Кіріспе
Тарихи лингвистикадағы неміс термині грамматический Wechsel ("грамматикалық өзгеріс") герман тіліндегі етістіктің парадигмасы шеңберінде синхронды тұрғыдан қарағанда Вернер заңының әсерлерін көрсетеді.
In historical linguistics, the German term grammatischer Wechsel ("grammatical alternation") refers to the effects of Verner's law when they are viewed synchronically within the paradigm of a Germanic verb.
Шолу
Гримм заңы бойынша, прото-индоевропа тілінің (PIE) дауыссыз жабық дыбыстары *p, *t, *k және *kʷ әдетте прото-герман тілінде *f, *θ (тіс фрикативі), *x және *xʷ (жегілме фрикативі) болып өзгерді. Карл Вернер олардың орнына *b, *d, *g, *gʷ дауысты дыбыстарына айналатынын анықтады, егер олар сөз ішінде орналасып, PIE-дегі басылмаған дауыстыдан кейін келсе. Сонымен қатар, әдетте герман тіліне өзгеріссіз енген PIE *s осы жағдайда *z болып өзгерді; прото-герман тіліндегі *z кейін Солтүстік және Батыс герман тілінде *r болып өзгерді.
Consequently, five pairs of consonants emerged, each pair representing a single PIE phoneme. The following table shows the precise developments from Proto Indo European through Proto Germanic to Old Norse, West Germanic, Old English, Old High German and Middle Dutch. It is mainly in the dentals that those languages show significant differences in the patterns of grammatischer Wechsel. Note that the table lists only the outcome of word internal consonants since word initial consonants were generally not affected by Verner's law. PIE (Proto Indo European) PG (Proto Germanic) Old Norse (ON) WG (West Germanic) OE (Old English) OHG (Old High German) MDu (Middle Dutch) Notes *p *ɸ f *ɸ f/v f f/v By GL (Grimm's law) p→f. *β *β b By VL (Verner's law) p→β. *t *θ ð *θ θ/ð d d By GL t→θ. Then θ→d German and Dutch. *ð *d d t By VL t→ð→d. Then d→t in German. *k *x – *x/h x/ x/h x/ By GL k→x. x→h before a vowel. h is then lost between vowels in Old English and Dutch. *ɣ ɣ *ɣ j/ɣ ɡ x/ɣ By VL k→ɣ. Then ɣ→j in English and ɣ→ɡ in German, though all 3 use spelling ⟨g⟩. *kʷ *xʷ – *x/h x/ x/h x/ Parallel to *k. *ɣʷ ɣ *ɣ j/ɣ ɡ x/ɣ Parallel to *k, but *ɣʷ had split into *ɣ and *w by late Proto Germanic. w/ *w w w w *s *s s *s s/z s s/z GL leaves s unaffected; allophone in English. *z r *r r r r By VL s→z→r. In Old English, the fricatives took the voiced allophones , and when they were word internal, and in Middle Dutch also when word initial; see: Pronunciation of English ⟨th⟩. In Old High German, the stops were moved according to the High German consonant shift. In Dutch, the idiosyncrasies of the shift mean that Dutch (like German) experiences the shift þ→d but (like English) does not experience the shift d→t; thus, the dental variety of grammatischer Wechsel is eliminated in Dutch by the normal operation of sound laws. Likewise, and merged in almost all Germanic languages (except Gothic and German), eliminating this variety early on. In Old Norse, and likewise merged altogether.
Нәтижесінде бес жұп дауысты дыбыс пайда болды, әр жұп бір PIE фонемасын білдірді. Келесі кестеде прото-индоевропа тілінен прото-герман тілі арқылы Көне норвег, Батыс герман тілі, Көне ағылшын, Көне жоғарғы неміс және Орта голланд тілдеріне дейінгі нақты өзгерістер көрсетілген. Бұл тілдердегі грамматикалық өзгерістер негізінен тіс дыбыстарында байқалады. Кестеде тек сөз ішіндегі дыбыстардың нәтижесі көрсетілген, өйткені сөз басындағы дыбыстарға Вернер заңының әсері болмады.
