "гистериялық сезімталдықпен" ғана қалды. Ирландияға өзін-өзі басқару құқығы беріліп, толыққанды католиктік мемлекетке айналды, ал Рим Папаға толыққанды берілді. Оливердің әйелі Мейбл ұшқыш машинаның (волор) апатқа ұшырауын көреді. Үкіметтің эвтаназия министрлері келгенде, жарақат алғандарды аяқтағанда, ол Франклин әкесінің өлім аузында жатқан католикке соңғы қасиетті рәсімдер жасағанын көреді. Көргенінен қорқып, Мейбл Оливерге дін қызметкерінің де, өліп бара жатқан адамның да өздерінің ісіне сенгендей көрінгенін айтады. Оливер католиктердің өмірден кейінгі өмірге сенуін жеңілтектеп түсіндіреді, ал Мейбл тынышталады. Фелзенбургтың күш-жігерінің арқасында соғыс болу мүмкіндігі жойылды. Оливер Мейбелді онымен бірге хабарламаны тыңдауға, Фелзенбургпен кездесуге шақырады. Олар кетіп бара жатқанда, мистер Филлипс Франклиннің пәтеріне келеді. Ол Оливердің қарт анасының бұрын католик болғанын және өлімі алдында шіркеуге қайта оралуды қалағанын түсіндіреді. Франклин бұл тұзақ болуы мүмкін екенін біледі, бірақ бас тарта алмайды. Ол айым Брендпен кездесіп, оны шіркеуге қайта қабылдайды. Брендтер күткеннен ертерек үйге оралып, Франклиннің әлі де сол жерде екенін көреді. Оливер ашуға буырады, бірақ Франклин оның сапарын кім ұйымдастырғанын айтудан бас тартады. Оливерді таң қалдыратыны, Мейбл Франклинге тыныштықта кетуді өтінеді. Ол оның Фелзенбургті және оның келуіне байланысты Англиядағы шаттықты көретінін түсіндіреді, сондықтан ол Франклиннен қорқа қоймайды. Франклин үйге қайтар жолда Фелзенбургтың сөз сөйлеп тұрған митингісіне тап болады. Бір сәтте дін қызметкері оған сенгісі келеді.

