Үнді классикалық драмасы: ежелгі дәуірдегі сантакрит әдебиетінің ең жоғары жетістігі. Натьяшастра, Ашвагоша, Бхаса және буддалық пьесалар туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Классикалық Үндістанның драмалық дәстүрі
Dramatic tradition of classical India
Үндістанның классикалық драмасы термині ежелгі Үндістандағы драмалық әдебиет және сахналық өнер дәстүрін білдіреді. Үндістан субконтинентіндегі драманың тамырларын Ригведаға (б.з.д. 1200-1500 жылдар) дейін баруға болады, онда диалогтар немесе тіпті көріністер түріндегі көптеген гимндер, сондай-ақ жануарлар туралы мысалдар сияқты басқа әдеби формаларды қолданатын гимндер бар. Дегенмен, үнді драмасы өзінің классикалық кезеңін б.з.д. 3-4 ғасырларда «Натьяшастра» («Драма ғылымы») атты еңбектің жазылуымен бастайды. Үнді классикалық драмасы санскрит әдебиетінің ең жоғары жетістігі саналады. Буддачаританы жазған буддалық драматург, ақын және философ Асвагоша, сондай-ақ б.з.д. 2 ғасырда өмір сүрген және санскрит драмасында сақталған жалғыз трагедиялардың екеуін жазған Бхаса – санскриттің алғашқы драматургтерінің бірі саналады. Аталымына қарамастан, классикалық санскрит драмасында санскрит және пракрит тілдері қолданылады, бұл оған екі тілді сипат береді. Санскрит драмасында батыр (найка), қаһарман (найка) немесе клоун (видусака) сияқты тұрақты кейіпкерлер пайдаланылды. Актерлер белгілі бір рөлге маманданған болуы мүмкін. Патанджалидің «Махабхасья» еңбегінде санскрит драмасының тұқымы болуы мүмкін ең алғашқы сілтеме кездеседі. Грамматикаға арналған бұл трактат Үндістанда театрдың пайда болуына ықтимал мерзім көрсетеді. Алғашқы буддалық әдебиет Үнді театрының бар екендігіне ең алғашқы куәліктерді ұсынады. Пали сутталары (б.з.д. 5-3 ғасырлар аралығында) сахнада драмалық қойылымдарды орындаған актерлер труппаларының (бас актердің басшылығымен) болуына сілтеме жасайды. Бұл драмаларда би элементтері болғаны айтылады, бірақ олар би, ән және әңгіме айтумен қатар, жеке өнер түрі ретінде қарастырылды. Бихар штатының Чиранд қаласында театрлық қойылымдарда қолданылған теракота маскасы қазылып алынды. Стратиграфиялық талдау көрсеткендей, бұл маска б.з.д. 3 немесе 4 ғасырға жатады, демек Үндістандағы театр осы кезеңде жетілген болуы мүмкін. Ол мұрынға ыңғайлы киюге жеткілікті кең, ал актер перфорацияланған мұрын арқылы оңай көре алады. Бхаратамуни «Натьяшастра» еңбегінде Праттиширша туралы айтады, бұл маскалар, әдетте, шашақтары мен шаштарымен толық бас киім болған. Санскрит драмасының ең көне фрагменттері б.з.д. 200 жылға дейін сақталып қалған. Патанджалидің «Махабхасья» еңбегінде классикалық санскрит драмасының тұқымы болуы мүмкін ең алғашқы сілтеме бар.
The term Indian classical drama refers to the tradition of dramatic literature and performance in ancient India. The roots of drama in the Indian subcontinent can be traced back to the Rigveda (1200 1500 BCE), which contains a number of hymns in the form of dialogues, or even scenes, as well as hymns that make use of other literary forms such as animal fables However, Indian drama begins its classical stage in the 3rd 4th century BCE with the composition of the Nātyaśāstra (lit. The Science of Drama). Indian classical drama is regarded as the highest achievement of Sanskrit literature. The Buddhist playwright, poet and philosopher Asvaghosa, who composed the Buddhacarita, is considered to have been one of the first Sanskrit dramatists along with Bhāsa, who likely lived in the 2nd century BCE, and is famous for writing two of the only surviving tragedies in Sanskrit drama. Despite its name, a classical Sanskrit drama uses both Sanskrit and Prakrit languages giving it a bilingual nature. Sanskrit drama utilised stock characters, such as the hero (nayaka), heroine (nayika), or clown (vidusaka). Actors may have specialised in a particular type. Mahābhāṣya by Patañjali contains the earliest reference to what may have been the seeds of Sanskrit drama. This treatise on grammar provides a feasible date for the beginnings of theatre in India. Early Buddhist literature provides the earliest evidence for the existence of Indian theatre. The Pali suttas (ranging in date from the 5th to 3rd centuries BCE) refer to the existence of troupes of actors (led by a chief actor), who performed dramas on a stage. It is indicated that these dramas incorporated dance, but were listed as a distinct form of performance, alongside dancing, singing, and story recitations. A terracota mask that was likely used in theatrical performances was excavated in Chirand, Bihar. Stratiagraphical analysis dates the find to the 3rd or 4th century BCE, thus making it likely that theatre in India was fairly developed during this time. It is broad enough to have been worn comfortably on the nose, and the actor can easily see through the perforated nose. Bharatamuni mentions Pratishirsha in his Natyashastra, and these masks were likely full headed masks with diadems and appropriate hair style appendages. Some of the earliest surviving fragments of Sanskrit drama date from c.200 BCE. The Mahābhāṣya by Patañjali contains the earliest reference to what may have been the seeds of classical Sanskrit drama.
