Шотландия мифологиясы: ежелгі дәуірдегі өмір, табиғат туралы әңгімелер. Беира патшайымының қысқы дауылдары, көлдер мен таулардың пайда болуы туралы аңыз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотландия мифологиясы – Шотландия тарихы бойында пайда болған, кейде келесі буын тарапынан толықтырылған, ал кейде бас тартылып, басқа түсіндірулермен алмастырылған мифтер жинағы.
Mythologies of Scotland
Scottish mythology is the collection of myths that have emerged throughout the history of Scotland, sometimes being elaborated upon by successive generations, and at other times being rejected and replaced by other explanatory narratives.
Табиғат туралы аңыздар
Шотландияның мифтері мен аңыздары "жергілікті бояуға" ие, себебі олар ежелгі замандағы өмір салтын сипаттайды, сонымен қатар жылдың әртүрлі мезгілдеріндегі елдің табиғатын көрсетеді. Елде Бейра, Қыс патшайымының қаңтар және ақпан айларында дауылдар көтеріп, жасыл шөптердің өсуіне кедергі келтіретініне сенетін еді. Ол Корриврканның қатыгез спиральдік қозғалысын тудырған, қар мен су тасқындарын шақырып, өзендердің арналарын толтырған қатал және қатыгез қарт әйел ретінде есептелді. Көлдер мен таулардың жаратылуы да оған байланысты болды. Шотланд мифологиясы грек және рим мифологиясынан өзгеше, себебі ол табиғаттың әртүрлі жақтарын қамтиды. Осы контексте, қыстың ең күшті және қорқынышты құдайы Бейра болып табылады, ол қыс маусымының барлық кезеңінде билік етеді. Белтанда ол Бригидке ерікті түрде мойынсұнады, ол Самхайнға дейін билік құрды. Бұл миф майялардың танымал мифімен ұқсас және "жаратылыс пен жыл санауының айналымындағы" әйелдер күшімен айналысады. Алайда, Дональд Маккензи өзінің "Миф және аңыздағы шотландиялық таңғажайып әңгімелер" кітабында шотланд мифтерінің құдайлары ежелгі Греция құдайлары сияқты мадақталмайды деп жазған. Шотландиядағы өзендер құдайлардың мекендері саналды, олардың есімдері өзеннің сипаттамасын көрсететін болды, мысалы, Форт өзені тыныш ағысы үшін "соқыр немесе үнсіз өзен" деп, ал Клайд өзені су тасқыны кезінде "пайымдаушы өзен" деп, "балшық пен сазды" алып жүргендігі үшін аталды.
The myths and legends of Scotland have a "local colour" as they tell about the way of life during the olden times, apart from giving a perspective of the nature of the country during various seasons of the year. It was the belief that Beira, the Queen of Winter, had a firm hold on the country by raising storms during January and February thus preventing greenery to emerge. She was considered a tough and brutal old woman who stirred the deadly spiraling action of Corryvreckan, ushering snow, as well as torrents resulting in the overflow of rivers. Even the creation of lochs and mountains were attributed to her. Scottish mythology is not like the Greek and Roman myths as it deals with various aspects of nature. In this context the most powerful and feared goddess representing winter is Beira who rules winter for its entire duration. On Beltane she readily concedes to Brighid, who enjoys power until Samhain. This myth is akin to the popular myth of the Mayans and deals with female power in the "creation and the cycle of the year". However, Donald Mackenzie in his book Scottish Wonder Tales from Myth and Legend states that the goddesses of the Scottish myths are not glorified, very much unlike the goddesses of ancient Greece. The rivers in Scotland were considered the dwelling places of goddesses with their characteristic denoting the nature of the river, such as the River Forth being called "deaf or soundless river" on account of its silent flow conditions, and the River Clyde called as "the purifying river" as it caused scouring and cleansing, carrying "mud and clay" during the flood season.
