Кіріспе

Норвегиялық саясаткер Кнут Арилд Харейде (23 қараша 1972 жылы туған) – Норвегия саясаткері. Ол 2011 жылдан 2019 жылға дейін Христиан-демократиялық партиясының төрағасы және Хордаландтан сайланған парламент депутаты болды. 2020 жылдан 2021 жылға дейін көлік және байланыс министрі, ал 2004 жылдан 2005 жылға дейін екінші Бондевик үкіметінде қоршаған ортаны қорғау министрі қызметін атқарды. 2007 жылы ол уақытша ұлттық саяси аренадан кету туралы хабарлады, бірақ 2009 жылғы сайлауда Акершус округінде Христиан-демократиялық партиясының жетекші үміткері болып тағайындалғаннан кейін саясатқа оралды, онда ол округтік теңгерімдік мандатты жеңіп алды. Дагфин Хёйбратен партия төрағасы лауазымынан кеткеннен кейін, Харейде 2011 жылғы партия құрылтайында бірауыздан оның орнына сайланды. 2013 жылғы сайлауда Харейде қайтадан парламент депутаты болып сайланды, бұл жолы туған жері Хордаландтан. Министрлік қызметіне дейін Харейде туған қаласы Бёмлоның әкімшілік кеңесінде бір мерзім жұмыс істеді, ұлттық парламентке депутаттың орынбасары болды және екі жыл Мемлекеттік хатшы болып қызмет етті. 2003 жылдан 2007 жылға дейін партияның жастар ұйымы қатарынан өсіп, партияның екінші вице-төрағасы болды. Саясаттан бөлек Харейде экономист мамандығы бойынша білім алған және Schibsted медиа холдингінде жұмыс істеген.

Білім

Харейде Бомлодағы Руббестаднесет ауылында дүниеге келген. 1992 жылы жоғары білім алуын бастады, сол жылы орта мектепті бітірді. Норвегия экономика мектебіне (NHH) қабылданды және 1997 жылы siv.øk. дәрежесін алды. NHH-де оқып жүрген кезінде 1995 жылы Берген университетінде социологияны қосымша пән ретінде оқыды. Харейде студенттік саясатқа белсенді қатысты. Оның қатысуына Берген университеті студенттік парламентінің мүшесі болуы, 1994–1995 жылдары Норвегия экономика мектебі студенттік одағының төрағасы, ал 1993–1994 жылдары ұлттық студенттік одақтың басқарма мүшесі кірді.

