Кіріспе
1924 жылы Агата Кристи жазған «Қоңыр костюмді адам» романы – британдық жазушы Агата Кристидің детективтік туындысы. Ол алғаш рет Ұлыбританияда «The Bodley Head» баспасынан 1924 жылғы 22 тамызда, ал АҚШ-та «Dodd, Mead and Company» баспасынан сол жылдың соңында жарық көрді. Бұл романда полковник Рейс кейіпкері енгізіледі. Энн Беддингфелд өздігінен және кез келген оқиғаға дайын тұр, сөйтіп ол бір оқиғаның ішіне тартылады. Ол метро станциясында бір адамның қаза тапқанын көріп, жанындағы қағаз жұрнағын алып алады. Қағаздағы хабар оны Оңтүстік Африкаға жеткізеді, ол өз көзімен көрген өлімнің сырын ашуға тырысады. Келесі күні Англияда тағы бір кісі өлтіріледі, ал кісі өлтіруші оны Кейптаунға жол аясында өлтіруге әрекеттеніп, шабуыл жасайды. Романның алғашқы тараулары Лондон қаласында өтеді. Ал келесі тараулар Кейптаунда, Булавайода және Замбези өзеніндегі ойдан шығарылған аралда орын алады. Сюжетте зейнетке шығуды қалайтын және бұрынғы агенттерін жойған агенттік провокатор бар. Роман жарық көрген кезде сыншылар пікірлері екіұшты болды, кейбіреулері Геркуль Пуаро туралы тағы бір кітап күтіп отырды. «The Observer» газетінің аты-жөні жазылмаған сыншысы (1924 жылғы 7 қыркүйек) былай деп жазды: «Кристи ханым осы кітапта батыл да, өкінішті де әрекет жасады. Ол өзінің Шерлок Холмсын, Геркуль Пуаросын, оның бұрынғы кітаптарының сәттілігіне оның қатысуы, мейірімділігі және қате жібермейтіндігіне байланысты болды, бас тартты». Сыншы Пуароны Гарри Рейбернмен салыстырып, «Бұл кітап «Стайлстағы құпия оқиғаны» еске түсіргендер үшін көңіл көшіруі мүмкін. Бұл өте күрделі және тапқыр туынды, бірақ оны қазіргі Парнас еңісіндегі көптеген белсенді альпинистердің бірі жазған болуы мүмкін. Адам Кристи ханым Конан Дойлдің мантиясын мисс Деллдің мантиясмен алмастыруды ойлап отырғандай көрінеді, бұл қауіпті қадам, өйткені екі автордың талғамдары мен көзқарастары мүлдем өзгеше». Сыншы былай деп жалғастырды: «Кітаптың сюжеті шатасқан. Оқиғамен ұзақ уақыт бойы байланыстырмайтын кіріспе бар, ал басты кейіпкердің және сэр Юстас Педлердің күнделіктерінен берілген үзінділердің идеясы, оның қызықты, бірақ күмәнді кейіпкері туралы ақпарат бергенімен, толыққанды негізделмеген. Кейбір оқырмандар кейіпкердің сенімділігіне күмәндануы мүмкін, өйткені ол осындай рөлде жаңа типті тұлға. Кристидің барлық туындылары сияқты, бұл кітап та жандылық пен юмормен жазылған». Роберт Барнард бұл роман туралы былай деді: «Оңтүстік Африкаға саяхат кезінде жазылған, бұл роман басты кейіпкердің және оның археолог әкесінің (Агатаның бұл тақырыпқа қызығушылығы, әрине, Макс пайда болғанға дейін болды) тартымды басылуымен ашылады және жаман жігіттің күнделігімен жағымды сәттерге толы. Бірақ ол оның триллеріндегі әдеттегі нәрсеге айналады, сюжеттің терең зерттеуге шыдамайтыны айқын, егер біреу тырысса». Кітапқа қатысты қосымша жарнамалар, «The Bodley Head» баспасы келесі басылымдарды жарнамалау үшін қолданған: «Тамаша оқиға – құпияның үстіне құпия, оқиғаның үстіне оқиға». – «Referee». «Агата Кристи өте қызықты, шебер ойластырылған және орындалған әңгіме жазды». – «Morning Post». Сапарға шығар алдында Кристилермен бірге тамақтанған Белчер өзінің үйінде, Дорнидегі «Милл Хаус» атты құпия роман жазуды және кітапқа «Милл Хаустың құпиясы» деп ат қоюды ұсынды, сондай-ақ оның кітапта болуын талап етті. Ол Арчидің ұсынысымен атақ алған басты кейіпкер Сэр Юстас Педлерге шабыт көзі болды.