Ұлы ана
Кельт құдайлары билікке ие болды және әйелдік құдайлық пен жермен байланысты әйелдердің өнімділігімен байланысты болды. Ежелгі заманда кельттердің жері мен ұлттық қоғамдары құдайдың денесімен байланысты болды (оны "тайпа құдайы" деп те атайды) және оның жер бетіндегі өкілі – патшайым болды. Шотланд мифтеріндегі тағы бір "қарсыласты" кейіпкер – "хаг", Құдай, гаэльдік Кайлеах және алып, зиян келтіретін құдай. Ол сонымен қатар "емші" және бала туғанда көмектесуші болып саналады, қасиетті және "ұзақ тарихы мен керемет ұзақ өмір сүруі" бар деп айтылады. Ол "бір уақытта жаратушы да, жойғыш та, мейірімді де, қатыгез де, ана да, күтуші де" деп те сипатталады.
The Celtic goddesses were authoritative and were associated with female fertility as related to female divinity and earth. In olden times the Celtics land and national societies were both linked with the body of the goddess (also attributed as "tribal goddess") and her representative on earth was the queen. Another "ambivalent" character in Scottish myths was the "hag", the Goddess, the Gaelic Cailleach, and the Giantess, a divine being who is harmful. The hag is also considered a "healer" and helpful during childbirth and is divine and said to have "long ancestry and incredible longevity". She is also known as "at once creator and destroyer, gentle and fierce, mother and nurturer".
Ұлттық мифология
Шотландтардың шығу тегі туралы бірнеше аңыздар тарихи кезеңде пайда болды, түрлі мақсаттарға қызмет етті. Шотландиялықтардың шығу тегі туралы аңыз немесе шотланд халқының негізі туралы тарихи емес әңгіме, он ғасырдағы латын тіліндегі Метцтің Әулие Катросының өмірнамасында бейімделген түрде кездеседі. Онда Грек Ұлы Азиясынан келген қоныс салушылар теңіз арқылы жүзіп, «Ирландия тауы» Круахан Фелиге жеткені айтылады, бұл, әдетте, Круахан Эли (Кроаг Патрик, Мейо графтығы) үшін қолданылады, ол Тиреханның жинағынан бері Иберо-латын әулиелер тарихында белгілі бір орын. Олар Ирландияны аралап, Клонмаквизден, Армағдан және Килдареден Коркқа, соңында Бангорға дейін жеткенде, Пиктанимен үздіксіз соғыста болды. Кейбір уақыттан кейін олар Ирландия теңізінен өтіп, Рим Британиясының солтүстігіндегі Каледонияға шабуыл жасады, осы процесте бірінен соң бірі Ионаны, Ригмонат және Беллатор қалаларын басып алды. Бұл орындар Альба патшаларының жылнамасында Синнригмонаид пен Синнбелатоирдың пайда болуымен қайталанады. Осылайша жаулап алынған аймақ Спарта қолбасшысы Нелдің (Ниул) египеттік әйелі Скотаның құрметіне Скотия деп аталды, ал Әулие Патрик халықты христиан дініне өткізді. Пикттер гаэль мәдениетін қабылдап, олардың нақты ерекшеліктері естен шығып кеткеннен кейін, фольклорлық элементтер тарихтың бос орындарын толтырды. Олардың «күрт жоғалуы» Кеннет МакАльпин (халықаралық фольклорлық мотив) ұйымдастырған той кезінде болған қырғынмен түсіндірілді, оларға жұлдыздар сияқты күш-қуаттар берілді, құпия рецепттер бойынша жусан қайнатып, жер асты палаталарында өмір сүрді. XVIII ғасырда пикттер «германдық» тайпа ретінде қарастырылды. Шотландияның кельт аймақтарында, сондай-ақ Гейдхелтад деп аталатын, ежелгі христиандық емес құрылымдар болған. Шотландияның ең солтүстік-батыс бөлігінде Льюис аралындағы Калланш тастарында тік тұрған тастар бар, олар Стоунхенджге ұқсас; олар Стоунхенджден де көне деп саналады және 5000 жылдан астам уақыт бойы тұр, күнге табынуды білдіреді деп айтылады.