ІІ кітап: Кездесу

Оливер жоқ болғанда, Брэндтің жағдайы күрт нашарлайды. Мейблдің христиандыққа қарсы айтқан сөздерін ескермей, Брэнд Франклин әкесін шақыруды өтінеді. Оливер үйге келгенде анасы бір сағат бұрын қайтыс болғанын біледі. Брэнд сөйлей алатын соңғы деміне дейін дін қызметкерін шақырып тұрды, бірақ Мейбл күйеуінің қалауынша, оны еріксіз өлтірді. Оливер анасының өліміне қайғырса да, Мейбл дұрыс істегенін айтады. Римде Франклин әкесі Рим Папасымен кездесіп, Фелзенбург билігінде Шіркеудің қалай сақталуы мүмкін екені туралы ойларын түсіндіреді. Ол зорлық-зомбылыққа баруға болмайтынын, Құрбандық пен тәсбих алдағы қудалауға қарсы күрестің негізгі құралы болуы керек екенін ескертеді және жаңа діни орден құруды ұсынады: «иезуиттерден еркін, францисканнан кедей, картузианнан құрбанды, ерлер де, әйелдер де – өз Шіркеуі үшін үш серт; әр Епископ олардың күнкөрісіне жауапты; әр елде лейтенант және олардың қамқоршысы – Христианның айқышқа ілінуі». Франклин Папамен кездескеннен кейін, Англияның ауру Кардинал Қорғаушысына Англиядан келген есептерді оқып беруге тағайындалады. Бір күні Фелзенбургтің Еуропа Президенті болғаны туралы жаңалық келеді. Барлық континент қуанышқа бөленеді, кейбір католиктерге шабуыл жасалып, өлтіріледі, ал кейбіреулері дінінен бас тартады. Кардинал Қорғаушы көп ұзамай қайтыс болады, ал Франклин оның орнына таңдалады. Ертесі күні Папа қудалауға қарсы сенімді тарату үшін Христианның айқышқа ілінуі орденін құратынын жариялайды. Көптеген адамдар жаңа орденге қосылып, бүкіл әлемде шейіт болады. Осы уақытта Фелзенбург Еуропа Парламенттеріне апта сайын Гуманистік рәсімдер өткізуді бұйырады. Жыл сайынғы төрт мерекеден басқа, қатысу міндетті емес: Аналық, Өмір, Күнкөріс және Әкелік. Оливер Англияда Дін істері министрі болып тағайындалады және бұрынғы дін қызметкері Джон Фрэнсиспен бірге рәсімдерді жоспарлайды. Жаңа дін католиктерді ашуландырады, сондықтан Кардинал Франклин Пападан католиктерге зорлық-зомбылық жасауға тыйым салуын және оларды қудалауға шыдамдылықпен төзуге шақыруын өтінеді. Мырза Филлипс Римге ағылшын және неміс католиктерінің Фелзенбургтің жақын серіктері жиналатын аббатхананы жарғызуды жоспарлап отырғаны туралы хабармен келеді. Франклин мен Германияның Кардиналы Штайнман бомбалауды болдырмау үшін өз елдеріне кетеді. Альп тауларынан ұшып бара жатқанда, олар қарама-қарсы бағытта келе жатқан эскадрильяға кездеседі. Фелзенбург та жоспарды білгендіктен, Римді жазалау үшін жоюға бұйрық береді. Лондоннан Мейбел христиандарды айқышқа іліп өлтірген және дін қызметкерлерін линчтеген топтарды көреді, бұл оның Фелзенбургқа деген сенімін шайқалтады. Оливер оны жұбатуға тырысып, Англияны христиандықтың қалдықтарынан тазарту қажеттігін түсіндіреді және полицияға араласпауға бұйрық берілгенін мойындайды. Мейбел өзін-өзі өлтіруді ойлағанын айтады, бірақ Фелзенбург жақын арада келетінін естігенде, тынышталады. Оливер Римнің жойылғанын және бұйрыққа өзі де қол қойғанын айтады. Мейбел қатты қайғырып, көздерінен жас мөлдіреп ағады. Сол күні, Аналық мерекесінде, Фелзенбург британдық Жоғарғы Сот судьясының қызыл және қара киімдерін киіп, соборға кіреді және Римнің жойылғаны мен христиандарға қарсы соңғы погромдар туралы айтады, болашақ ұрпақтар адамзаттың бір кездері көтерілген жарыққа арқасын бұрғанын еске түсіру үшін ұяттанатынын түсіндіреді. Ол жалаңаш ана мен баланың мүсінін ашады, содан кейін жиналған жамағатты «Біздің анамызға» дұға етуге шақырады. Қатысушылар Фелзенбургті Құдай деп жариялайды.

ІІІ кітап: Жеңіс

Рим қирағаннан кейін, кардиналдар Франклин мен Штайнман соңғы тірі қалған кардиналдың өлім төсегіне сапарлады. Олар Папалық конклав өткізіп, Франклин Папа болып сайланды және Сильвестр III есімін қабылдады. Екеуі де кардиналдар көп ұзамай қайтыс болды. Папа Сильвестр шіркеуді Фелзенбург үкіметінің қуғынынан сақтау үшін қайта ұйымдастырды. Ол Кардиналдар коллегиясын құпия түрде қайта құрды, ал оның аты мен орналасқан жері (Назарет) тек оларға ғана белгілі болды. Темірқасықта Фелзенбург баршаға Құдайдың бар екенін ресми түрде жоққа шығаруды немесе сотсыз жазалануды бұйырды. Кейбіреулері бас тартып, қырғынға ұшырады, ал басқалары ойланбастан келісім берді. Филипске шешім қабылдауға бір апта уақыт берілді. Иманы күйреген Мейбл күйеуінен жасырын түрде кетіп, эвтаназия клиникасына жатты, ал Оливер оны табуға тырысты. Міндетті сегіз күндік күту мерзімінен кейін Мейбл күйеуіне өлім хаты жазып, өзіне-өзі қол жұмсады. Өмірінің соңына жеткенде, Мейбл "дыбыс немесе жарық сияқты, бірден ерекше екенін білген бір нәрсе оның көз алдынан жылдам өтті. Содан кейін ол көріп, түсінді".