Натья Шастра
Санскрит театрының негізгі дерек көзі – «Театр туралы трактат» (Nātyaśāstra), оның құрамының нақты мерзімі белгісіз (болжамдар б.з.д. 200-ден б.з. 200-ге дейін) және авторлығы Бхарата Муниге жатқызылады. Бұл «Трактат» – ежелгі әлемдегі драматургия туралы ең толық еңбек. Онда актерлік өнер, би, музыка, драмалық құрылым, сәулет, костюмдер, грим, реквизит, труппаларды ұйымдастыру, көрермендер, сайыстар туралы мәліметтер келтіріледі, сонымен қатар театрдың пайда болуына қатысты мифологиялық әңгімелер баяндалады. Бұл міндет қуыршақ ойнатушының жұмысына теңестірілген. «Сутрадхара» сөзінің тікелей мағынасы – «арқандарды немесе жіптерді ұстаушы». Әйел актерлерге ешқандай шектеу қойылмаған, труппалар ерлерден, әйелдерден және аралас құрамдастырылған. Дегенмен, кейбір сезімдерді еркектер емес, әйелдер ойнаған дұрыс деп есептелген. Кейбір актерлер өз жастарындағы кейіпкерлерді, ал енді біреулері өздерінен кіші немесе үлкен кейіпкерлерді сомдаған. «Трактат» театрдың барлық аспектілерінің ішінде актерлік өнерге (абхиная) ең көп көңіл бөледі, ол реалистік (локадхарми) және конвенциялық (натядхарми) екі стильден тұрады, бірақ басты назар соңғысына аударылған. Мәтінде сипатталған раса теориясы Үндістанның қазіргі театрына, сондай-ақ Үнді киносына, әсіресе Болливудқа зор ықпал еткен.
Major source of evidence for Sanskrit theatre is A Treatise on Theatre (Nātyaśāstra), a compendium whose date of composition is uncertain (estimates range from 200 BCE to 200 CE) and whose authorship is attributed to Bharata Muni. The Treatise is the most complete work of dramaturgy in the ancient world. It addresses acting, dance, music, dramatic construction, architecture, costuming, make up, props, the organisation of companies, the audience, competitions, and offers a mythological account of the origin of theatre. This task was thought of as being analogous to that of a puppeteer—the literal meaning of "sutradhara" is "holder of the strings or threads". There were no prohibitions against female performers; companies were all male, all female, and of mixed gender. Certain sentiments were considered inappropriate for men to enact, however, and were thought better suited to women. Some performers played characters their own age, while others played characters younger or older than themselves. Of all the elements of theatre, the Treatise gives most attention to acting (abhinaya), which consists of two styles: realistic (lokadharmi) and conventional (natyadharmi), though the major focus is on the latter. The theory of rasa described in the text has been a major influence on the modern theatre of India as well as Indian cinema, particularly Bollywood.
Мричкакатика (кіші балшықты арба)
Санскрит тіліндегі ең ерте белгілі пьесалардың бірі, бұл пьесаны б.з.б. 2 ғасырда Шудрака жазған. Романтика, құмарлық, патшалық интригалар мен комедияға толы пьесаның сюжеті көптеген бұрылыстарға толы. Басты оқиға – Чарудатта есімді жас жігіт пен бай әйел, немесе сарай қызы Васантасенаға деген махаббаты туралы. Бұл махаббат оқиғасын патша сарайының кеңесшісі де қиындатады, өйткені ол да Васантасенаға құштар. Сюжетті қарақшылар мен жаңылысқандықтар одан әрі күрделендіреді, осылайша пьесаны өте күлкілі әрі қызықты етеді. 1924 жылы Нью-Йоркте қойылғанда пьеса кеңінен мақтауға ие болды. 1984 жылы Гириш Карнад режиссерлік еткен "Утсав" атты хинди фильмі осы пьеса негізінде түсірілді. 2001 жылғы "Мулен Руж!" фильмінде бейнеленген үнді пьесасы "Кішкентай саз арба" негізінде жасалған болуы мүмкін.