The Man in the Brown Suit is a work of detective fiction by British writer Agatha Christie, first published in the UK by The Bodley Head on 22 August 1924 and in the US by Dodd, Mead and Company later in the same year. The character Colonel Race is introduced in this novel. Anne Beddingfeld is on her own and ready for adventures when one comes her way. She sees a man die in a tube station and picks up a piece of paper dropped nearby. The message on the paper leads her to South Africa as she fits more pieces of the puzzle together about the death she witnessed. There is a murder in England the next day, and the murderer attempts to kill her on the ship en route to Cape Town. The setting for the early chapters is London. Later chapters are set in Cape Town, Bulawayo, and on a fictional island in the Zambezi. The plot involves an agent provocateur who wants to retire, and has eliminated his former agents. Reviews were mixed at publication, as some hoped for another book featuring Hercule Poirot,
The unnamed reviewer in The Observer (7 September 1924) wrote: "Miss Christie has done one bold and one regrettable thing in this book. She has dispensed with Hercule Poirot, her own particular Sherlock Holmes, to whose presence and bonhomie and infallibility the success of her previous books has been mainly due." After comparing Poirot with Harry Rayburn, the reviewer continued by saying that the book, "will be something of a disappointment to those who remember The Mysterious Affair at Styles. It is an excellent and ingenious complexity, in its way, but it might have been written by quite a number of the busy climbers who now throng this particular slope of Parnassus. One almost suspects that Miss Christie contemplates exchanging the mantle of Conan Doyle for that of Miss Dell; a hazardous manoeuvre, for the two authoresses are very different in tastes and sympathies." The reviewer went on to say that, "The plan of the book is rather confused. There is a prologue which does not link itself up with the rest of the story for quite a long time; and the idea of giving alternate passages from the diaries of the heroine and of Sir Eustace Pedler is not altogether justified by the glimpses it gives of that entertaining but disreputable character. One of the points on which some readers will have doubts is as to the plausibility of the villain: assuredly he is a novel type in that role. The book, like all Miss Christie's work, is written with spirit and humour." Robert Barnard said about this novel that it was "Written during and about a trip to Southern Africa, this opens attractively with the heroine and her archeologist father (Agatha's interest in the subject was obviously pre Max), and has some pleasant interludes with the diary of the baddie. But it degenerates into the usual stuff of her thrillers, and the plot would probably not bear close examination, if anyone were to take the trouble." Some additional blurbs regarding the book, and used by The Bodley Head for advertising subsequent print runs, are as follows:
"A capital tale — mystery piled on mystery, incident on incident." — Referee. "Agatha Christie has written a most entertaining story, excellently conceived and executed." — Morning Post. Dining with the Christies before the trip, Belcher had suggested setting a mystery novel in his home, the Mill House at Dorney and naming the book The Mystery of the Mill House; and had insisted on being in it as well. He is the inspiration for the central character Sir Eustace Pedler, having been given a title at Archie's suggestion.
Француздық бейімдеу
Роман 2017 жылы француз телесериалы "Агата Кристидің кішкентай қылмыстары" сериясының бір бөлімі ретінде бейімделді.
Графикалық роман
"Қоңыр костюмді адам" кітабы HarperCollins баспасынан 2007 жылдың 16 шілдесінде комикс түрінде жарық көрді, ал 2007 жылдың 3 желтоқсанында Хьюот бейімдемесімен және Баири суреттерімен жарыққа шықты. Бұл 2005 жылы Францияда Emmanuel Proust éditions баспасынан "L'Homme au complet marron" деген атпен алғаш жарық көрген нұсқасынан аударылды.
Жариялану тарихы
Ұлыбританиядағы алғашқы басылым жеті шиллинг пен алты пенстен (7/6) сатылды, ал АҚШ басылымы – 2 доллардан. 1977 жылғы автобиографиясында Кристи оны «Анна – батыр қыз» деп атайды. Оның таңдаған атауының өзгеруі оның қалауымен болған жоқ, газет таңдаған атауды ол «мен естіген ең абсурдты атау» деп есептеді. Дегенмен, ол наразылық білдірмеді, себебі Evening News оған сериалдық құқықтар үшін 500 фунт стерлинг (қазіргі шарттармен) төледі, ол және оның отбасы үшін бұл өте үлкен сома болды. Бірінші күйеуі Арчидің ұсынысымен Кристи ақшаға сұр түсті, бөтелке мойынды Моррис Коули көлігін сатып алды. Кейін ол жеке көлігін сатып алуы, Букингем сарайында тамақтанумен бірге, өміріндегі ең қызықты оқиғалардың екеуі деп айтты. Кристи кітаптың мұқабасын ұнатпады, Бодли Хедке аты-жөні белгісіз суретші салған сурет метро станциясындағы оқиға «орта ғасырларда» болғандай көрінеді деді, ал ол «ашық, анық және заманауи» сурет қалаған. Бодли Хед Кристимен жаңа келісімшартқа қол қоюға құлшынды, енді оның әлеуетін мойындады, бірақ ол «жас авторға әділ қарамайды» деп ойлап, алға жылжуды қалады. АҚШ-тағы сериал «Blue Book» журналында 1924 жылдың қыркүйегінен (39-том, 5-шы нөмір) қарашаға дейін (40-том, 1-ші нөмір) үш бөлімге бөлініп жарияланды, әр нөмірде автор аты көрсетілмеген сурет болды.
Құрлық жамылғысының жарлығы
Алғашқы басылымның күрмеқағының алдыңғы жапырағында ерекше жазылған сипаттама болған жоқ. Оның орнына, алдыңғы және артқы жапырақтарда Бодли Хедтің басқа романдарының жарнамалары орналасқан.