Бір кардинал Франклинге сатқындық жасайды, ал Фелзенбург шіркеуді толық жою мақсатымен, Папамен бірге жиналған қалған кардиналдар бар Назаретті жоюды жоспарлайды. Папа Сильвестр мұны сезіп, қала тұрғындарына қашуға ескертеді, бірақ кардиналдармен бірге қалып, Евхаристиялық табынумен аяқталатын мисса өткізеді. Назаретке отты бомбалар төгілген кезде, Папа Сильвестр мен кардиналдар тыныш күйде алтарьдағы монументте ашық тұрған Хостия алдында Панге Лингуа әнін шырқай береді. Романның соңы: "Содан кейін бұл әлем де, оның даңқы да өтті".

Әсерлер

Монсиньор Бенсон тарих, басқа ғылыми фантастика туындылары және ағымдағы оқиғаларды пайдаланып, көркем әлем құрды.

Тарих

Тағы бір шабыт көзі – М. Бенсонның тарихқа деген қызығушылығы болды. Әке Перси Франклиннің Лондонда діни қызметін атқарғанда тұтқындалудан үнемі қорқуы, Мг. Бенсонның ағылшын реформациясының салдарына жасаған зерттеулерінен туындаған. Шындығында, Бенсон кейіннен сол дәуірдегі оқиғалар негізінде "Келе бер, Рак! Қылжың!" (1912) атты тарихи роман жазды. Әке Франклиннің, әке Франсис полицияға хабаршы болған болуы мүмкін деген күдігі және оның сенімі бойынша, Брэнд ханымның дін қызметкерін шақыруы – оны тұзаққа түсіру мақсатында жасалған қастандық. Бұл, сер Ричард Топклифф сияқты Елизавета дәуіріндегі дін қызметкерлерін ұстаушылардың қолданған тактикасын еске салады. Джулиан Фелзенбургтің басшылық стилі Наполеон Бонапарттың үлгісімен жасалған, оның қателіктерін түзетуге бағытталған. "Әлемнің Иесі" романын жазғандағы үш дәптерінің бірінде М. Бенсон Наполеонның әлсіздігі – «оны жұмсақ жүрегі болды, ол кешіретін», ал Фелзенбург «ешқашан кешірмейді: саяси қылмыс үшін ол лауазымнан алады, оны қызметке тағайындау мүмкін емес етеді; өзіне опасыздық жасағандарды кеңесінен шығарып жібереді» деп жазған. Ол Антихристті «толық қатайып, мейірімсіздік» деп сипаттады. Фелзенбургтің католицизмді түбірден жоюға бағытталған заңдық құралы үшін қолданған «Тест актісі» термині оның немесе оның авторының ойлап тапқан нәрсесі емес, шындығында Англияда осы мақсатта қабылданған Тест актілері болған.