Мансап

Харейде Христиандық халық партиясының жастар ұйымында белсенді болды, 1999–2001 жылдары ұлттық кеңестің мүшесі болды. Ол 1998–2000 жылдары Бондевиктің бірінші кабинеті кезінде шіркеу істері, білім және ғылыми зерттеулер министрлігінде саяси кеңесші болып жұмыс істеді. Кейін ол 2001–2003 жылдары Бондевиктің екінші кабинеті кезінде Қаржы министрлігінде мемлекеттік хатшы болды. 2003 жылы ол бүкіл ел бойынша Христиан-демократиялық партияның екінші вице-лидері болды және осы лауазымға ие болған алғашқы христиан-демократ атанды. Бондевиктің екінші кабинеті 2005 жылғы сайлауда жеңіліске ұшырады, сондықтан Харейде сол жылы қызметінен кетуге мәжбүр болды. Оның орнын Хелен Бьёрнёй басады. 2009 жылға дейін Харейде Норвегия парламентіне сайланбаған, бірақ 1997–2001, 2001–2005 және 2005–2009 жылдары депутаттық мандатқа ие болды. Жергілікті деңгейде ол 1991–1995 жылдары Бёмло муниципалитетінің кеңесінің мүшесі болды. Ол болашақта ұлттық саясатқа оралу мүмкіндігін жоққа шығармады және 2008 жылдың соңында партиясы оны Акершюс округінде партия тізімі бойынша жетекші кандидат ретінде таңдады. Христиан-демократиялық партиясы бұрын осы округте мандатқа ие болған, бірақ 2005 жылы оны жоғалтты. Харейде ешқашан Акершюсте тұрмаған. Партия басшысы Дагфин Хёйбратен де Акершюстен шыққан, бірақ ол Рогаланд округінен үміткер болып, қауіпсіз мандатты қамтамасыз етті. Парламентте Харейде Көлік және коммуникациялар жөніндегі тұрақты комиссияның төрағасы болды. Хёйбратен партия басшысы ретінде қайта сайланбайтынын мәлімдегеннен кейін, Харейде тез арада Хёйбратеннің орнын басатын жетекші кандидат ретінде көзге түсті, өйткені тағы екі үміткер – Дагрун Эриксен мен Ханс Олав Сиверсен сайлауға қатыспайтындарын мәлімдеді. Харейде партияның әлеуметтік-либералдық қанатына жатады деп есептеледі, ал партияның консервативті мүшелері, егер олар Харейдені қолдаса, партияның консервативті қанатынан кем дегенде бір орынды иеленуін талап етті. Харейде Христиан-демократиялық партия өкілдерінің христиандық сенімін жариялауын міндеттейтін ережені жоюға бағытталған күш-жігерді қолдады және екі жылдан кейін бұл ережені жою үшін өткен дауыс беруде көпшілік осы ұсынысты қолдады. 2011 жылғы 30 сәуірде өткен съезде Харейде партияның жаңа басшысы ретінде бірауыздан сайланды. Харейде парламенттік фракция басшысы лауазымына ұсынылғаннан бас тартты, ал Ханс Олав Сиверсен осы лауазымға сайланды. 2011 жылғы 18 қарашада Харейде 2011 жылғы Норвегиядағы теракттерді тергеп жатқан парламенттік комиссияны басқаруға тағайындалды. Оның кандидатурасын «қызыл-жасыл» партиялар ұсынды. 2012 жылғы 23 қаңтарда Харейде КРФ-тың Сарпсборгтағы жергілікті бөлімінде сөйлеген сөзінде теракттер мен «Александр Киелланд» апатының Норвегияның Израильге қатысты саясаты үшін құдайдан келген ескерту немесе жаза екенін айтқан сөзді сынады; Харейде мұндай пікірлердің қалыпты ойлаудан тыс екенін және партияның құндылықтарына мүлдем қайшы екенін мәлімдеді.

