Азаптау мәселесі: Халықаралық құқық, мораль және этикалық даулар
Ethics of torture
Азаптау халықаралық құқықта тыйым салынған, жазаланатын қылмыс. Азаптаудың моральдық жағынан қате екені және сот процесінде қолдануға болмайтыны туралы мақала.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жалпы мақала
Overview article
Азаптауға тыйым салу – халықаралық құқықтың императивтік нормасы болып табылады, яғни ол барлық жағдайларда тыйым салынған, сондай-ақ БҰҰ-ның Азаптауға қарсы конвенциясы сияқты халықаралық шарттармен де тыйым салынған. Көпшілік пікір бойынша, азаптау барлық түрлерінде моральдық тұрғыдан қате, себебі олар "қайырбас және қорғанышсыз адамға қасақана зор физикалық азап салуды" қамтиды, бірақ бұл азаптаудың барлық жағдайда қате екенін білдірмейді.
The prohibition of torture is a peremptory norm in public international lawmeaning that it is forbidden under all circumstancesas well as being forbidden by international treaties such as the United Nations Convention Against Torture It is generally agreed that torture is inherently morally wrong because all forms of torture "involve the intentional infliction of extreme physical suffering on some non consenting and defenceless person", although it does not necessarily follow that torture is wrong in all circumstances.
Қарсыластар
Көптеген елдерде азаптау заңсыз, сондықтан азаптау кінәлі немесе кінәсіз екендігін анықтау үшін қалыпты жағдайдан тыс. Тұтқынның нақты ақпаратты білуі немесе тіпті тергеліп жатқан қылмысқа қатысы бар-жоғын анықтау өте қиын. Осының салдарынан, азаптау құрбандарының үлкен бөлігі кінәсіз (тек мақсатты топқа мүшелігінен басқа) немесе жаңылысқандықтан зардап шегеді. Мысалы, Германияның бейкүнә азаматы Халид әл-Масри, Аль-Каида басшысы Халид әл-Масри деп жаңылысқандықтан ұрланып, азапталды. Ирактағы Қызыл Крест Абу-Грейбтегі тұтқындардың 80% "бұрыс адамдар" екенін бағалады. Профессор Багарик пен Кларк жариялаған мақалаға жауап ретінде Amnesty International өкілі, сонымен қатар заңгер Николь Биске, азаптауды реттеу туралы идеяға таң қалды: "Азаптау сияқты негізгі мәселеде мұндай пікірді білдіру және оны моральдық және тәжірибелік тұрғыдан ақтау таң қалдырарлық және қорқынышты". Профессор Багарик пен Кларк бұл мақаланы американдық құқық журналына "Австралияда бұл көзқарас қорқынышты, ойсыз және жауапсыз деп айтқан сезімтал пікірлер" себепті жіберді. Пьер Видаль Накэттің осы аттас кітабында азаптау мен еріксіз ұстауға төзімділік таныту "демократияның қатерлі ісігі" деп сипатталған, ол мемлекеттің заңдылығының барлық аспектілерін құлдыратуға бастайды. Біріккен Ұлттар Ұйымының азаптауға қарсы конвенциясының күшіне енуінің 20 жылдығына орай Филип Хеншер былай деп жазады: "Егер басқа бостандықтарды қорғау үшін, ол азаптау мүмкіндігін қабылдауға шешім қабылдаса, киноларда көрінетіндей, өркениет бірден құлдырайды".
In most countries, torture is illegal, and because of this, torture is outside the normal framework for establishing guilt or innocence. It is nearly impossible to know for sure whether a detainee actually knows information that is desirable, or even if they were involved in whatever crime is being investigated in the first place. As a result of this, an abnormally large proportion of torture victims are either innocent (apart from membership of target communities), or of mistaken identity. For example, Khalid el Masri, an innocent German citizen, was kidnapped and tortured, having been mistaken for Al Qaida chief Khalid al Masri. The Red Cross in Iraq estimated that 80% of detainees at Abu Ghraib were the "wrong people". In response to the article by Professor Bagaric and Mrs Clarke, Amnesty International spokeswoman Nicole Bieske, who is also a lawyer, was stunned by the idea of regulating torture: "It's astonishing and appalling that somebody would hold this opinion in relation to such a fundamental issue as torture, and to be justifying it on moral as well as pragmatic grounds". Professor Bagaric and Mrs Clarke submitted the paper to an American law journal because of "the kind of emotive comments that I've had here in Australia, saying that this view is horrendous, unthinking, and irresponsible". Toleration of torture and arbitrary detention has been likened to a "cancer of democracy" in a book of the same title by Pierre Vidal Naquet, which begins to undermine all other aspects of a state's legitimacy. On the 20th anniversary of the coming into force of the United Nations Convention against Torture, Philip Hensher writes, "Civilization is at once compromised if, in defense of other freedoms, it decides to regress, to accept the possibility of torture as it is seen in the movies".
