Кіріспе

Француздық қарсылық қозғалысының жетекшісі және президент Шарль де Голль өмірі бойы (1890–1970), оның танымалдылығы мен ықпалы оған қатысты түрлі есімдер мен тіл буруларды пайда болуына себеп болды. Оның саяси ерекшелігіне байланысты, бұл есімдер мен тіл бурулар сөйлеушінің де Голльге деген сезімін – жанашырлық, құрмет немесе жек көру – көрсетеді. Мысалы, "le Général" деген тіл буруды қолдану көбінесе сөйлеушінің ностальгиялық голлисттік жақтас екенін көрсетеді.

Қазіргі кездегі атаулар

Шарль Андре Жозеф Мари де Голль: Бұл де Голльдің заңды аты, ол тірі кезінде ресми мақсаттарда, туу, неке және өлім куәліктерінде, паспорттарында және басқа да жеке куәліктерінде қолданылды. Бірақ француз энциклопедиялары мен сөздіктерінде қолданылмайды. Шарль де Голль: Бұл де Голль күнделікті өмірде қолданған аты, француз энциклопедиялары мен сөздіктерінде, ресми құжаттарда, француздардың барлық бұрынғы президенттерінің тізімін көрсетуде және т.б. пайдаланылады. Le Général de Gaulle: Бұл атау 1940 жылы мамыр айында премьер-министр Поль Рейноның де Голльді уақытша бригадир-генералға көтеруінен бастау алды. 1940 жылы маусымдағы наразылығынан кейін де Голль әскерге қайта оралған жоқ, сондықтан генералдың жоғары шендеріне көтерілген де жоқ. Бригадир-генерал ретінде ол екі жұлдызды генерал саналды. Де Голль өзінің әскери өміріне деген құрметін көрсетті. Саяси мансабында ол көбінесе әскери формада пайда болды, әсіресе 1961 жылғы Алжир төңкерісі сияқты маңызды сәттерде. Көптеген француздар екі жұлдызды генералдың бес жұлдызды генералдарга билік етуін күлкілі деп санады. Шындығында, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде екі жұлдызды генерал де Голльді Виши Франциясына адал қалған бес жұлдызды генералыңдар сыйламады. Бұл де Голльдің екі жұлдызды мәртебесіне берік болуын түсіндіруге болады, ол соғыстағы еркін француз күндерін еске түсірді. Францияда генерал де Голль де Голльді атау үшін ең көп қолданылатын термин. Де Голль есімімен аталған көптеген даңғылдар мен көшелер осы терминді пайдаланады (мысалы, генерал де Голль даңғылы), бірақ кейбір ерекшеліктер бар, мысалы, Шарль де Голль әуежайы (аэропорт де Ройси Шарль де Голль). Әскери қызметке немесе де Голльдің әскери рөліне қатысты пікірлері бар адамдар әдетте генерал де Голльге қарағанда Шарль де Голльді артық көреді. Шарль де Голль бейтарап көрінеді, бірақ генерал де Голль қазір кеңінен қабылданған, сондықтан әңгімеде Шарль де Голльді қолдану қашықтық немесе жасырын сын сезімін білдіреді. Адамның голлизмге деген көзқарасын оның генерал де Голльді немесе Шарль де Голльді қолдануына қарай болжауға болады. le Président de Gaulle ресми жағдайларда, президенттік кезеңінде негізгі қолданылған атау. le Général ("генерал"): Бұл де Голльге ең берілген адамдар, әсіресе оны жеке таныған немесе оның басшылығында жұмыс істегендер қолданды. Де Голльдің министрлері жеке сөйлескенде осы терминді пайдаланды. Олар ешқашан le président деп айтпады, себебі бұл сөзбен партиялық сезім (қазіргі кезде ностальгия) байланысты, сондықтан оның сыншылары бұл атауды қолданбайды. Францияда le général сөзі жалғыз қолданылғанда, ол де Голльді білдіреді деп түсініледі. Бұл сөз тіркесі қазіргі кезде көбінесе егде жастағы голлистер қолданады. mon général: Де Голльдің министрлері мен жақын жақтастары оған арнаған кезде, сондай-ақ 1944 жылдан бастап ол берген баспасөз сұхбаттарында журналистер де қолданды. Оның сыншылары көбінесе Monsieur le président деген сөзді қолданды. mongénéral: Бұл, және қазір де, Canard Enchaîné сияқты сатирикалық басылымдар де Голльдің ізбасарларының адалдығын және, осы басылымдардың пікірінше, соқыр мойынсұнушылықты және идеологиялық сәйкестікті карикатуралау үшін пайдаланды. де Голль: Қазіргі кезде де Голльді тарихи тұлға ретінде атау үшін қолданылады, көбінесе мақтау немесе құрметпен, мысалы, жақында жарық көрген "C'était de Gaulle" ("Де Голль осылай болды") кітабында. Француздар күнделікті әңгімеде: "Де Голль, c'était quelqu'un!" ("Де Голль, ол адам болды!") дей алады. Француз тілінде тірі адамды тек тегімен атау кемсітушілік саналады, бірақ өлген тарихи тұлғалар үшін бұл қалыпты жағдай. Monsieur Charles de Gaulle немесе Monsieur de Gaulle: Бұл де Голльді студент кезінде атау үшін қолданылды. Оның профессорлары оны ресми жағдайда месье де Голль деп, ал бейресми жағдайда де Голль деп атады. Жоғары мектептен кейін де Голль әскерге кірді, сондықтан оған сол кездегі әскери шенімен, одан кейін де Голль (лейтенант де Голль және т.б.) деп атады.