Қабылдау және шығару

2004 жылдың желтоқсан айында Буэнос-Айресте өткен БҰҰ-ның Климаттық өзгерістер жөніндегі 11-ші конференциясынан кейін Харейде климаттың өзгеруіне қарсы күресте АҚШ пен Қытайды «проблемалық» елдер деп сынады. Харейде конференциядағы рөлі үшін өзінің партиясынан да, саяси оппоненттерінен де мақтау алды. Харейде ірі жыртқыштарға қатысты саясаты үшін қатты сынға ұшырады. 2005 жылдың басында Gråfjellstispa есімді альфа-ана қасқырдың қателесіп атылып түскеніне қарамастан, қасқырларды аулауды жалғастыру туралы шешім, Ұлттық Жәбайы табиғат қоры мен басқа да экологиялық ұйымдардың, Швецияның Қоршаған орта министрі Лена Сомместадтың және Еуроодақтың өкілдерінің наразылығын тудырды. Харейде оқиғаны «өкінішті» десе де, «заңға қайшы емес» екенін айтты. Бұл жайт BBC және New Scientist басылымдарында кеңінен жарияланды. Одан бірнеше апта бұрын парламенттік тыңдауда Харейде қасқырларды жақсы көретіні үшін сынға алынған еді. Экологиялық ұйымдар Қоршаған орта министрлігіне қарсы қылмыстық іс қозғады. 2006 жылдың соңында, Харейде лауазымынан кеткеннен кейін іс қаралып, министрлік ақталды. Сол жылдың шілдесінде Харейде үлкен жыртқыштарды өлтіруге берілген лицензиялардың саны рекордтық деңгейде (12 қоңыр аю, 10 сұр қасқыр, 22 қасқыр және 13 мысық) болғаны және бұл көрсеткіш парламенттік саясатқа қайшы келгені үшін тағы да сынға ұшырады. Харейде бұл шаралар парламенттің осы мәселедегі ұстанымына сәйкес келетінін мәлімдеді. 2005 жылдың сәуірінде ол экологиялық жобалар мен ұйымдарға қаржылық қолдау көрсету мәселесіне байланысты сынға түсті. Министрлік Норвегия шіркеуіне 90 000 доллар көлемінде жобалық грант берді, ал Беллона қозғалысы сомасымен бірдей кесілді. Харейде, діншіл христиан және Норвегия шіркеуінің мүшесі болғандықтан, өзінің діни мүдделерін қоршаған ортаны қорғаудан жоғары қойды деген айыптамаға ұшырады. Бұл жағдай норвеж БАҚ-та қызығушылық тудырды, себебі ақшаның бір бөлігі шіркеудің интернет-сайтына жұмсалды, онда құрттарға арналған дұғалар жинағы бар еді, олар «көрінбейтін жер асты жұмысшылары», «компостағы кішкентай туыстар» және «жер асты қауымының мүшелері» сияқты ерекше терминдермен сипатталған. Ол мерзімінің ортасында лауазымынан кетті. Қоршаған орта министрі қызметін атқарып жүрген кезінде Харейде Tre brødre som ikke er brødre телекомедиясында пародияланды. Харальд Эя ойнаған Кнут Арильд Харейде кейіпкері бірнеше сахнада дене күші әлсіз адам ретінде бейнеленді. Бұл пародиялар 2005 жылы жазылған мафиоздық зорлық-зомбылықтың түрлері туралы кітапта сынға алынды, бұл норвеж БАҚ-та шағын пікірталас тудырды. Дегенмен, Харейде 2007 жылғы партиялық съезде ұлттық саясаттан кететінін жариялаған кезде пародияның бірінен алынған видеоклипті көрсетті. 2013 жылдың желтоқсан айында жүргізілген сауалнамада Харейде Христиан-демократиялық сайлаушылардың 99 пайызынан қолдау алды.

Партия басшылығынан кетуі

2018 жылдың қыркүйегінде Харейде өзінің партиясына ультиматум қойды: олар Еңбекші партиясы мен Орталық партиясына қосылып, үкімет құрып, осылайша Солберг кабинетін құлатуға, немесе Консерваторлар, Прогресс партиясы және Либералдардан тұратын Солберг кабинетіне кіруге тиіс. Харейде Еңбекші партиясы қолдаған науқанды жетектеді, егер ол сәтті аяқталғанда, Джонас Гахр Стор премьер-министр болар еді. Қазіргі кабинетке кіруді жақтаған оппозицияда Кьелл Ингольф Ропстад пен Олауг Боллестад болды. 2 қарашада өткен партия конференциясында партия Солберг кабинетіне кіруге дауыс берді. Ропстадтың жетекшілігімен кабинетке кіру бойынша келіссөздер басталды. Харейде 2019 жылдың қаңтарында партия төрағасы қызметінен, ал он екі күннен кейін парламенттік фракция жетекшісі қызметінен кетті. Сол жылдың сәуірінде өткен партия конференциясында Ропстад оның орнына келді. 2019 жылдың қазан айында ол 2021 жылғы сайлауда Парламентке қайта сайлануға ниеті жоқ екенін мәлімдеді.

