Кіріспе
Қайың түрлері
Ресейлік қайың (Testudo horsfieldii), сонымен қатар, әдетте афғандық қайың, Орталық Азиялық қайың, төрт тырнақты қайың, төрт саусақты қайың, Хорсфилд қайың, Ресей даласының қайың, кеңестік қайың және дала қайың деп белгілі, Testudinidae тұқымдасына жататын қатер астындағы қайың түрі. Бұл түр Каспий теңізінен оңтүстікке қарай Иран, Пәкістан және Ауғанстан арқылы, сондай-ақ Қазақстаннан шығысқа қарай Қытайдың Сіньцзян аймағына дейін Орталық Азияға ендемик. Оның туған жеріндегі адамның қызметі оның қатер астында болуына себеп болады.
Жүйелілік
Бұл түр дәстүрлі түрде Testudo туысына жатқызылады. Морфологиялық ерекшеліктері айқын болғандықтан, 1966 жылы оған Agrionemys монотиптік туысы ұсынылды және бірнеше онжылдық бойы, бірауыздан болмаса да, қабылданды. ДНҚ тізбегін талдау көбінесе келісті, бірақ жеткілікті сенімді болған жоқ. Дегенмен, 2021 жылы ол қайтадан Testudo туысына жіктелді, ал Agrionemys – Т. horsfieldii-ге жататын ерекше субгенге жатқызылды. Қайыңдар таксономиясы жұмыс тобы орыс қайыңдарының бес жеке түрін тізімдейді, бірақ таксономистер оларды кеңінен қабылдамайды:
T. h. богданович Чхиквадзе, 2008 – Оңтүстік Қырғызстан, Тәжікстан, Өзбекстан, Түрікменстан
T. h. horsfieldii (Gray, 1844) – Ауғанстан/Пәкістан және Оңтүстік Орталық Азия
T. h. казакстаника Чхиквадзе, 1988 – Қазақстан/Қарақалпақстан
T. h. кузнецов Чхиквадзе, Атаев, Шаммаков және Затока, 2009 – Солтүстік Түрікменстан, Оңтүстік Өзбекстан
T. h. рустамов Чхиквадзе, Амирхансвили & Атаев, 1990 – Оңтүстік-батыс Түрікменстан
T. h. bogdanovi Chkhikvadze, 2008 – southern Kyrgyzstan, Tajikistan, Uzbekistan, Turkmenistan
T. h. horsfieldii (Gray, 1844) – Afghanistan/Pakistan and southern Central Asia
T. h. kazachstanica Chkhikvadze, 1988 – Kazakhstan/Karakalpakhstan
T. h. kuznetzovi Chkhikvadze, Ataev, Shammakov & Zatoka, 2009 – northern Turkmenistan, southern Uzbekistan
T. h. rustamovi Chkhikvadze, Amiranschwili & Atajew, 1990 – southwestern Turkmenistan
Сипаттама
Ресейлік тасбақа – тасбақалардың кішкентай түрі, оның мөлшері әртүрлі. Аналықтары жұмыртқа салуға орай сәл ірірек болады. Еркектердің орташа мөлшері ... (size range missing in the draft, needs to be added if known). Ресейлік тасбақалардың жыныстық ерекшеліктері бар. Еркектер әдетте аналықтардан кішірек болады, және еркектердің құйрықтары көбінесе бүйірге жиырылған, тырнақтары ұзын болады; аналықтардың құйрықтары қысқа, жуан, тырнақтары еркектерге қарағанда қысқа. Еркектің құйрығының ұшына жақын тікбұрышты (ойық емес) тесік (клоака) орналасқан; аналықтың тесігі жұлдыз тәрізді. Ресейлік тасбақалардың төрт саусағы бар. Түсі әртүрлі, бірақ қабығы әдетте қызғылт қоңыр немесе қара түсті, қалқаншалары арасында сары түске дейін ағарады, ал денесі тұқымдық белгісіне байланысты сабан сары және қоңыр түсті болады. Еркек Ресейлік тасбақа аналыққа баспен изеп, айналып, алдыңғы аяқтарын шағып, қызықтырады. Ол бағыныш көргенде, арт жағынан мініп, жұптасу кезінде жоғары дыбысты сыңғырлап шығарады. Қолайлы жағдай болса, Ресейлік тасбақалар жылына 8 аптадан 5 айға дейін қыстайды. Бұл түр жылына 9 айға дейін ұйықтауға кетеді.
Russian tortoises are sexually dimorphic. Males are usually smaller than the females, and the males tend to have longer tails generally tucked to the side, and longer claws; females have a short, fat tail, with shorter claws than the males. The male has a slit shaped vent (cloaca) near the tip of its tail; the female has an asterisk shaped vent (cloaca). Russian tortoises have four toes. Coloration varies, but the shell is usually a ruddy brown or black, fading to yellow between the scutes, and the body is straw yellow and brown depending on the subspecies. The male Russian tortoise courts a female through head bobbing, circling, and biting her forelegs. When she submits, he mounts her from behind, making high pitched squeaking noises during mating. On average, Russian tortoises will hibernate for about 8 weeks to 5 months throughout the year, if the conditions are right. The species can spend as much as 9 months of the year in dormancy.
Тіршілік ету ортасы
Орыс тасбақалары құрғақ, ашық жерлерде жақсы тіршілік етеді. Олар құмды жерлерді ұнатады, онда оңай қозғалып, қуыса алады. Құрғақ ортаны артық көргенімен, олар 70 пайыз ылғалдылықта да жақсы өмір сүре алады, тіпті топырақты жұмсақ етуі үшін жаңбырдың жаууы оларға қажет, сонда ғана қуыса алады. Бұл қуыстардың тереңдігі шамамен [мәнді қосу керек], онда олар күндізгі ыстықта және түнде жасырынады, тек таңертең немесе кешке температура төмендегенде азық іздеу үшін шығады. Бұл тасбақалар өте әлеуметтік, жақын жердегі қуыстарға барады, кейде бірнешеуі бір қуыста түнеп қалады. Оларды үй ішінде де, сыртта да ұстауға болады, бірақ сыртқы қоршаулар көбінесе аз жабдық пен күтімді қажет етеді және егер иесі қолайлы климатта тұрса, артық тиімді. Үй ішіндегі қоршаулардың өлшемі 8'L x 4'W x 2.5'H болуы керек, немесе 32 шаршы фут еден алақанына ие болуы керек. Үй ішінде орташа температура мен ылғалдылықты сақтау үшін арнайы жабдықтар қажет, сондай-ақ тиісті күшті UVB сәулесі де болуы керек. Тұтқында орыс тасбақаларының рационы көбінесе қоян шөптен, бананнан және басқа да түрлі қара жапырақты көкөністерден тұрады. Орыс тасбақаларының табиғи рационы шөптесін және шырынды өсімдіктерден, соның ішінде шөптер, бұтақтар, гүлдер және кейбір жемістерден құралады. Орыс тасбақалары 50 жылға дейін өмір сүре алады және жыл сайын гибернацияға (қыстамаға) түсуі қажет. Орыс тасбақаларына CITES-тің X бабына сәйкес сертификат қажет емес.
1968 жылғы Айға ұшу
1968 жылдың қыркүйек айында екі орыс тасбақасы Айға ұшырылып, оны айналып, советтік "Зонд-5" миссиясымен аман-есен Жерге қайтып келді. Олардың ілесінде ұн құрттары, өсімдіктер және басқа да тірі организмдер болды. Олар Айға сапар шеккен алғашқы Жер тіршіліктері еді.