Кіріспе
Буддизмдегі ішкі ажыратушылық Буддизмде дхамма викая (пали; ) әртүрлі түрде "қасиеттерді талдау", "дхаммаларды ажырату", "күйлерді ажырату", "доктринаны зерттеу" және "Шындықты іздеу" деп аударылған. Мағынасы екіұшты; ол буддалық үйретімдерді (дхамма) зерттеуді, сонымен қатар дұрыс күш-жігерді қолдану үшін дене-ой құбылыстарына ақыл-ойыңды жұмылдыруды білдіреді, бұл бірінші дхнаға кіруге мүмкіндік береді.
In Buddhism, dhamma vicaya (Pali; ) has been variously translated as the "analysis of qualities," "discrimination of dhammas," "discrimination of states," "investigation of doctrine,"
and "searching the Truth." The meaning is ambivalent; it implies the investigation of the Buddhist teachings (dhamma), but also the application of discernment to body mind phenomena in order to apply right effort, giving way to entry into the first jhana.
Этимология
Руперт Гетиннің айтуынша, "Дхамма викая" дегеніміз – "дхаммаларды ажырату" немесе "дхамманы тану"; дхаммаларды ажырату – дхамманы танудың өзі.
Ояндырудың жеті факторы
Пали канонындағы Сутта Питакада бұл Оянудың жеті факторының (satta bojjhaṅgā) екіншісі. Ол салауаттылықты (сати) орнатуға және энергия/күш-жігермен (вирия) қолдануға негіделген. Салауаттылық, зерделілік және күш-жігер бірге сананы тыныштандырып, джанналардың пайда болуына жағдай жасайды. Джанналар оянудың қалған төрт факторымен сипатталады: қуаныш (пити), сергектік (пассадди), шоғырлану (самадхи) және тепе-теңдік (упэккха). Самиутта Никаяға сәйкес, бұл фактор келесі жағдайларға (дхамма) үнемі мұқият назар аудару (йонисо манасикара бахуликаро) арқылы дамытылады: пайдалы және пайдасыз (кусала акусала); айыпталарлық және айыпталмайтын (саваджа анаваджа); нашар және жоғары (хина панита); және жаман және жақсы (канха сукка). Никаялардағы тағы бір түсіндірме бойынша, бұл фактор «Дхамманы даналықпен ажырату» (таṃ dhammaṃ paññāya pavicināti) арқылы оянады.