One of the earliest known Sanskrit plays, this play was composed by Śudraka in the 2nd century BC. Rife with romance, sex, royal intrigue and comedy, the juicy plot of the play has numerous twists and turns. The main story is about a young man named Charudatta, and his love for Vasantasena, a rich courtesan or nagarvadhu. The love affair is complicated by a royal courtier, who is also attracted to Vasantasena. The plot is further complicated by thieves and mistaken identities, and thus making it a greatly hilarious and entertaining play. It invited widespread admiration when staged in New York in 1924. The play was made into a 1984 Hindi movie Utsav, directed by Girish Karnad. The Indian play depicted in the 2001 film Moulin Rouge! may have been based on The Little Clay Cart.
Бхаса
Бхаса жазған пьесалар тарихшыларға кейінгі авторлардың сілтемелері арқылы ғана белгілі болды, себебі пьесалардың қолжазбалары жоғалып кеткен. 1913 жылы Ғанапати Шастри атты ғалым оның 13 пьесасының қолжазбаларын Тхируванантапурамдағы (Тривендрум) ескі кітапханада тапты. Кейіннен тағы бір 14-ші пьеса табылып, Бхасаның туындысы деп есептелді, бірақ авторлығы күмәнді. Бхасаның ең танымал пьесалары – «Свапнавасавадаттам» (Свапнавасадатта) («Васавадаттаның арманы»), «Панчаратра» және «Пратижна Яугандхараянам» («Яугандхараянның серті»). Басқа пьесаларының арасында «Пратиманаataka», «Абхишеканаataka», «Балахарита», «Дӯтавакья», «Карнабхарам», «Дӯтагхатоткача», «Чарудатта», «Мадхьямавьяйога» және «Ūрубханга» бар. «Карнабхарам» пьесасы сыншылар тарапынан жоғары бағаланып, қазіргі заманғы үнді театр ұжымдары оны жиі қояды. Бхаса – санскрит тіліндегі ең көрнекті драматургтердің бірі, ол Калидасадан кейін тұрады. Ол Калидасадан бұрынғы кезеңде өмір сүрген және біздің заманымыздың 3-ші немесе 4-ші ғасырына жатады.
The plays written by Bhāsa were known to historians only through the references of later writers, as the manuscripts themselves were lost. Manuscripts of 13 plays written by him were discovered in an old library in Thiruvananthapuram (Trivandrum) in 1913 by the scholar Ganapati Sastri. A 14th play was later discovered and attributed to Bhāsa, but its authorship is disputed. Bhāsa's most famous plays are Svapnavasavadattam (Swapnavāsadatta) ("Vasavadatta's dream"), Pancharātra, and Pratijna Yaugandharayaanam ("The vows of Yaugandharayana"). Some other plays being Pratimanātaka, Abhishekanātaka, Bālacharita, Dūtavākya, Karnabhāra, Dūtaghatotkacha, Chārudatta, Madhyamavyāyoga and Ūrubhaṅga. Karnabharam is a critically acclaimed play and it is being subjected to lot of experimentation by the modern theatre groups in India. Bhāsa is considered to be one of the best Sanskrit playwrights, second only to Kalidasa. He is earlier than Kalidasa and is dated to the 3rd or 4th century CE.
Мудракшаша
Санскрит пьесаларының ішінде Вишахадаттаның "Мудраракшаса" тарихи пьесасы ерекше, себебі ол саяси интригаға толы, сонымен қатар өмірмен, әрекетпен және тұрақты қызығушылықпен күшті. Оның жазылу мерзімі 800 жылға дейін соққан. Пьесада Чандрагупта Маурия Паталипутрадан билік жүргізіп, Нанда әулетінің соңғы патшасын тақтан түсіреді. Нанданың министрі Ракшаша, қайтыс болған билеушісінің құрметін қорғауға тырысады. Чандрагуптаның кеңесшісі Чанакья Ракшашаны өз билеушісінің жағына көндіруге жетеді.
Amongst Sanskrit plays, the historical play Mudrarakshasa by Vishakhadatta is unique because it contains political intrigue and is full of life, action and sustained interest. The time period of composition is prior to 800 C. E. In the play, Chandragupta Maurya is ruling from Pataliputra, having deposed the last of the Nanda kings. Rakshasa the minister of Nanda, attempts to avenge his late master. Chanakya, the minister of Chandragupta succeeds in winning over Rakshasa to his master's side.