Министр ретінде оралу

2020 жылдың қаңтар айында, христиан демократтары Солберг кабинетіне кіргеннен кейін шамамен бір жыл өткен соң, прогресс партиясы Сириядан ауру баласымен бірге әкелінген отбасыға қатысты туындаған келіспеушіліктерден кейін үкіметтен шығуды шешті, бұл олардың пікірінше қалауларына қарсы болды. Харейд комитет сапарынан оралды, бұл үкіметтегі өзгерістермен байланысты болған болуы мүмкін, бірақ Осло Гардермоен әуежайына келгенде ол бұл туралы нақты пікір білдірген жоқ. 23 қаңтарда ол министр болып тағайындалуы мүмкін деген әңгіме тарады, және келесі күні ол Көлік министрі лауазымына тағайындалды. Бұл Бондевик кабинетінің екінші құрамынан бері Харейдтің алғашқы рет министрлік қызметке тағайындалуы болды. Оның тағайындалуын прогресс партиясы сынға алды, оны 2018 жылы Солберг кабинетіне қосылуға қарсы болғандықтан, осылай оны мазақтау деп есептеді.

Көлік және коммуникация министрі

Widerøe компаниясы 2020 жылдың ақпан айында ішкі рейстердің 15 пайызын қысқартатынын жариялағаннан кейін, Харейде бұл қадамды сынап, оны «драмалық» деп атады. Ол әуе компаниясының қызметтері аудандар мен өңірлер үшін өте маңызды екенін, сондай-ақ бұл елдің барлық азаматтарына әсер ететінін ескертті. Еңбек партиясы әуе компаниясының шешімін үкіметтің ауылдық саясаттың жетіспеуіне байланысты деп айыптады. 2020 жылдың маусым айында Харейде COVID-19 шектеулері SAS, Norwegian Air Shuttle және Widerøe сияқты әуе компанияларынан алынып тасталатынын, олар толық сыйымдылықпен ұша алатынын мәлімдеді. Харейде бұл әуе компанияларының тілегі екенін және үкімет инфекциялық бақылау негізінде бұл шешімді қорғай алатынын айтты. 2020 жылдың желтоқсан айының басында Харейде, сауда министрі Изелин Ньбомен бірге, венгрлік Wizzair әуе компаниясының Норвегия заңдарын бұзуы мүмкін деген мәселе бойынша компания өкілдерімен онлайн кездесу өткізді. Харейде баспасөзге Норвегияның еңбек моделі туралы ашық айтқанын және модельді түсіндіргенде «өзінің Харальд Иа сияқты сөйлеп отырғанын» сезінгенін мәлімдеді. 2021 жылдың 20 сәуірінде оппозиция Солтүстік Норвегия темір жолын салуды бастауды қамтамасыз ететін ұсынысты қабылдады. Харейде бұл ұсынысты сынап, «Менің алаңдауым – біз орындауға қиын болатын, шындыққа сай келмейтін үміттер тудырамыз» деді. Ол сондай-ақ жаңа желінің құрылысы бастапқы күтілген 107-120 миллион NOK-тан асып кететінін атап өтті. «Солтүстік Норвегия осы темір жолға мұқтаж екенін ойлап көрсін. Барлық көрсеткіштер бұл жобаға көп қаражат жұмсалатынын көрсетеді», деді ол. 2021 жылдың маусым айының соңында Norwegian Air Shuttle компаниясының қызметкерлеріне берілген бонустар туралы ақпарат тарағаннан кейін, Харейде бұл компанияның «ауыр сатқындығы» екенін айтты және бұл үкіметке болашақта авиация саласына көмек көрсетуді қиындатады. Норвегиялық жолдар басқармасының жүргізушілерді тексеруге күту кезегін ұзақ уақыт бойы сынағаннан кейін, 2021 жылдың шілдесінде Харейде зейнеткерлікке шыққан нұсқаушылардың да сыйымдылықты арттыру үшін жұмысқа тартылғанын мәлімдеді. Ол сондай-ақ Орталық партиясының өкілі Марен Гротеге, ЭҚА талаптарын бұзуға жол бермеу үшін, білімі толыққан нұсқаушылар ғана жұмысқа қабылдануы керек екенін айтты. Тамыз айының соңында Харейде Тронхеймде елдің алғашқы гибридтік пойыз ашылуына қатысты, ол Trønder және Røros желісінде жүреді. Trøndelag округінің әкімі Торе О. Сандвик та шақырылған болатын, бірақ сатып алуға наразылық білдіргендіктен қатыспады. Ол Trønder желісінің толығымен электрлендірілуі керек екенін айтты. Харейде оның сын-пікірлеріне жауап ретінде темір жолдарды электрлендіруге уақыт кететінін және гибридтік пойыздар дұрыс бағыттағы қадам екенін мәлімдеді. Ол сондай-ақ темір жолдарды электрлендіру жұмыстарының жалғасып жатқанын жеткізді. Қыркүйек айының басында Харейде Норвегия теміржол дирекциясынан 1 қарашаға дейін Копенгагенге түнгі пойыз маршрутын ашу мүмкіндігін, оның құнын және қажетті шарттарын бағалауды сұрады. Харейде бұл жобаны мемлекеттік сатып алу немесе жеке компаниялардың аяқтауға ұсыныс беру арқылы жүзеге асыруға болатынын айтты. Ол сондай-ақ «Малмё, Копенгаген және одан әрі Еуропаға пойыз қатынасының болуы да қызықты идея» екенін қосты. 2021 жылғы сайлауға бірнеше күн қалғанда Харейде теміржол дирекциясынан шведтік көлік басқармасымен байланысқа шығып, Осло мен Стокгольм арасындағы теміржол байланысын құру бойынша бірлескен ұсыныс жасауды сұрады. Харейде теміржолдың әлеуетін бағалау, сыйымдылығын, құнын, мүмкін маршруттарды және әлеуметтік-экономикалық бағалауды жүргізудің маңыздылығын атап өтті. Ол сондай-ақ мұндай теміржол құрылысының әлеуетін көретін мемлекеттік емес бастамалардың да пікірлерін ескеру қажеттігін айтты. Ақпан айында Стортинг қарт жүргізушілерге медициналық анықтама талабын жоюды мақұлдағанмен, Харейде қазан айында бұл шешімге бағынбайтынын мәлімдеді. Оның орнына ол анықтаманы қорғады, оның жүргізушілердің қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі маңызды рөлін атап өтті. Ол сондай-ақ анықтаманы сақтау кәсіби пікір екенін айтты, бірақ бұл мәселені жаңа үкімет шешуі керек екенін қосты.