Тарихи атаулар

"Полковник Моторс": 1930 жылдары француз әскеріндегі әзілкештер де Голльді осылай атаған. Де Голльдің француз әскері танк пен бронетранспортты басты назарға алуы керек деген ұсыныстарын жоғары қолбасшылық қабылдамады. Осының салдарынан де Голль генерал шеніне көтеріле алмады және 1940 жылдың маусымында Франция құлағанға дейін полковник болып қалды, сонда оның теориялары дұрыс екені дәлелденді. Бұл "полковник Моторс" лақап аты "General Motors Corporation" атауымен байланысты ойын-қалжың, мағынасы – "Америкалықтардың General Motors бар, біз, француздар, полковник Моторсқа қанағат етуге тиіспіз". Сонымен қатар, "мотор" сөзін ағылшын тілінен қасақана қолдану де Голльді танктердің жақтасы ретінде карикатуралау мақсатында болды, себебі француз тілінде ағылшын сөздерінің заманауилық сезімі болды және әлі де бар, кейде тым жаңашыл болып көрінеді. Галл: Виши Франциясының әскери басшылары де Голльді осылай атады. Олар Лондонда Францияның бейнесін сомдаған екі жұлдызды генералға деген сыныптарын жасырмады. Де Голльді кемсіту үшін олар "де" деген аристократиялық жұрнағын алып тастады (француз тіліндегі есімдерге қараңыз). "Галл" сөзі француз тілінде "гаул" – ұзын таяққа ұқсас. Бұл сөз сленгте "ақымақ" мағынасын да білдіреді. le grand Charles: Бұл саяси карикатураларда де Голльдің бойына қатысты қолданылды (196 см, 6'5"). Карикатурашылар қолданғанмен, оған көбінесе жылы сезіммен қарастырылды және 2006 жылы оның өмірінен жасалған телефильмнің атауы ретінде пайдаланылды. Бүгінде бұл тіркес кездейсоқ әңгімелерде де Голль туралы айтылғанда естіле береді, бірақ дауыста сәл сыни интонация байқалады (әдетте "Шарльз" сөзі созылып айтылады). mon grand: Бұл кейбір сатирикалық мультфильмдерде қолданылды. Бір әйгілі суретте Эйфель мұнарасы Парижді азат ету кезінде де Голльді қарсы алып, оны құшақтап, "mon grand" деп шақырады. 1960 жылдардағы басқа мультфильмдерде Францияның бейнесі Марианна де Голльмен әңгімелесіп, оны "mon grand" деп атайды. Француз тілінде "mon grand" – анасы ұлына мейіріммен айтатын сөз. la grande Zohra: Бұл француз Алжирінде тұратын еуропалықтар мен француз Алжирін жақтағандар қолданған қорлаушы сөз. Де Голль Алжирдің тәуелсіздігін жақтағаннан кейін, француз Алжирін жақтағандардың арасында оған деген жеккөрушілік күшейді. "Зохра" деген сөз Солтүстік Африка арабтарының түйеге берген лақап есебінде қолданылады. Көбінесе бұл сөз де Голльдің араб әйелінің киімін киген суретімен байланыстырылады, құлақтары мен көзінен басқа барлығын жабады. Бұл де Голль тәуелсіздікке қолдау көрсеткен алжирлік көтеріліспен "сауда жасап" жатыр деген ойды білдіруі мүмкін. Француз тілінде еркек есімдігінің орнына әйел есімдігін қолдану сөзді әлсіретеді. Бүгінде бұл сөзді кейде пид-нуар қауымдастығында естиміз. Viper: Top Gun фильміндегі капитан Майк "Viper" Меткалфқа сілтеме, 1980 жылдардың соңында француз антимилитаристері қолданған. Бұл сілтеме парадоксалды болуы мүмкін, өйткені Шарль де Голль американдық емес еді. Дегенмен, фильмдегі капитанның қатал мінез-құлқы оның қарсыластарының пікірінше, генералға сай келеді. Charlot: Бұл де Голльге қарсыласқандар қолданған Чарли Чаплин кейіпкеріне сілтеме. Үлкен мұрт: Бұл француз фильміндегі британдық эскадрилья командирінің кейіпкеріне сілтеме, және француз жастары осылай атайды. Бұл генералдың британдық тарихымен байланысын және оның мұртының ерекшелігін еске салады. le Connétable: Де Голль Ұлы соғыста Германияда тұтқын болғанда осы есімді алды. Бұл оның тұтқындарға соғыстың барысы туралы берген баяндамаларынан туындады. Ол оларды патриоттық ынтамен және жеңіске деген сеніммен жеткізді, сондықтан олар оны монархия кезінде француз армиясының бас қолбасшысына берілген атақпен атады. la grande asperge: Бұл "ұзын аспаржа" деп аударылады. Ле Коннетабель төрт жыл бойы элиталық әскери академия Сент-Сирде оқыды. Ол өзінің биіктігі, маңдайы мен мұрны үшін "биік аспаржа" деген лақап атқа ие болды. Француз тілінде "аспаржа" сөзі биік бойлы адамдарды қорлау үшін қолданылады. le melon kilomètre: Сент-Сирдегі тағы бір лақап, ол ауланы өлшеу үшін өз денесін өлшегіш ретінде пайдалануды талап ететін бір жаттығудан туындады, ал оның биіктігіне байланысты ол оны басқалардан жылдам орындады. Cyrano: Бұл лақап оның үлкен мұрнынан туындаған және Сирано де Бержеракқа сілтеме жасайды.