Кіріспе

Оқу формасы

Классикалық кондиционирлеуде екінші реттік кондиционирлеу немесе жоғары реттік кондиционирлеу – организм үшін мағыналы немесе салдарлы болатын ынталандыруды оқытудың алғашқы қадамы арқылы жасалатын, содан кейін бұл ынталандыру жаңа ынталандыру туралы білу үшін негіз ретінде қолданылатын оқыту формасы. Мысалы, жануар алдымен қоңырауды тамақпен байланыстыруға үйренуі мүмкін (бірінші реттік кондиционирлеу), ал кейін жарықты қоңыраумен байланыстыруға үйренуі мүмкін (екінші реттік кондиционирлеу). Бал аралары тілшесін созу рефлексі кезінде екінші реттік кондиционирлеуді көрсетеді. Екінші реттік кондиционирлеу (SOC) үш фазада жүзеге асырылады. Бірінші оқыту фазасында шартты тітіркендіргіш (CS1) шартты емес тітіркендіргішпен (US) ұштасады. Екінші фазада екінші реттік шартты ынталандыру (CS2) CS1-мен бірге ұсынылады. Соңында, сынақ фазасында CS2 субъектілерге жеке ұсынылады, ал олардың реакциялары тіркеледі.

Екінші реттік кондиционирлеу үлгілері

Екінші реттік кондиционирлеудің (SOC) қалай жұмыс істейтіндігі туралы теориялық модельдердің ассоциативтік оқыту теорияларында негізі бар. SOC кезінде қалыптасқан қауымдастықтарға негізделген төрт негізгі модель бар. Бірінші модель екінші реттік стимул (CS2) пен шартты жауаптың (CR) бірінші реттік стимулдың (CS1) қатысуымен күшейтілетін тікелей байланыс құрайтынын ұсынады. Екінші модельде табысты SOC-де әр стимулдың ассоциативтік бейнесі қалыптасады. CS2 ұсынылғанда CS1 бейнесі шақырылады, ол өз кезегінде шартты емес стимулдың (US) бейнесін шақырып, осылайша CR-ға әкеледі. Үшінші модель CS2 мен US бейнесі арасындағы тікелей байланысты ұсынады, бұл CR-ға әкеледі. Төртінші модель CS2, CS1 бейнесі арқылы CR-ды шақырады, себебі CS2 мен CS1 бейнесі арасында байланыс бар. Екінші реттік кондиционирлеу кейбір адамдардың ақшаға деген құштарлығын түсіндіруге көмектеседі, олар оны жинап, оны сатып алуға болатын заттардан да жоғары бағалайды. Ақша бастапқыда қымбат көлік сияқты қанағаттандырарлық нәтижелер беретін заттарды сатып алуға қолданылады. Ақша жаңа спорттық көлікті жүргізудің қуанышымен тікелей байланысты болмаса да, екінші реттік кондиционирлеу арқылы ақша осы сияқты қалаулы сапамен байланысты болуы мүмкін.

Қорқынышпен шартталғанда

CS2 > CS1 > US сияқты ассоциативтік қорқыныш шартталу тізбегінде, бірінші дәрежелі стимулға (CS1) қатысты тоңу реакцияларының жойылуы CS2-ге жауап берудің нашарлауына алып келеді, бірақ екінші дәрежелі стимулдың (CS2) жойылуы CS1-ге ешқандай әсер етпейді (Debiec және авторлар). Осы зерттеуде мұндай ассоциативтік тізбекте белсенділіктің (есте сақтаудың) әсері де зерттелді. Нәтижелер көрсеткендей, бір CS1 әсерінен кейін ақуыз синтезінің тежелуі CS1 және CS2 екеуіне де жауап беруді нашартады, ал бір CS2 әсерінен кейін ақуыз синтезінің тежелуі тек CS2-ні бұзады, ал CS1 тоңу реакциясы өзгеріссіз қалады. Сондықтан, бірінші дәрежелі ассоциация тікелей белсендірілген кезде, ол тұрақсыз күйге енеді (қайта консолидация зерттеулерінен күтілгендей), бұл тәуелді ассоциацияларға әсер етуі мүмкін деп саналады. Дегенмен, бірінші дәрежелі ассоциация тек жанама түрде (ассоциативтік тізбек арқылы) белсендірілген кезде, оны тұрақсыз күйге түсіретін жасушалық процестерді іске қосуға жеткілікті стимуляция болмайды, сондықтан ол өзгеріссіз күйде қалады.