Уақытша бомба сценарийі
Құқық қорғау органдарында күдіктіден ақпарат алу үшін күш қолданудың пайдалы екендігі туралы пікір бар, бірақ бұл тек жүйелі тергеу нәтеже бермегенде және уақыт өте маңызды болғанда ғана қажет. Бұл ең көп айтылатын теориялық мысал – белгілі террорист ядролық бомба орнатқан «уақыт бомбасы» сценарийінде көрінеді. Мұндай жағдайда азаптауды қолдаушылар да, қарсыластары да бар. Бір жағынан, азаптауды қолданбаудың дұрыс емес екенін айтады, екінші жағынан, азаптаудың кез келген жағдайда қоғамға зияны, азаптауды қолданбаудан да артық болуы мүмкін деп санайды. Алайда, осындай сценарий ешқашан болған емес. Яғни, бұл тек теориялық идея, себебі осыған ұқсас жағдай шын өмірде кездеспеген. Сонымен қатар, мұндай жағдайға ең жақын жағдайлар да кез келген күдіктіні азаптау қажеттілігінсіз шешілді. Бұл деонтологиялық теориялардың азаптаудың ешқандай жағдайда қажет емес деген тұжырымын нығайтады. Егер азаптау қандай да бір себеппен әділделсе, ол тек күдіктілерге ғана қолданыла ма, әлде тұтқынның туыстары мен достарына оны мойынсұнуға мәжбүрлеу үшін азаптауға рұқсат етіле ме деген сұрақ туындайды. Кімді азаптауға болады және кімді азаптауға болмайды деген шекара әлі де анықталған жоқ. Азаптаудың тиімді болған жағдайлар туралы мысалдар келтіріледі: 2002 жылдың қазан айында неміс полициясы 11 жасар Якоб фон Метцлерді ұрлауда күдіктелген Магнус Гафгенді ұстады. Полиция бақылауында Гафген фон Метцлер отбасынан талап етілген 1 миллион еуроны алып, оны ысыраптап жібергені байқалды. Ақша төленгеннен кейін бала босатылмады. Баланың қауіпсіздігіне қатысты алаңдаған Франкфурт полициясының басшысы Вольфганг Дашнер Гафгенді тұтқындады және ол сөйлемеген жағдайда, оған ауыр зиян келтірумен қорқытты. Гафген полицияға фон Метцлердің денесін қайда жасырғанын айтты. Бұл жағдайда азаптаумен қорқыту арқылы, басқа жағдайларда баланың өмірін құтқаруға мүмкіндік берген ақпарат алынды, бірақ азаптау өзі қолданылмады. Мұндай әрекет этикалық тұрғыдан негізді ме? Вольфганг Дашнер бұл жағдайды негізді деп есептеді. Германия канцлері Меркель 2006 жылғы 9 қаңтардағы сұхбатында Метцлер ісіне қатысты: «Халықтың пікірталасы азаматтардың көпшілігі осындай жағдайда да мақсат құралды ақтамайды деп сенетінін көрсетті. Мен де осы пікірдемін» деді. Азаптауға қарсы тағы бір аргумент – ол күтілген ақпаратты алуға көмектеспейді, себебі адам өте қиын жағдайда өзін қауіптен сақтау үшін тергеушілер естігісі келетін нәрсені айтуы мүмкін. Сұраққа тартылған адам тергеушілердің уақытын ысырап ету және бомбаның жарылу мүмкіндігін арттыру үшін әдейі өтірік айтуы да мүмкін. Соңғы мүмкіндік – тұтқынның кінәсіз болуы, сондықтан қандай да бір азаптау немесе қорқыту тергеушілер іздеп отырған ақпаратты бермейді. «Мақсат құралды ақтайды» деген қағиданы қабылдау, егер тоғызыншы адам толық мойындаса, тоғыз кінәсіз адамды азаптауға рұқсат береді. Утилитарист осы жағдайда мақсат құралды ақтайды деп келіседі, ал деонтолог бұл кінәсіз өмірлерге зиян келтірмеу керек екенін және адамды мақсатқа жету құралы ретінде қарастыруға болмайды деп санайды. Гуантанамодағы 600 тұтқынның ішінде, егер олардан ақпарат алу мүмкін болса да, тек екі ондаған адам ғана барлық ақыл-ойға пайдалы мәліметтерді ұстаған деп есептеледі. Бұл деонтологтар азаптаудың шын өмірде тиімсіздігін көрсету үшін пайдаланатын тағы бір мысал. Тұтқынның қандай да бір маңызды ақпаратқа ие екенін немесе оны білетінін дәлелдеудің жолы жоқ, және ешқандай азаптау тергеушілер күтетін жауапты алуға көмектеспейді.
