Кіріспе

Франц Листтің фортепианолық композициялары
Үш концерттік этюд (Trois études de concert), S.144 – Франц Листтің 1845–49 жылдары аралығында жазылған, үш жеке атаумен белгіленген фортепианолық этюдтер жинағы. Бұл шығармалар Парижде «Trois caprices poétiques» деген атпен жарияланған. Атауынан көрініп тұрғандай, олардың мақсаты – жақсы техниканы қана емес, концерттік орындау деңгейін жетілдіру. Лист өзі виртуоз пианист болғандықтан, әдетте қиын деп саналатын көптеген күрделі үлгілерді оңай орындай білді. Этюдтерге қазір байланыстырылған итальян тіліндегі атаулар – «Il lamento» («Жақын»), «La leggierezza» («Жеңілдік») және «Un sospiro» («Тырнақ») – алғаш рет француз тіліндегі басылымда пайда болды.

No 1 зерттеу: "Il lamento"

Il lamento - бұл этюддердің біріншісі. Ля-бемоль тонында жазылған, бұл Листтің осы жанрдағы ең ұзын шығармаларының бірі. Ол төрт нотадан тұратын лирикалық мелодиямен басталады, ол шығарма бойына өріледі, содан кейін Шопенге тән хроматикалық үлгі кодада қайта пайда болады. Бұл шығарма Ля-бемоль тонында басталып, аяқталса да, үш бөлімінде көптеген басқа да тондарға ауысады, олардың ішінде Ля, Соль, Ре-диез, Фа-диез және Си бар. Ол жылдам, бірақ нәзік он алты хроматикалық нотадан тұратын арпеджиомен басталады, ол третьялар мен сексталарға бөлінген, иррегулярлық ырғақты бөліну және каденция арқылы атауындағы атмосфераны күшейту үшін жасалған. Оның екі шәкірті, Игнацы Ян Падеревский және Бенно Моисеевич осы вариацияны орындап, жазды. Падеревскийдің жазбасында толыққанды "Лешетицкийдің аяқталуы" бар, ал Моисеевичтің жазбасында Лешетицкийдің аяқталуының өзінің қысқартылған нұсқасы бар. Саймон Барере шығарманы Лешетицкий кодасының қысқартылған нұсқасымен жазды, бұл прессада сынға түсті.

No 3 зерттеу, "Жоқ, мен сенемін"

Үш концерттік этюдтердің үшіншісі ре-бемоль мажор тонында жазылған, және көбінесе Un sospiro (итальян тілінде "бір дем шығару") деп аталады. Дегенмен, бұл атау Листтің өзінен туындамаған болуы мүмкін. Ол бұл аталымды алып тастауға тырысқандығына ешқандай дәлел жоқ, алайда Листтің өмір кезеңінде Кистнер басып шығарған Үш концерттік этюдтердің ешқайсысы оны қолданбаған; ол кейінгі жылдары мұндай аталымдарды назарға алмады, әрқашан шығарманы тоны бойынша атады. Этюд – қолдарды қиыстыру, екі қолды кезектестіре ойнау арқылы қарапайым мелодияны орындау және арпеджио бойынша жаттығу. Бұл сонымен қатар, көптеген акценттері бар мелодияға қолдардың қалай әсер етуін, немесе екі қолды кезектестіре фразелеуді зерттеу. Мелодия өте драматикалық, тіпті импрессионистік сипатқа ие, кейде динамикасы күрт өзгереді және көптеген тыңдаушыларды шабыттандырды. Көптеген пианистер бұл шығарманы барлық уақыттағы ең әдемі фортепиано туындыларының бірі деп санайды. Лист бұл этюдті өмірінің соңғы жылдарына дейін репертуарында сақтап келді. Un sospiro үшінші тақтада жазылған қарапайым мелодиямен үйлесімді ағыннан тұрады. Бұл үшінші тақта – қосымша жоғары тақта – орындаушыға сабақтары жоғары қараған ноталар оң қолға, ал сабақтары төмен қараған ноталар сол қолға арналғанын көрсететін нұсқаумен жазылған. Ағын сол және оң қолдардың арасында ауысады, сондықтан шығарманың көп бөлігінде сол қол гармонияны орындайды, ал оң қол мелодияны орындайды, және керісінше, сол қол оң қолдан өтеді, мелодияны қысқа уақытқа жалғастырады, содан кейін қайтадан шегінеді. Шығарманың орталық бөлігінде нәзік саусақтарды қажет ететін шағын каденция бөлімдері де бар. Соңына жақындағанда, шығарманың басты кульминациясынан кейін екі қолды одан да күрделі үлгіде қиыстыру қажет. Ойнауға көптеген жылдам ноталар бар және олар басқа да орындалуы тиіс ноталар топтарынан тым алыс болғандықтан, соңғы беттегі драмалық ноталарға жету үшін қолдарды бірнеше рет қиыстыру қажет. Бұл этюд, басқа Үш концерттік этюдтермен бірге, Листтің сіңілісі Эдуард Листке (1817–1879) арналған, ол Листтің әкесінің өгей ағасы және Листтің атасының ең кіші ұлы болған. Эдуард Листтің іскерлік мәселелерін 1879 жылы қайтыс болғанға дейін отыз жылдан астам уақыт бойы басқарды.

Жазбалар

Un Sospiro Ван Клибурн, Хорхе Боле, Клаудио Арау, Марк Андре Хамелин, Даниил Трифонов және Ян Лисецки сияқты көптеген белгілі пианисттермен жазылған.