Қазіргі оқиғалар

Одан әрі шабыт М. Бенсонның ағымдағы оқиғаларды қадағалауынан туды. Еуропалықтардың Шығыс империясы мен оның билеушісі – Аспан Ұлынан сескенуі, Рус-жапон соғысына дейін, оның кезінде және содан кейін Жапон империясының аумақтық кеңеюіне байланысты туған дүрбелеңнен бастау алады. Ұлыбританиядағы марксистік үкімет 1906 жылғы жалпы сайлау оқиғаларынан шабыттанды. Сайлауға дейін көптеген ұсақ марксистік саяси партиялар бірігіп, Лейбористік партия деп аталған біртұтас блок құрды, ол Парламенттің Төменгі палатасында 29 орын жеңіп алды. Роман жазылған кездегі Лейбористік партияның бағдарламасынан шабыттанған бірінші тарау, британдық король отбасының құлатылуын, Лордтар палатасының таратылуын, Англия шіркеуінің мемлекеттен бөлінуін және университеттердің жабылуын сипаттайды. Аспан Ұлын құлатқан марксистік көтеріліс 1905 жылғы Ресей революциясынан шабыт алды, оны М. Бенсон газеттерде бақылап отырды. Джулиан Фелсенбургтің Сент-Пол соборындағы уағызы және оның тыңдаушыларының эмоционалдық реакциясы, Преподобный Эван Робертс және 1904-1905 жылдардағы Уэльс жаңғыруы туралы баспасөз хабарларынан шабыттанды. Преподобный Робертс тыңдаушыларындағы күшті сезімдерді оятып, оны Пентикостализмнің негізін қалаушы деп есептейді. Ол сонымен қатар дәстүрлі шіркеулерді наразылыққа ұшыратқан тұлғаға табыну ошағы болды. Оның қызметінің шыңында Преподобный Робертстің әдеби және мәдени қоғамдарды, жарыс спортын және алкоголь ішуді айыптауы Уэльс мәдениетінде маңызды өзгерістерге әкелді. Сансыз регби командалары мен әдеби қоғамдар өз еріктерімен таратылды. Уэльстің көмір шахталарындағы қалалардағы пабтар жұмыс болмағандықтан жабылды, ал Уэльстің ұлттық фестивалі (Eisteddfod) көшсіз қалды. Алайда, Преподобный Робертс ақырында өзінің қызметі Құдайдан емес екеніне сеніп, ерікті түрде қоғамдық өмірден шығып, қалған өмірін оны жаңғыруға қайтаруға жасалған әрекеттерге қарсы күресумен өткізді. Ол 1951 жылы дерлік жалғыз өмір сүріп қайтыс болды. Жоспарланған қанаушылық шабуылдың ашыққа шығуынан кейін болған католиктерге қарсы қырғындар Ресей империясындағы еврейлерге қарсы погромдарға ұқсас, олар да жоғары лауазымды үкімет шенеуніктері мен полиция қызметкерлерінің ықпалымен орын алды.