In law enforcement, one perceived argument is in favor of the use of force to extract information from a suspect, which is only necessary when regular interrogation yields no results and time is of the essence. This can be seen in the most frequently cited theoretical example, the "ticking time bomb" scenario, where a known terrorist has planted a nuclear bomb. In such circumstances, it has been argued both in favor of and in opposition to torture. Some argue that not to use torture would be wrong, while others argue that using torture in any capacity would negatively impact society in a way that would be worse than the consequences of not using torture. The obvious rebuttal to this stance is that no such scenario has ever existed. In other words, it is just a theoretical idea, because no real life scenario has happened that is comparable. In addition, any situations even remotely resembling such a case were resolved without the need to torture any suspect. This further gives reason to deontological theorists that torture is not necessary under any circumstances. Even if torture was justified for some reason, it can be asked whether torture would be limited to suspects, or whether one could torture the family and friends of this detainee to make him compliant. The question of where the line is drawn regarding who can be tortured and who cannot remains unanswered in this context. Supporters cite cases where torture has worked: In the case of Magnus Gäfgen, who was suspected of kidnapping 11 year old Jakob von Metzler and arrested in October 2002 by German police, police surveillance had observed Gäfgen pick up a €1 million ransom demanded from the von Metzler family and proceed to go on a spending spree. After the ransom was paid, the boy was not released. Fearing for the boy's safety, Frankfurt's deputy police chief Wolfgang Daschner had Gäfgen arrested, and when he would not talk, threatened to cause Gäfgen severe pain. Gäfgen told police where he had hidden von Metzler's body. In this case torture was threatened, but not used, to extract information that, in other circumstances, could have saved a boy's life. The ethical question is whether this can ever be justified. Wolfgang Daschner felt that in the circumstances it was justified. German Chancellor Merkel, in an interview on January 9, 2006, in reference to the Metzler case, stated that "The public debate showed that the overwhelming majority of citizens believed that even in such a case, the end does not justify the means. That is also my position." On the other hand, one argument against torture is that it fails to elicit the expected information because when the subject is in that high pressure situation, they may be saying anything they believe that the interrogators may want to hear in order to keep themself out of danger. The subject being interrogated may also deliberately lie in order to waste the interrogators' time and make it more likely for the bomb to go off. One last possibility is that the detainee is innocent, and no amount of torture or threats of violence will yield the information that the interrogators are searching for. By adopting a "the ends justifies the means" approach, this would allow nine innocent people to be tortured as long as the tenth offered a full confession. A utilitarian would agree that the ends justify the means in that situation, while a deontologist would argue that those innocent lives should not be involved, and that a person should not be treated as a mere means to an end. It has been estimated that as few as two dozen of the 600 detainees at Guantanamo had any potential intelligence value, even if it could be obtained from them. This is another situation that deontologists could use to show the ineffectiveness of torture when attempted in real life. There is no way to prove that the detainee(s) have or know of any information that may be relevant, and no amount of torture can make them respond in the way the interrogators are hoping for them to respond.