Кіріспе

Ян Немек (12 шілде 1936 – 18 наурыз 2016) – чех кинорежиссері, ең маңызды туындылары 1960-шы жылдарға жатады. Кино тарихшысы Питер Хамес оны «Чехиялық жаңа толқынның тәуелсіз рухы» деп сипаттаған.

Өмірбаян

Немектің кинорежиссер ретіндегі мансабы 1950 жылдардың соңында, ол FAMU-да оқыған кезде басталды. Сол кезде Чехословакия КСРО-ға бағынышты коммунистік мемлекет болды, және көркемдік пен қоғамдық өркендеу цензура мен үкіметтік бақылауда болды. Бірақ, 1950 жылдардың басында таза үгіт-насихаттық фильмдердің сәтсіздігіне және Чехословакия киноиндустриясында Ян Прохазка сияқты ықпалды тұлғалардың болуының арқасында, 1960 жылдар Чехословакия киносында халықаралық деңгейде мойындалған шығармашылық өрлеуге алып келді, бұл «Чех Жаңа Толқыны» деп аталды, және Немек осы процесте белсенді қатысты.

Кәсіби

Мектеп бітіру үшін Немец Арношт Лустигтің, автордың Холокост тәжірибесіне негізделген, қысқа әңгімесін бейімдеді. Немец Лустигтің шығармаларына қайта оралып, Холокостқа арналған "Түннің алмастары" (1964) атты ықпалды фильмін түсірді. Фильмде концентрациялық лагерге апаратын пойыздан қашқан екі жігіттің тағдыры баяндалады. Ол Холокост тәжірибесін эксперименттік әдістер арқылы, соның ішінде флэшбэктер, симуляцияланған галлюцинациялар және басты кейіпкерлердің тағдыры туралы көрерменді күдікке толы қалдыратын ерекше қос аяқпен көркемдеу арқылы бейнелегенімен ерекшеленеді. Бұл оның алғашқы үлкен жетістігі болды, және ол цензурадан өтті, сонымен қатар болашақтағы саяси қозғалыстың негізін қалауға көмектесті. Фильм экстремалды жағдайларда адам тәжірибесін зерттеудегі эстетикалық және техникалық жетістік деп танылды. Оның ең танымал туындысы – "Партия және қонақтар туралы есеп" (1966). Сюжеті пикникке шыққан достар тобының төңірегінде өрбиді, оларды Иван Выскочил ойнаған харизматикалық садист әдемі кешкі асқа шақырады. Садист олардың көпшілігін соқыр бағынуға және қатыгездікке итермелейді, ал қарсылық көрсеткендер аңға алынады. Фильм билік тарапынан жағымсыз қарсы алынды, себебі фильмде Выскочилдің Ленинге ұқсауы көзге түсетін еді, бірақ Питер Хаместің сөзіне сүйенсек, бұл жай ғана оқиға болған. Сонымен қатар, актерлік құрамында Йозеф Шкворецкий сияқты сол кездегі диссидент чехословакиялық зиялылар да болды. Фильм коммунистік мемлекетке қарсы бағытталған туынды ретінде қарастырылды, сондықтан президент Антонин Новотный оны көрген кезде "қабырғаға тірелгендей" сезінген және Немецтің бүлік жасады деген айыппен тұтқындалуы мүмкін болды. Алайда, саяси салдарлар күшін танытар алдында, ол тағы бір фильмді – "Махаббат шейіттері" (1966) мақұлдауға қол жеткізді. Бұрынғы қиындықтарын ескере отырып, фильм мүлдем саяси сипатта болмады, бірақ оның сюрреалистік лирикалық стилі билік өкілдеріне ұнаған жоқ. 1967 жылы Немец Амстердам кинофестивалінде үш күн ішінде "Ана мен бала" (1967) атты қысқаметражды фильм түсірді. Фильм Оберхаузен кинофестивалінде жүлде алды. Ол АҚШ продюсері үшін Прага көктемі туралы деректі фильм түсіріп жатқанда Варшава шартының Чехословакияға басып кіруі орын алды. Ол басып кіру туралы түсірілген кадрларды Венаға алып өтіп, Австрия теледидарында көрсетті. Ол кадрларды Прага көктемі туралы деректі фильммен біріктіріп, "Прагаға арналған оратория" фильмін шығарды. 1968 жылдың күзінде Нью-Йорк кинофестивалінде фильмке тұрғанша жақсы қарсы алынды. Немец түсірген кадрлар көптеген халықаралық жаңалықтар агенттіктері басып кірудің деректері ретінде пайдаланылды. Филип Кауфманның "Төзімсіздіктің жеңілдігі" (1988) фильмінің бейімделуінде фильмнен алынған кадрлар қолданылды; Немец кеңесші ретінде де жұмыс істеді. 1974 жылдан 1989 жылға дейін ол Германияда, Парижде, Нидерландыда, Швецияда және АҚШ-та өмір сүрді. Ол Америка Құрама Штаттарында он екі жыл тұрды.

Жеке өмір және өлім

1963 жылы костюм дизайнымен айналысатын және сценарист Эстер Крумбаховаға үйленді; олар 1968 жылы ажырасты. 1970 жылы ол әнші Марта Кубишовамен үйленді; олар 1973 жылы ажырасты. 1984 жылы үшінші әйелі, чех тілі сабақтарын оқытушы Вероника Бауманнға үйленді; олар 2003 жылы ажырасты. Одан кейін ол киномонтаждаушы Ива Русзелаковаға үйленді. 2003 жылдың мамыр айында Немек әке болды. Немек 18 наурыз 2016 жылы аурудан қайтыс болды; оның жасы 79-ға толды.