Құрамы

Бенсон алғаш рет 1905 жылғы 16 желтоқсанда анасына жазған хатында өз идеяларын айтты: «Иә, Ресей қорқынышты. Осыған орай, мен өте кең және зор кітап жазу туралы идеяға ие болдым, тіпті осы туралы ойлауға батылым жетпейді. Сен Әй-Симон туралы естігенсің бе? Оны, Ресейдің еркіндікке ұмтылысын, Наполеонды, Эван Робертсті, Папаны және Антихристті араластырып көрші, сонда қандай да бір ой туса. Бірақ, менің ойымша, ол тым ауыр. Мен осы мәселе бойынша синдикат құруды қалап едім, бірақ бұл идея екеніне күмәнім жоқ». 1906 жылғы 19 қаңтарда Рольф мырзаға жазған хатында Бенсон: «Антихрист мені қинап бастады. Егер жазылса, онда ол КІТАП болады. Масондар туралы не білесіз? Социализм туралы? Мен ғылыми жаңалықтарға тоқталмаймын, тек әлеуметтік мәселелерге назар аударамын. Бұл сайлау Антихристтің дүниеге келуіне үлкен мүмкіндік беретін сияқты. Менің ойымша, ол бойжеткен қыздың ұлы болады. О, егер мен ойлағанның бәрін жазуға батылым болса! Қалай болғанда да, бұл бірнеше жылға созылады». Әке Мартиндейлдің айтуынша, «Әлемнің Иесі» романының дамуын Монсеньор Бенсонның үш күнделігі арқылы бақылауға болады. Алғашқы екеуі Бенсонның әкесінің сыртқы келбетін «қайта жаңарған социалистік саясаткер» бейнесіне негіздегенін көрсетеді, аты-жөнін Әке Мартиндейл ашпайды. Монсеньор Бенсонның жазбалары сондай-ақ Папа Сильвестр бастапқыда «Ирландияда пана тауып, Антихристке қарсы тұру үшін» жасалғанын көрсетеді. 1906 жылғы 16 мамырда Бенсон күнделігіне: «Антихрист алға жылжуда, ал Рим құлауға жақын. О, осыны сақтап тұру қанша қиын! Менің ойымша, мен ары қарай қысқарып бара жатырмын, соңында бүкіл оқиға құмға сіңіп бара жатқан өзен сияқты аяқталады. Бұл қорқынышты жағдай, сондықтан әрбір сөздің маңызы жоқ сияқты». 1906 жылғы 28 маусымда Бенсон тағы да күнделігіне: «Мен Антихристті аяқтадым. Басқа айтарым жоқ. Әрине, мен соңғы тарауды қорқамын, әлемнің соңы туралы сипаттау аздап мақтан тұрғызушылық болып көрінеді. (Жоқ!) Бірақ осы жұмыс бітірілді». 1907 жылғы 28 қаңтардағы хатында Фредерик Ролф «Әлемнің Иесін» жоғары бағалады. Бенсонның өзін «Сезімталдардағы» «Крис Делл» ретінде сатиралық бейнелеуіне қатысты шешімін түсіндіре отырып, Рольф: «Мен сенің өзіңді маған қатысты бекер алаңдатып жатырсың, мен сендіремін, мен бүкіл оқиғаның абсурдтығына күліп отырмын, бірақ Крис ретінде менің есімді танығанда таң қалдым. Бұл менің жеке мақтанышымды қатты қинады. Мен сенің осы мәміледен көп пайда көретініңді үміттенемін, ал әлем «Сезімталдарды» ұмытып, «Әлемнің Иесі» алдында таңғалып тұрады».

