Кіріспе

1924 жылы Агата Кристи жазған «Қоңыр костюмді адам» романы – британдық жазушы Агата Кристидің детективтік туындысы. Ол алғаш рет Ұлыбританияда «The Bodley Head» баспасынан 1924 жылғы 22 тамызда, ал АҚШ-та «Dodd, Mead and Company» баспасынан сол жылдың соңында жарық көрді. Бұл романда полковник Рейс кейіпкері енгізіледі. Энн Беддингфелд өздігінен және кез келген оқиғаға дайын тұр, сөйтіп ол бір оқиғаның ішіне тартылады. Ол метро станциясында бір адамның қаза тапқанын көріп, жанындағы қағаз жұрнағын алып алады. Қағаздағы хабар оны Оңтүстік Африкаға жеткізеді, ол өз көзімен көрген өлімнің сырын ашуға тырысады. Келесі күні Англияда тағы бір кісі өлтіріледі, ал кісі өлтіруші оны Кейптаунға жол аясында өлтіруге әрекеттеніп, шабуыл жасайды. Романның алғашқы тараулары Лондон қаласында өтеді. Ал келесі тараулар Кейптаунда, Булавайода және Замбези өзеніндегі ойдан шығарылған аралда орын алады. Сюжетте зейнетке шығуды қалайтын және бұрынғы агенттерін жойған агенттік провокатор бар. Роман жарық көрген кезде сыншылар пікірлері екіұшты болды, кейбіреулері Геркуль Пуаро туралы тағы бір кітап күтіп отырды. «The Observer» газетінің аты-жөні жазылмаған сыншысы (1924 жылғы 7 қыркүйек) былай деп жазды: «Кристи ханым осы кітапта батыл да, өкінішті де әрекет жасады. Ол өзінің Шерлок Холмсын, Геркуль Пуаросын, оның бұрынғы кітаптарының сәттілігіне оның қатысуы, мейірімділігі және қате жібермейтіндігіне байланысты болды, бас тартты». Сыншы Пуароны Гарри Рейбернмен салыстырып, «Бұл кітап «Стайлстағы құпия оқиғаны» еске түсіргендер үшін көңіл көшіруі мүмкін. Бұл өте күрделі және тапқыр туынды, бірақ оны қазіргі Парнас еңісіндегі көптеген белсенді альпинистердің бірі жазған болуы мүмкін. Адам Кристи ханым Конан Дойлдің мантиясын мисс Деллдің мантиясмен алмастыруды ойлап отырғандай көрінеді, бұл қауіпті қадам, өйткені екі автордың талғамдары мен көзқарастары мүлдем өзгеше». Сыншы былай деп жалғастырды: «Кітаптың сюжеті шатасқан. Оқиғамен ұзақ уақыт бойы байланыстырмайтын кіріспе бар, ал басты кейіпкердің және сэр Юстас Педлердің күнделіктерінен берілген үзінділердің идеясы, оның қызықты, бірақ күмәнді кейіпкері туралы ақпарат бергенімен, толыққанды негізделмеген. Кейбір оқырмандар кейіпкердің сенімділігіне күмәндануы мүмкін, өйткені ол осындай рөлде жаңа типті тұлға. Кристидің барлық туындылары сияқты, бұл кітап та жандылық пен юмормен жазылған». Роберт Барнард бұл роман туралы былай деді: «Оңтүстік Африкаға саяхат кезінде жазылған, бұл роман басты кейіпкердің және оның археолог әкесінің (Агатаның бұл тақырыпқа қызығушылығы, әрине, Макс пайда болғанға дейін болды) тартымды басылуымен ашылады және жаман жігіттің күнделігімен жағымды сәттерге толы. Бірақ ол оның триллеріндегі әдеттегі нәрсеге айналады, сюжеттің терең зерттеуге шыдамайтыны айқын, егер біреу тырысса». Кітапқа қатысты қосымша жарнамалар, «The Bodley Head» баспасы келесі басылымдарды жарнамалау үшін қолданған: «Тамаша оқиға – құпияның үстіне құпия, оқиғаның үстіне оқиға». – «Referee». «Агата Кристи өте қызықты, шебер ойластырылған және орындалған әңгіме жазды». – «Morning Post». Сапарға шығар алдында Кристилермен бірге тамақтанған Белчер өзінің үйінде, Дорнидегі «Милл Хаус» атты құпия роман жазуды және кітапқа «Милл Хаустың құпиясы» деп ат қоюды ұсынды, сондай-ақ оның кітапта болуын талап етті. Ол Арчидің ұсынысымен атақ алған басты кейіпкер Сэр Юстас Педлерге шабыт көзі болды.

Француздық бейімдеу

Роман 2017 жылы француз телесериалы "Агата Кристидің кішкентай қылмыстары" сериясының бір бөлімі ретінде бейімделді.

Графикалық роман

"Қоңыр костюмді адам" кітабы HarperCollins баспасынан 2007 жылдың 16 шілдесінде комикс түрінде жарық көрді, ал 2007 жылдың 3 желтоқсанында Хьюот бейімдемесімен және Баири суреттерімен жарыққа шықты. Бұл 2005 жылы Францияда Emmanuel Proust éditions баспасынан "L'Homme au complet marron" деген атпен алғаш жарық көрген нұсқасынан аударылды.

Жариялану тарихы

Ұлыбританиядағы алғашқы басылым жеті шиллинг пен алты пенстен (7/6) сатылды, ал АҚШ басылымы – 2 доллардан. 1977 жылғы автобиографиясында Кристи оны «Анна – батыр қыз» деп атайды. Оның таңдаған атауының өзгеруі оның қалауымен болған жоқ, газет таңдаған атауды ол «мен естіген ең абсурдты атау» деп есептеді. Дегенмен, ол наразылық білдірмеді, себебі Evening News оған сериалдық құқықтар үшін 500 фунт стерлинг (қазіргі шарттармен) төледі, ол және оның отбасы үшін бұл өте үлкен сома болды. Бірінші күйеуі Арчидің ұсынысымен Кристи ақшаға сұр түсті, бөтелке мойынды Моррис Коули көлігін сатып алды. Кейін ол жеке көлігін сатып алуы, Букингем сарайында тамақтанумен бірге, өміріндегі ең қызықты оқиғалардың екеуі деп айтты. Кристи кітаптың мұқабасын ұнатпады, Бодли Хедке аты-жөні белгісіз суретші салған сурет метро станциясындағы оқиға «орта ғасырларда» болғандай көрінеді деді, ал ол «ашық, анық және заманауи» сурет қалаған. Бодли Хед Кристимен жаңа келісімшартқа қол қоюға құлшынды, енді оның әлеуетін мойындады, бірақ ол «жас авторға әділ қарамайды» деп ойлап, алға жылжуды қалады. АҚШ-тағы сериал «Blue Book» журналында 1924 жылдың қыркүйегінен (39-том, 5-шы нөмір) қарашаға дейін (40-том, 1-ші нөмір) үш бөлімге бөлініп жарияланды, әр нөмірде автор аты көрсетілмеген сурет болды.

Құрлық жамылғысының жарлығы

Алғашқы басылымның күрмеқағының алдыңғы жапырағында ерекше жазылған сипаттама болған жоқ. Оның орнына, алдыңғы және артқы жапырақтарда Бодли Хедтің басқа романдарының жарнамалары орналасқан.