Several origin legends for the Scots arose during the historical period, serving various purposes. One Scottish origin legend, or pseudo historical account of the foundation of the Scottish people, appears in adapted form in the tenth century Latin Life of St. Cathróe of Metz. It relates that settlers from Greek Asia Minor sailed the seas and arrived at Cruachan Feli "the mountain of Ireland", probably for Cruachan Éli (Croagh Patrick, Co. Mayo), a well known place in Hiberno Latin hagiography since Tírechán's Collectanea. As they roamed through Ireland, from Clonmacnoise, Armagh and Kildare to Cork, and finally, to Bangor, they were continually engaged at war with the Pictanei. After some time, they crossed the Irish Sea to invade Caledonia North of Roman Britain, successively capturing Iona, the cities of Rigmhonath and Bellathor in the process. The latter places are echoed by the appearance of Cinnrígmonaid and Cinnbelathoir in the Chronicle of the Kings of Alba. The territory so conquered was then named Scotia after Scota, the Egyptian wife of Spartan commander Nél or Niul, and St. Patrick converted the people to Christianity. Once the Picts adopted Gaelic culture and their actual characteristics faded out of memory, folkloric elements filled the gaps of history. Their "sudden disappearance" was explained as a slaughter happening at a banquet given by Kenneth MacAlpin (an international folklore motif) and they were ascribed with powers like those of the fairies, brewing heather from secret recipes and living in underground chambers. In the eighteenth century the Picts were co opted as a "Germanic" race. In the Celtic domains of Scotland, also known as Gàidhealtachd, there were ancient pre Christian structures. In the farthest end of northwest Scotland there are standing stones at Callanish on the Isle of Lewis, in a vertical position, which are akin to the Stonehenge; these are believed to be older than Stonehenge and are standing for more than 5000 years and said to be denoting sun worship.
Ольстер циклі
Ольстерден Шотландияның батысына адамдардың қоныс аударуы, Ольстер мен Шотландияның батысы арасындағы тілдік байланыстардың қалыптасуына себеп болды, сол арқылы көптеген гель мифологиясы Шотландияға әкелінді, ал кейбіреулері тіпті Шотландияда туған болуы мүмкін. Христиан дәуірінің басында орын алған Ольстер циклы, Ольстердің патшасы Конхобар мак Несса, ұлы батыр Кухулин және олардың достары, жақындары мен жауларының өмірінен құралған батырлық әңгімелер жиынтығынан тұрады. Бұл – Улайдтар, яғни Ирландияның солтүстік-шығыс бөлігінің халқы, ал оқиғалар қазіргі Армаг қаласына жақын орналасқан Эмен Махадағы патша сарайының маңында өтеді. Улайдтардың гель тілді Шотландиямен тығыз байланысы болды, және Кухулиннің соғыс өнерін осы жерде үйренгені айтылады. Цикл батырлардың тууы, балалық шағы мен оқуы, құда түсулері, шайқастары, тойлары мен өлімдері туралы әңгімелерден тұрады және негізінен жекелеген айқастардан тұратын және байлық малмен өлшенетін жауынгерлік қоғамды көрсетеді. Бұл әңгімелердің көп бөлігі проза түрінде жазылған. Ольстер циклының орталық бөлігі – Тайн Бо Куаилнге. Ольстер циклының басқа да маңызды әңгімелері: Айфенің жалғыз ұлының трагикалық өлімі, Флед Брикренн "Брикриудың тойы" және Тогайл Бруйдне Да Дерга "Да Дерганың қаруханасының қирауы". Бұл цикл, белгілі бір жағынан, гель тілінде сөйлейтін әлемнің қалған бөлігінің мифологиялық циклына ұқсас. Кейбір кейіпкерлер сонда да кездеседі, және сол сияқты түрлену сиқыры, қатал және кейде бейкүнә реализммен қатар айқын байқалады. Медб немесе Ку Рой сияқты кейбір кейіпкерлердің бұрын құдайлар болғаны болжануы мүмкін, әсіресе Кухулиннің адамнан асып түсетін қабілеттерін ескеретін болсақ, бірақ кейіпкерлер белгілі бір уақыт пен орынға байланысты, толығымен өлімге ұшырайтындығы айқын. Ольстер циклының шотландтық гель тіліндегі бейімдемелері Гленмасан қолжазбасында кездеседі.