Норвегиялық теңіз қызметі басқармасының директоры

2021 жылдың 12 қарашасында ол Норвегия теңіз басқармасының келесі директоры лауазымына ұсынылды. 2022 жылдың 1 қаңтарында ол қызметке кірісті. 2021 жылдың 5 желтоқсанында, лауазымға кіріспес бұрын бір айда, ол жаңа жұмысына байланысты өзі мен отбасы Кармойға көшетінін хабарлады.

Норвегиялық кеме иелері қауымдастығының директоры

2024 жылдың наурызында Харейде 1 тамыздан бастап Норвегия кеме иелері қауымдастығының директоры лауазымына келетіні жарияланды.

Жеке өмір

Харейд орташа табысты отбасыда өскен, әкесі көлік саласындағы менеджер, ал анасы кеңесші. 2008 жылы ол Колботн қаласынан келген Солвейг Энгевикпен қарым-қатынаста болғаны хабарланды, бұл қарым-қатынас 2010 жылы аяқталды. 2011 жылдың көктемінде мектеп мұғалімі Лиза Мари Ларсенмен араларында қарым-қатынас бар екені расталды. Жұбайлар 2012 жылдың 23 маусымында Мои қаласында неке қиып, 2013 жылдың 6 сәуірінде қыздылары дүниеге келді.