Кіріспе

1862 жылы Гюстав Флаубердің жазған тарихи романы. «Саламбо» (1862) романы Қарфагенде жалдамалы әскерлер көтерілісінен (б.з.д. 241–237) бұрынғы және оның барысындағы оқиғаларды суреттейді. Флаубердің негізгі дерек көзі – грек тарихшысы Полибийдің «Тарихтар» атты еңбегінің бірінші кітабы. Роман жарық көрген кезде үлкен сұранысқа ие болды және Рим Республикасының Солтүстік Африкадағы Финикиялық Қарфаген бекінісімен болған қақтығысы тарихына деген жаңа қызығушылықты оялды.

Жаратылыс

"Мадам Бовари" романы жарық көргеннен кейін туындаған сот мәселелерінен, "әдепсіздік" айыбымен сотталып ақталғаннан соң, Флаубер келесі романы үшін дау тудырмас тақырып іздеді. 1857 жылы Флаубер Карфагенде зерттеу жүргізуді шешті және наурыз айында француз археологы Фелисьен де Сольсиге жоспарлары туралы хат жазды. 1858 жылғы 23 қаңтарда Мадам де Шантепиге жазған хатында ол асыға күтіп отырғанын былай сипаттады: "Мен Африкаға міндетті түрде баруым керек. Сондықтан наурыздың соңында экзотикалық құрмалы елге қайта ораламын. Мен қозғырысқа толымын. Күндіздерімді қайтадан ат үстінде, ал түндерімді шатырда өткіземін. Марсельдегі бу кемесіне отырғанда қандай бақытты дем аламын!" 1858 жылдың 12 сәуірінен 5 маусымына дейін Флаубер Туниске сапар шекті, романның оқиға орындарын зерттеу үшін, бірақ көне заманнан көптеген нәрселер сақталмаған еді.

Жарияланым

Флаубердің бұрынғы реалистік туындысы "Мадам Бовари" және оның жарияланғаннан кейін туындаған құқықтық дау-дамайды білетін заманағы оқырмандар "Саламбоны" бестселлерге айналдырды. Бірақ, оның зорлық-зомбылығы мен сезімталдығы Флаубердің бұрынғы жұмыстарынан мүлдем өзгеше болды. Ол өзінің көркемдігі мен сюжеті үшін мақтауға ие болды. Карфагендік киімдердің сипаттамалары заманауи сәнге әсер етті, ал Римдік Солтүстік Африкаға көрсетілген назар сол аймақтағы археологиялық зерттеулерге жаңаша қызығушылықты тудырды.