Because of the movement of people from Ulster to west Scotland, which resulted in close linguistic links between Ulster and the west of Scotland, much of Gaelic mythology was imported to Scotland, and possibly some of it was composed in Scotland. The Ulster Cycle, set around the beginning of the Christian era, consists of a group of heroic stories dealing with the lives of Conchobar mac Nessa, king of Ulster, the great hero Cúchulainn, and of their friends, lovers, and enemies. These are the Ulaid, or people of the North Eastern corner of Ireland and the action of the stories centres round the royal court at Emain Macha, close to the modern city of Armagh. The Ulaid had close links with Gaelic Scotland, where Cúchulainn is said to have learned the arts of war. The cycle consists of stories of the births, early lives and training, wooings, battles, feastings and deaths of the heroes and reflects a warrior society in which warfare consists mainly of single combats and wealth is measured mainly in cattle. These stories are written for the most part in prose. The centrepiece of the Ulster Cycle is the Táin Bó Cúailnge. Other important Ulster Cycle tales include The Tragic Death of Aife's only Son, Fled Bricrenn "Bricriu's Feast", and Togail Bruidne Dá Derga "The Destruction of Da Derga's Hostel". This cycle is, in some respects, close to the mythological cycle of the rest of the Gaelic speaking world. Some characters from the latter reappear, and the same sort of shape shifting magic is much in evidence, side by side with a grim, almost callous realism. While it may be supposed that a few characters, such as Medb or Cú Roí, once were deities—Cúchulainn in particular displaying superhuman prowess—the characters are firmly mortal and rooted in a specific time and place. Scottish Gaelic adaptations of Ulster Cycle tales appear in the Glenmasan manuscript.
Финн мен Фианна
Финн (Ескі, Орта, Қазіргі Ирландия тілінде: Find, Finn, Fionn) мак Камхайл және оның әскер тобы Фианна туралы әңгімелер шамамен 3-ші ғасырда Гейл Ирландиясы мен Шотландияда болған сияқты. Олар басқа гэль мифологиялық циклдерінен Шотландиядағы гэль тілінде сөйлейтін қауыммен байланысының күшімен ерекшеленеді және сол елден көптеген мәтіндер сақталған. Бұл циклдер Ольстер циклынан да өзгеше, себебі әңгімелер көбінесе өлең түрінде айтылады және олардың мәнері эпостық емес, романтикалық дәстүрге жақын. Фениан циклының ең маңызды көзі – Acallam na Senórach (Ежелгілердің сөйлесуі), ол 15-ші ғасырға жататын екі қолжазбада – Лисмор кітабы мен Laud 610-да, сондай-ақ 17-ші ғасырға жататын Киллиней (Дублин округі) қолжазбасында кездеседі. Тілдік деректерге сүйенсек, мәтін 12-ші ғасырда жазылған. Мәтінде Фианнаның соңғы тірі қалған мүшелері мен Әулие Патрик арасындағы әңгімелер тіркелген, олардың көлемі шамамен 8000 жолға жетеді. Қолжазбалардың кейінгі мерзімі Фениан әңгімелері үшін ұзақ ауызша дәстүрдің бар екенін көрсетеді, дәл сол ауызша дәстүрді Джеймс Макферсон Оссиан әңгімелерінде гэль тілінен ағылшын тіліне аударған. Фианналар Фионнгалл басқаратын Клан Байскне және оның жауы Голл мак Морна басқаратын Клан Морнаға бөлінеді. Голл Фионнхолдың әкесі Камхалды шайқаста өлтірді, ал Fionn бала кезінде жасырын тәрбиеленді. Жастық шағында поэзия өнерін үйрену кезінде ол білімді ласын пісіргенде кездейсоқ түрде саусағын күйдіріп алды, бұл оған керемет даналыққа ие болу үшін саусағын соруға немесе тістеуге мүмкіндік берді. Ол өзінің тобының жетекшісі болды және олардың ерліктері туралы көптеген әңгімелер айтылады. Гейл тіліндегі ең ұлы екі ертегі – Tóraigheacht Dhiarmada agus Ghráinne (Диармуид пен Грайнеге жасалған қысқаша шабуыл) және Tír na nÓg-тағы Оисин осы циклдың бір бөлігін құрайды. Диармуид пен Грайне туралы әңгіме – Фениан әңгімелерінің сирек кездесетін прозалық түрі. Фениан циклының әлемінде кәсіби жауынгерлер уақыттарын аң аулау, шайқасу және рух әлеміндегі оқиғаларға қатысумен өткізеді. Топқа жаңадан кіргендер поэзияны білуі керек, сондай-ақ бірнеше физикалық сынақтардан немесе қиындықтардан өтуі керек. Бұл әңгімелерде діни элемент жоқ, егер батырларға табыну болмаса.