Шығару және қабылдау

1907 жылы жарық көрген «Әлемнің Иесі» кітабы католиктердің, католик емес адамдардың және тіпті христиан еместердің арасында үлкен қызығушылық туғызды. Сондықтан Мг. Бенсон көптеген оқырмандар мен әдеби сыншылардан келген хаттарға жауап берумен шұғылданды. Осы хаттарды оқу Мг. Бенсонға «Баршаның таңы» романын жазуға шабыттандырды. Мейбел Брэнд өзін-өзі өлтіру арқылы тозаққа түседі деген пікір білдірген сыншыға жауап ретінде Мг. Бенсон: «Менің ойымша, Мейбел жақсы еді. Шындығында, ол өзін-өзі өлтірудің күнә екенін білмеді, және соңында өзі білгенше дұға етті», – деді. 1907 жылғы 16 желтоқсанда Мг. Бенсонның ағасы, британдық физик сэр Оливер Лодж былай деп жазды: «Ортағасырлық Римнің үстемдігін мойындамаса, пұтқа табынушылыққа қайта оралудан басқа дін болмайды деген пікір – заманауи кітапта күтпеген мәселе. Шіркеу басшыларының бұл туралы не ойлайтынын білгім келеді. Әлде Пій X мақұлдаса, бірақ оны көпшілік мақұлдайды деп ойлау қиын. Егер мақұлдаса, онда бұл өте маңызды болар еді». Кейбір сыншылар мен оқырмандар романның соңғы сөйлемін «дүниенің емес, шіркеудің жойылуы» деп қате түсіндірді. Кейбір марксистер аяқтарына «құшақ жайды», ал бір католик емес оқырман «Әлемнің Иесі» кітабы «көкті менің көзімнен алып тастады, оны қалай қайтару керегін білмеймін» деп жазды. Басқа оқырмандар бұған қызығушылық танытты. Мг. Бенсонның Мейбел Брэндтің өзін-өзі өлтіруіне «ыстық қанатымен» қарауына «қатты қарсылық» білдірілгенімен, «Әлемнің Иесі» Францияда ынтамен қабылданды. Мг. Бенсонға жазған хатында иезуит діни қызметкері Джозеф Риккаби былай деп жазды: «Мен Антихрист ешқашан құбыжық болмайды, сіздің Felsenburgh-ыңыз сияқты өте тартымды, әдепті және сүйкімді адам болады деп ұзақ уақыттан бері ойлап келемін. Дұшпанның қалауы осы еді – Рождество, Ұлы Жұма және Корпус Кристи мерекелерінің тәттілігін жою, өйткені осылар христиан дінінің күші. Модернизмнің түсініксіздігі, абсолютизмнің босдығы, гуманитаризмнің әзіл-қалжыңы, таза физикалық ғылымның (Хаксли мен Оливер Лодж сезінгендей) суықтығы – осылар сіздің Антихристіңізді құрайды. Ол сіз жасағандай, Құдай мен Оның Мәсіхінен алыс және оған қарсы Табиғаттың өрнегі. Ньюман айтқандай, адам өлімге жақын болуы мүмкін, бірақ өлмейді, бірақ оның достарының дабылдары әрқашан ақталады және соңында орындалады, Антихристке қарсы келудің жақындауы туралы да осылай». Мг. Бенсонның романы жарық көргеннен кейін көп ұзамай, британдық тарихшы және болашақта католикке айналатын Кристофер Доусон Император Германиясына сапармен барды. Сол жерде Доусон неміс мәдениетінің христиандықтан алыстауына және марксистік социал-демократиялық партияның қарқынды өсуіне куә болды. Жауап ретінде Доусон кайзер Германиясын «жанды жоятын орын» деп атады және неміс зиялыларының «христиандықты бір түрлі қоңыз сияқты зерттейтінін» айтты. Доусон сол «ең қорқынышты» елде болған кезде «Әлемнің Иесі» романындағы қоғамның жағдайын еске түсіргенін айтты. Сонымен қатар, Мг. Бенсонның «грек христиандығына» деген сылтаулы жеңілтектеуіне қарамастан, Византиялық католик доминикандық монах әйел Екатерина Абрикосова, бұрынғы марксист және Иосиф Сталиннің концлагерлерінде болашақта шейіт болатын, Болшевиктер революциясына дейін көп ұзамай «Әлемнің Иесі» кітабын ағылшын тілінен орыс тіліне аударды.