Consequently, five pairs of consonants emerged, each pair representing a single PIE phoneme. The following table shows the precise developments from Proto Indo European through Proto Germanic to Old Norse, West Germanic, Old English, Old High German and Middle Dutch. It is mainly in the dentals that those languages show significant differences in the patterns of grammatischer Wechsel. Note that the table lists only the outcome of word internal consonants since word initial consonants were generally not affected by Verner's law. PIE (Proto Indo European) PG (Proto Germanic) Old Norse (ON) WG (West Germanic) OE (Old English) OHG (Old High German) MDu (Middle Dutch) Notes *p *ɸ f *ɸ f/v f f/v By GL (Grimm's law) p→f. *β *β b By VL (Verner's law) p→β. *t *θ ð *θ θ/ð d d By GL t→θ. Then θ→d German and Dutch. *ð *d d t By VL t→ð→d. Then d→t in German. *k *x – *x/h x/ x/h x/ By GL k→x. x→h before a vowel. h is then lost between vowels in Old English and Dutch. *ɣ ɣ *ɣ j/ɣ ɡ x/ɣ By VL k→ɣ. Then ɣ→j in English and ɣ→ɡ in German, though all 3 use spelling ⟨g⟩. *kʷ *xʷ – *x/h x/ x/h x/ Parallel to *k. *ɣʷ ɣ *ɣ j/ɣ ɡ x/ɣ Parallel to *k, but *ɣʷ had split into *ɣ and *w by late Proto Germanic. w/ *w w w w *s *s s *s s/z s s/z GL leaves s unaffected; allophone in English. *z r *r r r r By VL s→z→r. In Old English, the fricatives took the voiced allophones , and when they were word internal, and in Middle Dutch also when word initial; see: Pronunciation of English ⟨th⟩. In Old High German, the stops were moved according to the High German consonant shift. In Dutch, the idiosyncrasies of the shift mean that Dutch (like German) experiences the shift þ→d but (like English) does not experience the shift d→t; thus, the dental variety of grammatischer Wechsel is eliminated in Dutch by the normal operation of sound laws. Likewise, and merged in almost all Germanic languages (except Gothic and German), eliminating this variety early on. In Old Norse, and likewise merged altogether.
PIE (Proto Indo European) PG (Proto Germanic) Көне норвег (ON) WG (Батыс герман) OE (Көне ағылшын) OHG (Көне жоғарғы неміс) MDu (Орта голланд) Ескертпелер
*p *ɸ f *ɸ f/v f f/v GL (Гримм заңы) p→f.
*β *β b VL (Вернер заңы) p→β.
*t *θ ð *θ θ/ð d d GL t→θ. Содан кейін θ→d неміс және голланд тілдерінде.
*ð *d d t VL t→ð→d. Содан кейін d→t неміс тілінде.
*k *x – *x/h x/ x/h x/ GL k→x. x→h дауыстыдан бұрын. h ескі ағылшын және голланд тілдерінде дауыстылар арасында жоғалады.
*ɣ ɣ *ɣ j/ɣ ɡ x/ɣ VL k→ɣ. Содан кейін ɣ→j ағылшын тілінде және ɣ→ɡ неміс тілінде, бірақ барлығы ⟨g⟩ әрпін пайдаланады.
*kʷ *xʷ – *x/h x/ x/h x/ *k-ке параллель.
*ɣʷ ɣ *ɣ j/ɣ ɡ x/ɣ *k-ке параллель, бірақ *ɣʷ кейінірек прото-герман тілінде *ɣ және *w болып бөлінді. w/ *w w w
*s *s s *s s/z s s/z GL s өзгеріссіз қалды; ағылшын тілінде аллофон.