The stories of Finn (Old, Middle, Modern Irish: Find, Finn, Fionn) mac Cumhaill and his band of soldiers the Fianna, appear to be set around the 3rd century in Gaelic Ireland and Scotland. They differ from other Gaelic mythological cycles in the strength of their links with the Gaelic speaking community in Scotland and there are many extant texts from that country. They also differ from the Ulster Cycle in that the stories are told mainly in verse and that in tone they are nearer to the tradition of romance than the tradition of epic. The single most important source for the Fenian Cycle is the Acallam na Senórach (Colloquy of the Ancients), which is found in two 15th century manuscripts, the Book of Lismore and Laud 610, as well as a 17th century manuscript from Killiney, County Dublin. The text is dated from linguistic evidence to the 12th century. The text records conversations between the last surviving members of the Fianna and Saint Patrick and runs to some 8,000 lines. The late dates of the manuscripts may reflect a longer oral tradition for the Fenian stories, the same oral tradition which was interpreted from Gaelic to English by James Macpherson in the Ossian stories. The Fianna of the story are divided into the Clann Baiscne, led by Fionnghall, and the Clann Morna, led by his enemy, Goll mac Morna. Goll killed Fionnghall's father, Cumhal, in battle and the boy Fionn was brought up in secrecy. As a youth, while being trained in the art of poetry, he accidentally burned his thumb while cooking the Salmon of Knowledge, which allowed him to suck or bite his thumb in order to receive bursts of stupendous wisdom. He took his place as the leader of his band and numerous tales are told of their adventures. Two of the greatest Gaelic tales, Tóraigheacht Dhiarmada agus Ghráinne (The Pursuit of Diarmuid and Gráinne) and Oisin in Tír na nÓg form part of the cycle. The Diarmuid and Grainne story, which is one of the few Fenian prose tales, is a probable source of Tristan and Iseult. The world of the Fenian Cycle is one in which professional warriors spend their time hunting, fighting, and engaging in adventures in the spirit world. New entrants into the band are expected to be knowledgeable in poetry as well as undergo a number of physical tests or ordeals. There is no religious element in these tales unless it is one of hero worship.
Гебрид мифтері мен аңыздары
Минчтің көк адамдары (сонымен қатар дауыл кельпилері деп те аталады), Льюис аралы мен материктік Шотландия арасындағы су кеңістігін мекендейді, теңізшілерді батыруға және апатқа ұшыраған қайықтарды қырып салуға тырысады. Кельпи – Шотландияның төмендіктеріндегі аңызға толы су рухтары. Олар көбінесе жылқы түрінде пайда болады. Көлдер мен өзендерді "кезіп", адамдарды суға батырып құшақтайтын су кельпи деп аталатын тағы бір рух бар. Сонымен қатар, олар түнде диірмендерді іске қосуға көмектеседі деген әңгімелер де бар. Кельпилер көлдер мен өзендердің жағасында тыныш, жақымды болып тұрып, құрбандарын күтеді, олардың суды кесіп өтуге ниеттенгенін сезеді. Кельпилер жас жігіттерді алдау үшін әдемі бойжеткен қызының кейпіне де ене алады. Кельпилер туралы ең көп таралған оқиғалардың бірі – он баланың өліміне себеп болуға тырысқан кельпи туралы. Мистикалық су рухы олардың тоғызын арқасына мінгізіп алды, ал оныншы бала жылқының мұрнын сипағанда, оның саусақтары жылқының терісіне жабысып қалды, бұл оларды сиқырмен байланыстырғандай болды. Бала саусақтарын кесіп тастау арқылы құтқарылды, ал жылқы барлық құрбандарын сулы қабірге апарып тастады. Бүгін Шотландияның Фолкирк қаласында әлемдегі ең үлкен жылқы мүсіні орналасқан, екі жылқы басы 30 метр биіктікте тұр, Шотландиядағы суларды күзеткен кельпилерді және елдегі жылқы күшімен жұмыс істейтін өнеркәсіптік мұраны бейнелейді. Сеонаид – Льюис тұрғындары бір стақан сыра сыйлаған