Басқа да ірі пьесалар мен драматургтар
Басқа ұлы пьесаларға Шри Харшаның (7-ғасыр) «Ратнавали», «Нагананда» және «Приядарсика», Махендра Викрам Варманның «Маттавиласа Прахасана», Шакти Бхадраның «Аскарячудамани», Кулашехраның «Субхадра Дханьяя» және «Тапатисамварана», Нилакантаның «Каляна Саугандика» және «Шри Кришна Чарита» кіреді. Бхавабхути (8-ғасыр) – Калидасадан кейінгі ұлы драматургтердің бірі. Санскрит тіліндегі тағы да бірнеше маңызды драматургтар: Висахадатта, Бхатта Нараяна, Мурари, Раджашехра, Кшемишвара, Дамодарамишра және Кришнамишра.
Other great plays include Ratnavali, Nagananda and Priyadarsika by Sri Harsha (7th century CE), Mahendra Vikram Varman Mattavilasa Prahasana, Shakti Bhadra's Āścaryacūḍāmaṇi, Kulasekhara's Subhadra Dhananjaya and Tapatisamvarana, Neelakanta's Kalyana Saugandhika and Sri Krishna Charita. Bhavabhuti (8th century) is one of the great playwrights after Kalidasa. Other major Sanskrit playwrights include Visakhadatta, Bhaṭṭa Nārāyaṇa, Murari, Rajasekhara, Kshemisvara, Damodaramishra, and Krishnamishra.
Өнер көрсетулер
Санскрит пьесалары өте танымал болды және ежелгі заманда бүкіл Үндістанда сахналады. Қазіргі таңда сақталған жалғыз ежелгі санскрит драма театры – Кудиятам, оны Керала штатындағы Чакьяр қауымы сақтап келеді. Осы санскрит драмасының түрі кем дегенде 2000 жыл бұрын пайда болған деп есептеледі және әлемдегі ең көне сақталған театр дәстүрлерінің бірі болып табылады. Бхаса, Шри Харша, Шакти Бхадра сияқты барлық маңызды санскрит пьесалары Кудиятамда орындалады. Гуру Натьячарья Видушакаратнам Падма Шри Мани Мадхава Чакиар Калидасаның «Абхиджнянашакунтала», «Викраморвашия» және «Малавикагнимитра» пьесаларын, сондай-ақ Бхасаның «Свапнавасадатта» және «Панчаратра» пьесаларын Кудиятам тарихында алғаш рет хореографиялап, қойды. Ол Кудиятамды кеңінен танымал етті және Үндістандағы жалғыз сақталған санскрит драма театрын қайта жаңғыртты. Бхасаның «Тривандрум пьесаларының» шығу тегі туралы бір болжам (әлі келісім жоқ) – бұл 13 пьеса бастапқы көздерінен бейімделіп, Кудиятам дәстүрінде хореографиялау үшін Кералаға әкелінген.
Sanskrit plays were very popular and were staged in ancient times all over India. Now the only surviving ancient Sanskrit drama theatre is Koodiyattam, which is preserved in Kerala by the Chakyar community. This form of Sanskrit drama is thought to be at least 2000 years old and is one of the oldest living theatrical traditions in the world. All major Sanskrit plays such as that of Bhasa, Sri Harsha, Shakti Bhadra etc. are performed in Koodiyattam. Guru Nātyāchārya Vidūshakaratnam Padma Shri Māni Mādhava Chākyār choreographed and directed plays like Kalidasa's Abhijñānaśākuntala, Vikramorvaśīya and Mālavikāgnimitra; Bhasa's Swapnavāsadatta and Pancharātra for the first time in the history of Koodiyattam. He popularised Koodiyattam and rejuvenated the only surviving Sanskrit drama theatre in India. One of the hypotheses (as yet without consensus) of the origins of the "Trivandrum plays" of Bhasa is that these 13 plays were adapted from their original sources and brought to Kerala for choreography in the Koodiyattam tradition.
Қазіргі санскрит пьесалары
Қазіргі заманғы санскрит драматургі Манмохан Ачарья көптеген пьесалар мен би драмаларын жазған. Ерекше атауға лайық пьесалар: Арджуна Пратижна, Шрита Камалам, Пада Паллавам, Дивия Джаядевам, Пингала, Мртьюх, Ститхапраджня, Тантра Махасактих, Пурва Сакунталам, Уттара Сакунталам және Равана. Видьядар Шастри үш санскрит пьесасын жазды, атап айтқанда: Пурнаннам, Калидайним және Дурбала Балам. Прафулла Кумар Мишра "Читрангада" және "Каруна" пьесаларын жазды.
Manmohan Acharya, a modern Sanskrit playwright has written many plays and dance dramas. Some worth mentioning plays are Arjuna Pratijnaa, Shrita kamalam, Pada pallavam, Divya Jayadevam, Pingalaa, Mrtyuh, Sthitaprajnah, Tantra mahasaktih, Purva sakuntalam, Uttara sakuntalam and Raavanah. Vidyadhar Shastri wrote three Sanskrit plays viz. Purnanandam, Kalidainyam and Durbala Balam. Prafulla Kumar Mishra has written the plays Chitrangada and Karuna.