*z r *r r r r VL s→z→r. Көне ағылшын тілінде фрикативтер сөз ішінде орналасқанда дауысты аллофондарды , және орта голланд тілінде сөз басында да қолданылды; қараңыз: Ағылшын тіліндегі ⟨th⟩ айтылуы. Көне жоғарғы неміс тілінде жабық дыбыстар жоғарғы неміс тіліндегі дыбыстық өзгеріске сәйкес жылжытылды. Голланд тіліндегі өзгерістің ерекшеліктері голланд тілінің (неміс тілі сияқты) þ→d өзгерісін, бірақ (ағылшын тілі сияқты) d→t өзгерісін бастан кешірмейтінін білдіреді; осылайша, грамматикалық Wechsel тіс түрленуі голланд тілінде дыбыс заңдарының қалыпты жұмыс істеуімен жойылады. Сол сияқты, және тілдердің көпшілігінде (готика мен неміс тілдерінен басқа) біріктірілді, бұл әртүрлілікті ерте жойды. Көне скандинав тілінде және біріктірілді.
Consequently, five pairs of consonants emerged, each pair representing a single PIE phoneme. The following table shows the precise developments from Proto Indo European through Proto Germanic to Old Norse, West Germanic, Old English, Old High German and Middle Dutch. It is mainly in the dentals that those languages show significant differences in the patterns of grammatischer Wechsel. Note that the table lists only the outcome of word internal consonants since word initial consonants were generally not affected by Verner's law. PIE (Proto Indo European) PG (Proto Germanic) Old Norse (ON) WG (West Germanic) OE (Old English) OHG (Old High German) MDu (Middle Dutch) Notes *p *ɸ f *ɸ f/v f f/v By GL (Grimm's law) p→f. *β *β b By VL (Verner's law) p→β. *t *θ ð *θ θ/ð d d By GL t→θ. Then θ→d German and Dutch. *ð *d d t By VL t→ð→d. Then d→t in German. *k *x – *x/h x/ x/h x/ By GL k→x. x→h before a vowel. h is then lost between vowels in Old English and Dutch. *ɣ ɣ *ɣ j/ɣ ɡ x/ɣ By VL k→ɣ. Then ɣ→j in English and ɣ→ɡ in German, though all 3 use spelling ⟨g⟩. *kʷ *xʷ – *x/h x/ x/h x/ Parallel to *k. *ɣʷ ɣ *ɣ j/ɣ ɡ x/ɣ Parallel to *k, but *ɣʷ had split into *ɣ and *w by late Proto Germanic. w/ *w w w w *s *s s *s s/z s s/z GL leaves s unaffected; allophone in English. *z r *r r r r By VL s→z→r. In Old English, the fricatives took the voiced allophones , and when they were word internal, and in Middle Dutch also when word initial; see: Pronunciation of English ⟨th⟩. In Old High German, the stops were moved according to the High German consonant shift. In Dutch, the idiosyncrasies of the shift mean that Dutch (like German) experiences the shift þ→d but (like English) does not experience the shift d→t; thus, the dental variety of grammatischer Wechsel is eliminated in Dutch by the normal operation of sound laws. Likewise, and merged in almost all Germanic languages (except Gothic and German), eliminating this variety early on. In Old Norse, and likewise merged altogether.
Сөйлеудің басқа бөліктері
Грамматикалық ауысу термині бастапқыда этимологиялық жақтан байланысты, әртүрлі буынды екпінге ие сөздердің кез келген жұбына, соның ішінде протоиндоевропалық тақырыпсыз есімдерге қолданылған. Герман тілдерінде есімдердегі алмасу көбінесе ерте кезеңде жойылды, бірақ кейбір жағдайларда әртүрлі герман тілдерінде параллель формалар сақталған (мысалы, ағылшын тіліндегі glass және исланд тіліндегі gler, s пен z алмасуының мысалы). Дегенмен, ескі немесе қазіргі тілдердің ешқайсысы есімдердің грамматикалық формаларында алмасуды көрсетпейді.