кезде құдай санаған келт су рухы. Доктор Мартиннің айтуынша, бір күні Льюис халқы Сеонаидты ырыздандырды. Олар Сент-Мулвей шіркеуінде жиналды, әр адам құдайға арнап әкелген азық-түлік пен қажетті заттарын ұсынды. Содан кейін әр отбасыдан жиналған малдан сыра пісірілді. Сосын қауымның бір өкілі сыраға толы кесемен белге дейін теңізге кіріп, Сеонаидқа сыра ұсынды: "Саған осы сыраны сыйлаймын, келер жылы жерімізді байыту үшін көптеген теңіз шөптерін жіберсің деп үміттенемін". Бұл оқиға түнде болды. Сыйлық берілгеннен кейін, сыйлық берген адам жағаға қайтып келді, ал жиналғандардың бәрі шіркеуге көшті, онда құрбандық тақтасында жарық шам жанды. Біраз уақыттан кейін, уақыт жеткенде, шам сөндірілді. Содан кейін тұрғындар шіркеудің артындағы далаға жиналып, сыра ішіп той жасады. Олар келер маусымда мол өнімге ие болатынына үмітпен үйлеріне қайтты. Өзгермелілік – әуедегі ертегі, онда пери сәбиді бесіктен алып, орнына өзге периді қояды. Ол көбінесе балаға ұқсаса да, қалыпты және өскен болады.
The Blue men of the Minch (also known as storm kelpies), who occupy the stretch of water between Lewis and mainland Scotland, looking for sailors to drown and stricken boats to sink. Kelpies are fabled water spirits in the Lowland Scotland which are said to assume different shapes. Normally, they appear in the form of a horse. There is another spirit known as water kelpie which reportedly "haunts" lakes and rivers, and indulge in drowning people. It is also reported to help running mills during night hours. Kelpies are known for standing besides the shore side of lochs and rivers appearing to be calm and approachable waiting for their victim to hop on their back in hopes to cross the waters. A Kelpies can also take on the appearance of a beautiful young woman to lure young men in to devour them. One of the more commonly known story of the Kelpies is that of ten children a Kelpie tried to lure to their death. The mystic water spirit was able to get nine of them on their back, when the tenth child pet the horse’s nose his fingers became stuck to the horse fur as if magic had bonded them together. The child was able to free himself by cutting of his fingers before the horse drug all of its victims to their watery grave. Today in Falkirk, Scotland stands the largest equine structure in the world, two horse heads stand 30 meters high to represent the Kelpies that watch over the bodies of water in Scotland and to represent the horse powered industrial heritage within the country. Seonaidh was a Celtic water spirit which the residents of Lewis used to worship with offer of a glass of ale. According to Dr. Martin, one night the people of Lewis appeased Seonaidh. They assembled at the church of St. Mulway, each person carried food and necessities needed for the worship. Then, from the bag of malt collected from each family, ale was brewed. Then a chosen member of the congregation waded into the sea to waist deep level holding the ale filled cup, and offered ale to Seonaidh with the prayer: "I give thee this cup of ale, hoping that thou wilt be so good as to send us plenty of seaware for enriching our ground during the coming year". This event occurred in the night. After performing the offering the person who made the offering returned to the beach, and all the assembled people moved to the church where at the altar a lighted candle was shining. After some time, when the time was appropriate, the candle was put out. The inhabitants then assembled in a field behind the church and celebrated by drinking ale. They then went back home with the hope that they would be blessed with a surfeit of crops in the coming season. Changeling is a fairy tale in which a fairy abducts a baby from the crib and then substitutes with another fairy. It is usually normal and grown up though it appears like a child.
