Кіріспе

Редберн: Оның алғашқы саяхаты – американдық жазушы Герман Мелвиллдің төртінші кітабы, алғаш рет 1849 жылы Лондонда жарық көрген. Кітап жартылай автобиографиялық болып табылады және Ливерпульдің қатыгез теңізшілері мен маргиналды аудандарындағы әдемі тәрбие алған жастың басынан өткен оқиғаларды қамтиды. Мелвилл «Редберн» кітабын он аптадан да аз уақытта жазған. Бір ғалым оны «күміс қаламның ең әзілді туындысы» деп сипаттаса, ал Ф. О. Маттиессен оны «авторының «Моби Дикке» дейінгі кітаптарының арасындағы ең құндысы» деп атайды.

Сюжет

Өз елінде жұмыс таба алмай, жас Веллингборо Редберн Нью-Йорк қаласынан Ливерпульге (Англия) баратын Highlander сауда кемесіне отырды. Өзін "әдемі адамның баласы" деп танытып, оған солай қарайды деп күтеді, ол өзінің жай ғана жасыл қол екенін, "бала" екенін, кемедегі ең төменгі разрядты, басқа теңізшілердің қаламайтын барлық міндеттерді, мысалы, "қораны" тазалауды, кемедегі ыдыс ретінде қызмет ететін қайық. Бірінші офицер оны "Бұғалар" деп атайды, өйткені оның жамылғысындағы жалтырағандары практикалық емес. Редберн кемедегі әлеуметтік қатынастардың қалай жұмыс істейтінін тез түсінеді. Қарапайым теңізші ретінде ол "мачтаның артында" болғандармен байланыс жасай алмайды, онда офицерлер кемеге қолбасшылық етеді. Қарапайым теңізші жұмыс істеп, өмір сүретін мачтаның алдында, Джексон есімді қорқынышты адам, кемедегі ең жақсы теңізші, қорқыныш арқылы темір құлқымен билік етеді. Ол білімсіз, бірақ айлакер, мұрны сынған, көзі қараған адам ретінде сипатталады. Көп ұзамай Редберн жаңадан келгендердің барлық сынақтарын бастан кешіреді: теңіз ауыруы, палубаны тазалау, түннің қараңғысында желкендерді ашу үшін мачтаға көтерілу, тар бөлмелер мен нашар тамақ. Кеме Ливерпульге қоныс аударғанда оған жағаға шығуға рұқсат беріледі. Ол бөлмені жалға алып, күн сайын қалада серуендеп жүр. Бір күні ол Лаунселотт Хей деп аталатын көшеде ескі қойманың астындағы жертөледен "әлсіз зарлауды" естиді және оған қарап, "әйел болған адамның кейпі" көрінеді. Оның көк қолдары оның қызыл көкжиек екі қысқарған нәрселер жақындап, оған, әр жағында бір. Алғашында олардың тірі ме, өлі ме екенін білмедім. Олар бірде-бір белгі көрсетпеді, қозғалмайды да, қозғалмайды да, бірақ қақпадан жанға ауыр тиетін жыр естілді". Ол көмекке жүгіреді, бірақ оны есікке кіргізуші, үйдің қақпақшысы, үй иесі, тіпті полиция қызметкері өз ісіне көңіл бөлуді айтады. Ол нан мен ірімшік алып, ана мен балаларына құмға тастайды, бірақ олар оны аузына көтеріп алуға дәрменсіз. Анасы "су" деп шыбырады, сондықтан ол жүгіріп барып, ашық гидрантқа шапқынмен шапқынын толтырады. Қыздар ішіп, сыр жеп, жанданып кетеді. Ол анасының қолын ұстап, бір жағына тартқанда, "көк жасқа толған нәрестеге қарап отыр. Оның бетін жалтыратып ақ, тіпті оның қарапайым, бірақ жабық көздері сияқты топтар индиго. Ол бірнеше сағат өлі болуы керек. " Дәрі-дәрмектің көмегінен құтылу мүмкін емес деп санаған ол бөлмесіне қайта оралады. Бірнеше күннен кейін ол көшеге қайта оралады және сейфтің бос екенін табады: "Әйелдер мен балалардың орнына тез балқыған әк үйіндісі жылтырайды". Кемежайда ол Гарри Болтонмен кездеседі, ол жұмыс іздейтін теңізші екенін айтады, ал Редберн оған қайту сапарына "Гайленджерге" орын алуға көмектеседі. Олар тез достыққа түседі және Лондонға сапар шегеді, онда олар сәнді жеке клубқа, Аладдин сарайына, Редбурн қимыл-қозғалысты үй болуы керек деп тұжырымдай отырып, экзотикалық ортамен күреседі. Кеме Нью-Йоркке кетеді де, Болтонның теңізші ретінде кемшілігі айқын болады. Редберн Болтонның бұрын-соңды теңізде болмайтынын және Болтонды экипаж қинайтынын сезінеді. Джексон төрт апта бойы төсекке ауырып жатқаннан кейін белсенді қызметке оралады: ол жоғарғы жағалауға көтеріледі, содан кейін кенеттен "өкпелерінен қан ағысын" құсып, теңізге құлап, жоғалады. Екіпаж оның есімін ешқашан айтпайды. Портқа жеткенде Редберн үйіне қарай бет алады, Болтон балық аулаушы кемесіне қол қояды. Кейінірек Редберн Болтонның Тынық мұхиттың шетінде құлап, суға батып кеткенін біледі.

