Кіріспе

Эстониядағы Кихну аралы Пярну округіне кіреді және көрші аралдармен бірге Кихну муниципалитетін құрайды, бұл елдің ең кішкентай муниципалитеттерінің бірі. 2007 жылы Кихнуда 604 адам тұрды, олардың 69-ы бастауыш мектеп оқушылары еді. Аралда төрт ауыл бар: Лемси, Линакула, Руцикула және Сааре. Кихнуға Пярнудан он бес минуттық ұшумен немесе пароммен баруға болады, сапар Пярнудан үш сағат, ал Манилайдтан бір сағатқа созылады. Қыс айларында теңіз қатып қалғанда, мұз үстінен аралға көлікпен өтуге болады. Жақын орналасқан Манилайд аралы (Кихну диалектісінде Маниджа, Маножа) 1933 жылдан бері Кихну тұрғындарымен мекенделген және осылайша оның мәдениетін бөліседі. ЮНЕСКО 2003 жылдың 7 қарашасында Кихнудың мәдени кеңістігі мен дәстүрлерін Адамзаттың ауызша және материалдық емес мұрасының шедеврі деп жариялады. Кихну жергілікті диалектте Кихнумуа деп те аталады. Басқа тілдердегі атаулары: латыш тілінде Ķīļu, стандартты швед тілінде Kynö, эстондық швед тілінде Kin, ал тарихи жазбаларда неміс тілінде Kühnö. Эстон тілінде аралды бейнелеу үшін Кихну киіміндегі тік жолақтар қолданылады. Кихну атауының этимологиясы туралы түрлі теориялар бар, бірақ біріне келісім жоқ. Атаудың ең ерте жазылған нұсқасы 1386 жылға дейін жетеді және ол Kyne деп тіркелген.

Мәдениет

Кихну еркектері жиі теңізде болғандықтан, әйелдер аралдағы күнделікті өмірді жүргізіп, қолөнер, би, ойын және музыканы қамтитын аралдың мәдени мұрасын сақтаушыларға айналды. Музыка аралдың дәстүрлерінің ерекше маңызды бөлігі болып табылады және ол қолөнермен, діни мерекелермен және басқа да тойлармен бірге жүреді. Ежелгі руно стиліндегі әндер де, әшекейлермен және жарқын түстермен безендірілген дәстүрлі киімдер де маңызды. Кихну мәдениетінің «ең күрделі және жарқын көрінісі» деп есептелетін әсем үйлену салты бар. Кихну қолөнерімен және ерекше дәстүрлі киімдерімен танымал, олар әлі де кең таралған. Оларға жолақты юбкалар (kört), өрнекті тоқыма ерлер свитерлері (troi) және тоқыма қолғаптар жатады. Жас әйелдер дәстүрлі түрде кешкі жиындар (ülalistmine, яғни «отыру (тұру) кешкі») ұйымдастырып, қолөнермен айналысатын. Дәстүрлі тағамдарға қамырға картоп, шошқа майы немесе Балтық шабағы қосылған қара нан, балықшылар дайындаған шұбат, және тойлардағы тәтті сүт шұпасы жатады. Кихнуда ителке аулау практикасы бар, ал еті деликатес саналады. Тағы бір ерекше деликатес – жартылай үйретілген қаздың (су құсының) жұмыртқалары, олар торт пісіру үшін де қолданылады. 19-шы және 20-шы ғасырдың басында Кихнудан шыққан көптеген ер адамдар теңізші болды. Олардың ең танымал адамы – көбінесе өзіндік білім алған капитан Энн Ууэтоа, сондай-ақ Кихну Жонн (1848 – 1913; Жонн – Энн есімінің жергілікті айтылуы) есімдерімен де белгілі болды.

Тіл

Кихну диалектісі Сааремаа, Муху және Хиюмаа диалектілерімен бірге Солтүстік эстон диалектілерінің аралдық тобына жатады деп саналады. Басқа фин тілдері сияқты, дауыстылар үйлесімділігін сақтауы Солтүстік эстон диалектілерінің арасында ерекшелік болып табылады. Бұл диалектіде үш дауыстының біріккен тіркесі кездеседі. Сөздік қоры мен айтылуына швед тілінен әсер еткен.

География және климат

Аралдың ішкі бөлігі құмды, ал жағалауы елуден астам кішкентай аралдардан тұратын тасты жағалау. Бұл аралдар құстар үшін маңызды ұялау ортасы болып табылады. Аралдың шығыс бөлігіндегі құмды төбелер, жағажай тізбектері мен құмдар арасында биіктігі теңіз деңгейінен 29,6 метрге жетеді.