Оркни мен Шетланд фольклоры
Селькилер теңізде түлендер ретінде өмір сүреді, бірақ құрлыққа шыққанда терісін шешіп, адамға айналады, көбінесе толық айдың жарығында билеу үшін. Егер олар адам түрінде жүргенде терісін жоғалтса, онда мәңгілікке адам болып қалады. Адам кейпіне келгенде олардың әдемі жасыл шаштары болады. Олар көбінесе адамдардан қорғану үшін толқындардың арасында жасырынған жартастар мен аралдарда мекендейді. Селькилер – өлшеулі жандар. Бұл аңыз, ең көп Оркней және Шетланд аралдарында таралған, және ол аққу қыздары туралы аңызға өте ұқсас.
Selkies are said to live as seals in the sea but shed their skin to become human on land, often to dance in the light of the full moon. If they lose their skin whilst in human form, they will however, be stuck in their human form forever. When taking human form they are said to have beautiful green hair. They will often reside on rocks and islands that are hidden among the waves, in order to protect themselves from humans. Selkies are mortal creatures. The legend is apparently most common in Orkney and Shetland and is very similar to those of swan maidens.
Діни мифология
Миф кейде фольклордың бір аспектісі болып табылады, бірақ барлық миф фольклор емес, сондай-ақ барлық фольклор миф немесе мифологиялық емес. Мифологияға қызығушылық білдіретін адамдар көбінесе адам емес (кейде "құдайларға жатқызылатын") жандарға назар аударады. Шотландия мәдениетінде мұндай жандардың көптеген топтары болды, олардың кейбіреулері нақты этникалық топтарға тән (гел, норвег, герман және т.б.), ал басқалары Шотландияның ерекше жағдайларынан пайда болған болуы мүмкін. Аос сидхе, сидихеан немесе "Перілер" бастапқыда Шотландияның гел аймағының христиан дініне дейінгі құдайлары болған. Христиандық көне мифологияның көп бөлігін ығыстыра бастады, нәтижесінде мифтердің күші мен маңызы азайды. Ортағасырлық гел әдебиетшілері оларды Туатха Де Дананн деп біріктірді, олар кельт әдебиетіндегі басқа кейіпкерлермен кейбір ортақ белгілерге ие. Банши туралы халық сенімдері де осы жандардың кейбір ерекшеліктерін көрсетеді. Әлемдік фольклордан мәдени үлгілері бар басқа да құдайларға жатқызылатын жандар бар. Ата-баба рухтары және ландшафтты қалыптастыруға көмектесетін, сондай-ақ табиғат күштерін бейнелейтін алыптар кең таралған және мифологияның элиталық емес деңгейлеріне сілтеме жасай алады.
Myth is sometimes an aspect of folklore, but not all myth is folklore, nor is all folklore myth or mythological. People who express an interest in mythology are often most focused on non human (sometimes referred to as "supernatural") beings. There have been numerous groups of such entities in Scottish culture, some of them specific to particular ethnic groups (Gaelic, Norse, Germanic, etc. ), others of them probably evolving from the circumstances unique to Scotland. The Aos sídhe, Sìdhichean, or "Fairies" were originally the pre Christian divinities of Gaelic Scotland. Christianity began to supersede most original mythology, causing the myths to diminish in power and prominence. The medieval Gaelic literati grouped them together as the Tuatha Dé Danann, who share certain characteristics with other characters in Celtic literature. Folk beliefs about the Banshee also reflect aspects of these beings. There are other supernatural beings whose characteristics reflect folkloric patterns from around the world. Ancestral spirits, and giants who help to form the landscape and represent the forces of nature, are ubiquitous and may point to non elite registers of mythology.