Католик зиялылары

Евгений Замятин, Джордж Оруэлл, Рей Брэдбери және Алдус Хакслидің антиутопиялық туындыларындай кең танылмаса да, «Әлемнің Иесі» әсіресе консервативті және дәстүрлі католиктер арасында көптеген жақтастары бар. Рецензент Мэри Уайтброу атап көрсетті: «Бенсонның «Әлемнің Иесі» романын жазуының себебі, кем дегенде жартылай, Х.Г. Уэллстің адамзаттың болашағын технологиялық прогресс пен секуляризациямен байланыстырған жазбаларына жауап болды. Бірақ, католиктермен көптеген пікірталастарда тәжірибелі болған Уэллс, оған жауап ретінде осыны жасаған болуы мүмкін. Уэллстің «Болашақтың нысаны» романы «Әлемнің Иесі» романының негізгі сюжеттік желісін қабылдап, оны кері бұрады. «Болашақтың нысаны» романында да секуляризацияланған Әлемдік үкімет католик шіркеуімен тікелей қақтығысқа түсіп, оны жояды. Бірақ Уэллс үшін Әлемдік секуляристер жақсылар, ал шіркеуді жою – қажетті және позитивті әрекет. (Бенсонның болжамынан гөрі Уэллстің Әлемдік үкіметі әлдеқайда қатыгез емес. Уэллс романында Папа мен кардиналдар отқа өртелмей, жай ғана ұйықтату газымен улатылады, ал католиктер шейіт болу үшін қудаланғаннан гөрі, реакциялық көзқарастарынан арылуға бағытталған біліммен тәрбиеленеді.) Католик Бенсон мен секулярист Уэллстің протестанттардың қарсылық таныту қабілетін төмен бағалап, секуляризмге қарсы тұра алатын жалғыз лайықты қарсылас католик шіркеуі екенін мойындағандары қызық. 2005 жылғы эссесінде Джозеф Пирс Оруэлл мен Хакслидің романдары «үлкен әдебиет» болғанымен, олардың «көрнекті болжамдарынан кем» екенін жазды. Пирс түсіндірді, Оруэлл мен Хакслиге әсер еткен «саяси диктатуралардың» «уақыты өтті», ал «Бенсонның қараңғы түсі біздің көз алдымызда іске асуда». Пирс былай деді: «Әлемнің Иесі» романында бейнеленген әлемде дәстүрлі моральға қарсы дінсіз гуманизм мен құдайсыздық жеңіске жеткен. Бұл философиялық релятивизмнің объективтілік үстемдігіне жеткен әлемі; төзімділік атынан діни доктриналарға жол берілмейтін әлем. Бұл әлемде эвтаназия кеңінен таралған, ал дінге көңіл бөлмейді. Бұл қасіретті әлемнің иесі – «бейбітшілік» атынан билікке ұмтылатын, «ақиқат» атынан дінді жоюға тырысатын, сырттай мейірімді саясатшы. Мұндай әлемде кішкентай және құлдырап бара жатқан шіркеу ғана зұлым «Әлемнің Иесіне» қарсы тұрып тұр. EWTN ток-шоуының жүргізушісі және Америка Честертон қоғамының президенті Дейл Ахквист Монсеньор Бенсонның романын жоғары бағалап, оның көбірек оқырмандарға жеткенін қалайтынын айтты. Майкл Д. О'Брайен оны өзінің апокалиптикалық «Соңғы күндердің балалары» сериясына әсер еткен деп атады.

Папаның мәлімдемелері

1992 жылдың 8 ақпанында кардинал Джозеф Ратцингер АҚШ президенті Джордж Буштың "Жаңа әлемдік тәртіпке" шақырған соңғы сөзін сынап айтты. Өз сөзінде болашақ Папа Монсеньор Бенсонның романы "бірліктің өркениетін және оның рухты жоюға қабілеттілігін" сипаттайтынын түсіндірді. Антихрист осыған ұқсас жаңа әлемдік тәртіпте бейбітшіліктің ұлы жеткізушісі ретінде бейнеленеді. 2013 жылдың қараша айында Папа Франциск уағызында "Әлемнің Иесі" романының "әлемнің атеистік рухын" дерлік болжамдайтындай бейнелейтінін айтты. 2023 жылдың наурыз айында Папа Франциск Аргентинаның La Nación газетімен сұхбаттасу кезінде "Әлемнің Иесін әрдайым ұсынатынын" қайта баялады. Ол кітапты "идеологиялық отарлау" контекстінде және үкіметтік құжаттарда пайда болатын гендерлік емес опциялар туралы сұраққа жауап ретінде сіңірді, мұндай құбылыс Бенсонның "болашақты көрсететін" әлемін еске түсірді, "онда айырмашылықтар жоғалып барады және бәрі біркелкі, бәрі бірдей, бүкіл әлемнің жалғыз басшысы".