Кіріспе

Ut pictura poesis – латын тіліндегі сөз тіркесі, сөзбе-сөз "сурет болса, поэзия да солай" дегенді білдіреді. Бұл тұжырым (көбінесе қайталанады) ең әйгілісі Хорацийдің "Ars Poetica" еңбегінде, соңында, тағы бір мәшһүр цитатадан кейін кездеседі: "bonus dormitat Homerus", яғни "Гомер де қателеседі" (ең шебер ақынның өзі нашар өлең жаза алатынын көрсетеді).

Хораций поэзияның (ең кең мағынасында, "ойлы мәтіндердің") Хораций заманында суретке арналғандай мұқият түсіндіруді қажет ететінін білдірді. Осыдан бірнеше ғасыр бұрын Симонид Кеостық (б.з.д. 556 – 468 ж.) "Poema pictura loquens, pictura poema silens" дегенді айтқан, яғни "Поэзия – сөйлейтін сурет, ал сурет – үнсіз поэзия" деп аударуға болады. Бірақ бұл сөз тіркесі тарих бойы таралғандықтан, оның рас екендігіне қатысты ғалымдар арасында пікірталас туды. Платон өз сенімді білім туралы ойлары арқылы сурет салу мен жазуды сенімді ақпарат көзі деп санамады, тіпті мүлдем назарға алмады. Оның сенімсіздігінің себебі – өнердің екі түрі де шындықтың жалған имитациясын береді деген пікірі. Платон заманынан Ренессансқа дейін қай өнер түрі артық екені туралы тартыс болды. Сол кезде сурет салуға басымдық берілді, себебі көру, естуден маңыздырақ деп есептелді. Готтфрид Эфраим Лессинг өзінің "Лаокоон: Сурет және поэзия шектері туралы эссесінде" (1766) "Сурет пен поэзияны салыстырған алғашқы адам [Симонид Кеостық] – жақсы сезімталдыққа ие адам болған" деп бастайды, бірақ Лессинг оның сыншы немесе философ емес екенін нақтылайды. Лессинг сурет салудың синхронды, визуалды құбылыс екенін, кеңістік бірден толыққанды түсініліп, бағаланатынын алға тартады, ал поэзия (тағы да, ең кең мағынасында) – құлақтың диахронды өнері, оқырманның бағалауы үшін уақытқа тәуелді. Ол поэзия мен сурет салуды шатастырмауды және оларды "бір-біріне достық қатынастағы теңдес мемлекеттердей" жақсы көруді және бағалауды ұсынады. У.Дж.Т.Митчелл: "Біз поэзияны суретпен салыстыруды метафора жасау деп есептейміз, ал поэзия мен суретті ажыратуды – сөзбе-сөз шындықты айту деп санаймыз", – деп атап өткен. "Парагон" – сурет пен мүсінді салыстырып, көбінесе бәсекелестікке толы ұзақ пікірталас болды.

Александр Поуп

XVIII ғасырдағы ағылшын ақыны Александр Поуп "ut pictura poesis" қағидасын ұстанды. Ол сурет салу мен поэзияны бірдей дәрежеде санайтын және "оның поэзия және сурет өнері арасындағы тығыз байланысқа сенгені, әсіресе осы екі өнер саласында тәжірибелі болғандықтан, оны оңай байқауға болады" десті. Сондай-ақ, Поптың өзін "поэтикалық бейнелеудің үздіксіз ағынының кең контекстінде" сезінгені айтылады. Оқырманның көзіне және осы өлеңнің оқиғасын айқын 'көруге' мүмкіндік берген образдылыққа ерекше мән берілген.