Лох-Несс жырткышы
Лох-Несс жындысы – көптеген жылдар бойы көптеген кездесулерден хабарланған, аңызға толы су жануары. Көпшілік бұл жануардың "көптен бұрын жойылған плезиозаврлардың" жалғыз қалған өкілі деп санайды. Жаратылыстың кездесуі туралы хабарлар 6 ғасырда айтылған, бірақ соңғы кезде көлдің айналасына жол салынғаннан кейін оның туралы хабарлар көбейді. Нессинің құрлықта көрінгені туралы алғашқы хабар 22 шілдеде 1933 жылы Спайсер және оның әйелі тарапынан берілді, ол кезде жануар көлге қарай бет алып бара жатқан, көлден шамамен 20 метр қашықтықта. 1934 жылдың сәуір айында Лондондық хирург Инвернесске жол тартқанда фотосурет түсірді, бірақ оның түпнұсқалығы күмәнді. Тіпті екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1943 жылдың мамыр айында Патшалық бақылаушылар корпусының өкілі С. Б. Фаррел де оны көргенін хабарлады. Лох-Несс көлінің ұзындығы және ең кең жерінің ені көрсетілген. Оның тереңдігі 754 фут (230 метр) және көлдің түбі "боулинг алаңы" сияқты тегіс. Лохтың көлемі Ұлыбританиядағы ең ірі көлемді. Лох-Несс жындысын алғаш рет 565 жылы Несс өзенінде байқаған. Ирландиялық монах Сент-Колумба серіктерімен бірге пиктілер жерінде болғанда, жергілікті тұрғындардың Несс өзенінің жағасында адамды жерлейтінін көрді. Олар бұл адам өзенде жүзіп келе жатқанда "су жануарының" шабуыл жасап, оны суға сүйреп кеткенін түсіндірді. Олар оны қайықпен құтқаруға тырысты, бірақ тек денесін ғана таба алды. Бұл жайтты естіген Колумба пиктілерді таң қалдырып, өзінің ізбасары Луин Мокку Минды өзенді жүзіп өтуге жіберді. Жануар оның соңынан қуалады, бірақ Колумба қолмен крест жасап: "Бұдан әрі барма! Адамға тиіспе! Дер кезінде қайт!" – деп бұйырды. Жануар дереу тоқтады, "арқанмен тартылғандай" кері шегінді және үрейлене қашты. Колумбаның серіктері мен пиктілер бұл кереметке Аллаға шүкірлік айтты.
The Loch Ness Monster is a legendary aquatic creature reported from many sightings over many years. A popular belief is that the monster is a lone survivor of the "long extinct plesiosaurs". Although the sighting of the monster was reported as far back as the 6th century, in recent times the sightings were reported once the road around the loch was built. The first reporting of sighting of Nessie on land was about 20 yards from the loch as the monster was approaching towards the loch; it was seen by Spicer and his wife on 22 July 1933. In April 1934 a photograph was taken by a London surgeon when he was traveling to Inverness but its authenticity has been disputed. Sightings were even reported during the World War II days in May 1943 by C. B. Farrel of the Royal Observer Corps. Loch Ness measures and has a width of at the widest. Its depth is 754 feet (230 m) and the bed of the loch is flat like a "bowling green". The Loch's volume is the largest in Great Britain. The first reported sighting of the Loch Ness Monster was in the River Ness in 565 AD. The Irish monk Saint Columba was staying in the land of the Picts with his companions when he came across the locals burying a man by the River Ness. They explained that the man had been swimming the river when he was attacked by a "water beast" that had mauled him and dragged him under. They tried to rescue him in a boat, but were able only to drag up his corpse. Hearing this, Columba stunned the Picts by sending his follower Luigne moccu Min to swim across the river. The beast came after him, but Columba made the sign of the cross and commanded: "Go no further. Do not touch the man. Go back at once." The beast immediately halted as if it had been "pulled back with ropes" and fled in terror, and both Columba's men and the pagan Picts praised God for the miracle.
Артур аңызы
Шотландияға тән Артур мифологиясы ауызша дәстүрлерде кездеседі. Мысалы, шотландтық гэль тіліндегі "Am Bròn Binn" ("Сұзғырт қайғы") әні "шотландтық гэль тіліндегі Артур балладасы" деп аталады. Артур аңызында Мордред, король Артурдың жүрегі жақын туысы, Оркнейде өскен және Стирлингширдегі Камелон түпнұсқа "Камелот" болған болуы мүмкін деп есептеледі. Артурдың Смерви Мор есімді шотланд ұлы болғаны туралы әңгіме бар.
Arthurian mythology native to Scotland can be found in oral traditions. An example is the Scots Gaelic song 'Am Bròn Binn' (The Sweet Sorrow), which has been called "an Arthurian ballad in Scottish Gaelic". In Arthurian legend Mordred, nephew of King Arthur, was raised in Orkney and it is speculated that Camelon in Stirlingshire may have been the original 'Camelot'. There is a tradition that Arthur had a Scottish son called Smervie More.