Қабылдау

Мелвилл «Редберн» мен оның келесі кітабы «Ақ жакетті» «мен ақша үшін істеген екі жұмыс, басқа адамдар ағаш кесуге мәжбүр болғандай» деп атады. Ол американдық және британдық барлық ықпалды басылымдарда жақсы қабылданып, көптеген сыншылар оны Мелвиллдің бастапқы стиліне оралуы деп бағалады. «Ланцелоттың аймағы» көрінісін талқылағанда сыншылар ұлттық белгі бойынша екіге бөлінді: британдықтар оны «сенімсіз» деп, ал американдықтар «күшті» деп бағалады. 1884 жылы өзінің буынындағы теңіз әңгімелерінің ең танымал авторы Уильям Кларк Расселл кітаптың күшін және дәлдігін басылымда жоғары бағалады. Ол Мелвиллге жеке хат та жіберді, онда басқалардың арасында: «Сіздің «Редберніңізді» үшінші немесе төртінші рет оқып шықтым және әр бетті тірілтетін суреттеу шеберлігімен терең әсерленген күйде аяқтадым» деді. Джон Мейсфилд кейіннен осы кітапты Мелвиллдің туындыларының арасындағы ең сүйіктісі деп атады. «Редбернге» мақтаулар айтылғанда Мелвилл күнделігіне: «Мен, автор, оның сыпыра екенін білемін және оны темекі сатып алу үшін жаздым» деп жазды.

Бағалаулар

Элизабет Хардвик кітаптың кейбір бөлімдерінде сөздік шеберлікке толы екенін айтады: "Мелвиллдің туындыларындағы ой-қиялының кеңдігі, қарапайым сенімдерден құтылуы, ақылды пікірлерді шешендікпен жеткізуге мүмкіндік бар". Ол 33-тарауда Мелвиллдің Америкаға сапарға дайындалып жатқан неміс иммигранттарын сипаттаған жерге назар салады: "Редберн" романына қатысты түсіндірулер көбінесе екі бағытқа бөлінеді. Біріншісі, әдетте "биографиялық мектеп" деп аталады, және ол 1920 жылдары Рэймонд Уивер, Джон Фриман және Льюис Мамфорд сияқты сыншылардың Мелвилл туралы зерттеулерінде кездеседі. Осы мектептің көзқарасын Мамфордтың мына сөзі көрнекті көрсетеді: 1950 жылдарға таяп, "мифтік мектеп" деп аталатын екінші бағыт пайда болды. Ньютон Арвин былай деп жазды: Бұл жаңа тәсіл американ әдебиетін – Ирвинг, Купер, Хоторн, Твен, Джеймс, Фолкнер және Хемингуэйді – мифтік ізденістер мен үлгілер арқылы қайта қарауға ұмтылған кең үрдісті білдірді. Бір пікір бойынша, "Редберн" Генри Джеймстің туындыларына қарағанда халықаралық тәжірибеге аттанған американдыққа қарсы күшті айыптама болып табылады, ал жас кейіпкердің өнерге қабілетсіздігін Джеймс Джойске қарағанда ирониялық және ащы суреттейді. Сыншылар нақты мәселелерді түсіндіріп, назар аударды. 1980 жылдары бұл идея алғаш ұсынылған кезде қызу пікірталас болғанмен, қазіргі сыншылар Аладин сарайының "еркектерге арналған үй" екендігіне келіседі, тіпті Элизабет Хардвик оны "Мелвиллдің туындыларындағы немесе сол кездегі американ әдебиетіндегі басқа драмалық эпизодтардан ерекшеленетін, таңғажайып, мұқият байқалған, рококо стильіндегі қалалық пейзаж" деп сипаттайды. Лаунселоттың Хей оқиғасына қатысты әлеуметтік сыннан өзге (37-тарау), Мелвилл алкогольдің зиянына және кеме компанияларының эмигранттарды пайдалануына шабуыл жасайды. "Тірі дене" тарауында, Чарльз Диккенстің "Қапал үйі" романы сияқты, әдебиетте адамның өзінен-өзі жануының мысалы келтіріледі (48-тарау).