Кіріспе

Жасыл жемісті өсімдік түрі

Окра (/US/'/oʊ//k//r//ə/, /UK/'/ɒ//k//r//ə/), Abelmoschus esculentus, кейбір ағылшын тілдес елдерде "әйел саусақтары" деп аталады, Шығыс Африкаға тән гүлді өсімдік. Оның жеуге жарамды жасыл тұқымдық қабықтары бар. Тропикалық, субтропикалық және жылы белдеулерде өсірілетін окра әлемнің көптеген елдерінің ас-тағамында қолданылады.

Этимология

Abelmoschus - бұл нео-латын тіліндегі أَبُو المِسْك, ал esculentus - латын тілінде "адамдарға тамақ ретінде жарамды" дегенді білдіреді. "Окра" (немесе "окро", "оchro") сөзі алғаш рет 1679 жылы Вирджиния колониясында пайда болды. "Гамбо" сөзі алғаш рет 1805 жыл шамасында американдық ағылшын тілінде қолданылған, Луизиана креол тілінен шыққан, бірақ африкалық тілдердің бірінен де болуы мүмкін. АҚШ-тың көп бөлігінде "гамбо" сөзі көбінесе гамбо тағамын білдірсе де, Оңтүстіктегі көптеген аймақтарда бұл сөз бұршақтар мен өсімдіктерді де, сондай-ақ Америкадағы африкалық диаспорада кездесетін сөздің басқа да түрлерін де білдіруі мүмкін.

Тамақ

Шикі бамияда 90% су, 2% ақуыз, 7% көмірсулар және өте аз май бар. 100 граммдық есеп бойынша, шикі бамия талшық, С және К дәрумендеріне қатысты мол көз (күнделікті қажетті мөлшерменің 20% немесе одан да көп бөлігін құрайды), сондай-ақ тиамин, фолий қышқылы және магнийдің орташа мөлшерін қамтиды (кесте).

Ас үй

Окра - Луизиана штатындағы гумбо сорпасында қолданылатын үш қалыңдатқыш компонентінің бірі. Қуырылған окра – Оңтүстік АҚШ асханасының тағамы. Куба және Пуэрто-Рикода бұл көкөніс квимбобо деп аталады және квимбобо гуисадо (құймақтанған окра) сияқты тағамдарда қолданылады. Окра Доминикан Республикасының дәстүрлі тағамдарында да қолданылады, онда оны молондрон деп атайды. Бразилияда окра бірнеше аймақтық тағамдардың маңызды құрамы болып табылады, мысалы, Солтүстік-Шығыс аймағында креветкамен дайындалатын Каруру, ал Минас-Жерайс штатында Frango com Quiabo (Окралы тауық) және Carne Refogada com Quiabo (Окралы ет қайнатылмасы) тағамдарына қосылады. Оңтүстік Азияда бұршақтар көптеген дәмді көкөніс тағамдарында, сондай-ақ сиыр, қой, қозы және тауық етімен бірге пісіріледі.

Қабықшалар

Өсімдіктің қабықтары шырышты болып келеді, нәтижесінде тұқым қабықтары пісірілгенде ерекше "қоқыс" немесе шырыш пайда болады; шырыш ерігіш талшықтарды қамтиды. Окраның шырыштығын азайтудың бір жолы – оны қышқылды тағамдармен, мысалы, томатпен бірге пісіру, бұл шырыш мөлшерін азайтуға көмектеседі. Қабықтар пісіріледі, тұздалады, шикі жағдайда желеді немесе салаттарға қосылады. Окра дамып келе жатқан елдерде нашар тамақтануды жеңілдету және азық-түлік қауіпсіздігін арттыру үшін қолданылуы мүмкін. Жасыл сары, жеуге жарамды окра майы окра тұқымдарынан алынады; оның жағымды дәмі мен иісі бар, сондай-ақ олеин және линоль қышқылы сияқты қанықпаған майларға бай. Тұқымның кейбір сорттарында майлылық шамамен 40% құрайды. Бір тәжірибеде өнімділігі тек күнбағыс майынан ғана жоғары болды.

Өнеркәсіптік

Өсімдіктің сабағынан алынған баст талшығы полимерлік композиттерді күшейту сияқты өнеркәсіптік қолданыстарға ие. Окра өсімдігінің шырышы құйрылу қасиеттерінің арқасында ағынды судан лайды кетіру үшін қолданылуы мүмкін. Қалың полисахаридті қабықшаға ұқсас құрамымен, 2018 жылдан бері окра шырышы биоразделмелі тағамдық қаптама ретінде әзірленуде. 2009 жылғы зерттеуде окра майының биоотын ретінде пайдалануға жарамды екені анықталды.