Сюжет

Бірінші Пуникалық соғыстан кейін Карфаген жалдамалы әскеріне берген уәделерін орындай алмай, өзін шабуылға ұшыраған күйде табады. Романның басты кейіпкері, діни қызметкер және Карфагеннің ең басты генералы Хамилкар Барканың қызы, жалдамалылардың басшысы Маттонның маңдайға салынған құмарлығының нысаны болады. Мақұлданған құл Спендиустың көмегімен Мато Карфагеннің қасиетті жамылғысын, Займфты ұрлап алады, бұл Саламбоны оны қайтаруға тырысу үшін жалдамалылар лагеріне баруға итермелейді. Займф – бұл Тәнит құдайының мүсініне оралған әшекейлі жамылғы, ол ғибадатхананың қасиетті бөлмесінде сақталған: жамылғы қаланың қорғаушысы және оған тиіскен адам өлімге кесіледі. 1-тарау. "Тұрақты той". "Бұл Карфагеннің маңындағы Мегарада, Хамилкардың бағында болды". Роман Эрикс шайқасында Римге қарсы жеңіс құрметіне ұйымдастырылған тоймен басталады. Су ішу рәсімі кезінде жалдамалылар орынды тонап алады, себебі Хамилкардың болмауы және Карфагеннің соғыс кезінде оларға көрсеткен қатыгездігі мен әділетсіздігі туралы естеліктер оларды осы әрекетке итермелейді. Саламбо, Хамилкардың қызы пайда болады. Ол оларды жасағандары үшін сөкпей, тойға қуанышпен қатысуға шақырады. Екі адам оған қадалып қарайды: Нумидиядан келген әскер басшысы Нарр Хавас және Хамилкардың қонағы, айлы алқа тағып жүрген ливиялық Мато. Жас әйел Матоға шарапқа толы кесе ұсынады, ол одан ішеді. Галлиялық сарбаз оған, оның жерінде бұл жақындыққа ұсыныс екенін айтады. Нарр Хавас қызғаныштан найзасын лақтырып, оны жарақаттайды. Содан кейін Саламбо сарайға қашады, ал Мато таңғалады. Спендиус, босатылған құл, Матоны жалдамалылар үшін Карфагенді алуға көндіруге тырысады. 2-тарау. "Сиккада". Екі күннен кейін, көп жалбарынып, ақы төлейтіндерін уәде еткен соң, жалдамалылар қаладан кетуге келіседі. Олар жеті күн жол жүріп, Сикканың қасиетті қаласына жетеді. Жолда айқышқа тігілген арыстан қатары алаңдату тудырады. Сол жерде Спендиус Матоның Саламбоның естелігімен мазаланғанын түсінеді, ол оған ғашық болған. Дүкен иесі Ханно, семіз, алапес адам, Карфагеннің ақшасы жоқ екенін және қарызын төлеуді кейінге қалдыратынын түсіндіру үшін жіберіледі. Ханно тек пуни тілінде сөйлейтіндіктен, Спендиус әскерге аударма жасауды ұсынады және жалдамалыларды оған қарсы қою үшін Ханноның хабарын бұрмалайды. Жағдай одан да нашарлай түседі, Заракс келіп, 300 садақшының қастандықпен өлтірілуі туралы хабарлайды. Қорқып, намыстанатын Ханно қашып кетеді, ал Спендиус жалдамалыларды Карфагенге қайтаруға көндіреді. 3-тарау. "Саламбо". Айлы түнде Саламбо сарайдың террасасында пайда болады. Ол ай құдайы және қаланың қамқоршысы Тәнитті шақырады, оның көңіл-күйі мен фазалары оған үлкен әсер етеді. Сарайдың шегінде өсіп, саяси одаққа дайын Саламбо көп нәрсе білмейді, бірақ Тәниттің діни қызметкері ретінде ол құдайдың құрметіне ғибадатханада мүсін орнатылуын қалайды. Бас діни қызметкер Шахабараим бұған тыйым салады, өйткені мүсіннің көрінісі өте күшті, ол оны өлтіруі мүмкін. Олар алыстан Карфагенге жақындап келе жатқан жалдамалы әскерді байқап қалады. 4-тарау. "Карфаген қабырғаларының астында". Жалдамалылар Карфагенді қоршайды; Мато мен Спендиус су құбыры арқылы енуде. 5-тарау. "Тәніт". Мато мен Спендиус Займфты ұрлап алады. Мато Саламбоның бөлмесіне кіргенде ұсталғандықтан, ол онымен қайтадан кездесу үшін кінәлі деп күдікке тартылады. 6-тарау. "Ханно". Жалдамалылар Карфагеннен шығып, екі топқа бөлініп, Утика мен Гиппо Заритусқа шабуыл жасайды. Ханно Утикада Спендиусты таңғалдырады және қаланы басып алады, бірақ Мато келгенде, оның әскерін талқандайды және қашып кетеді. 7-тарау. "Хамликар Барса". Батыр қайтып келеді және Ханноның жоғалуы үшін оны кінәлауға тырысады. Ол өзін Кеңес алдында қорғайды және жалдамалыларды қорғайды, бірақ олардың меншігіне келтірген зардабын көргенде варварларға қарсы шығады. 8-тарау. "Макар шайқасы". Хамилкар Утикадан үш шақырым қашықтықтағы Макар өзенінің көпірінде Спендиусты жеңеді. 9-тарау. "Еңбек жолында". Хамилкардың әскері жалдамалылар тұзағына түседі. 10-тарау. "Жылан". Шахабараим Саламбоны Займфты қайтару үшін жамылып жібереді. 11-тарау. "Құрақта". Саламбо Матоға лагердегі шатырында жетеді. Олар бір-бірін құдайлық көрініс деп санап, махаббат жасайды. Хамилкардың әскерлері жалдамалыларға шабуыл жасап, оларды шашыратады. Ол Займфты алып кетеді, ал әкесімен кездескенде, Хамилкар оны жағын өзгерткен Нарр Хавасқа айттырады. 12-тарау. "Акваэдукт". Карфагендіктер жалдамалы сарбаздар қуып келеді, ал Спендиус Карфагенге су жеткізуді тоқтатады. 13-тарау. "Молох". Карфагендік балалар Молохқа құрбандық етеді. Хамилкар құлының баласын өзінің ұлы Ханнибалдың орнына құрбандыққа жібереді. 14-тарау. "Балта шатқалы". Құрғақшылық тоқтатылып, көмек келеді. Хамилкар жалдамалыларды олардың лагерьлерінен қуады. Кейін мыңдаған жалдамалылар шатқалда тұзаққа түсіп, ақырында аштықтан өледі ("Тісті ара" шайқасы). Ханно мен Спендиус, екеуі де айыпталған. 15-тарау. "Мато". Карфагенде жеңіс тойы. Мато өлімге кесілгенге дейін азапталады; Саламбо осыны көріп, шоктан қайтыс болады. Займф оған тигендердің барлығына өлім әкелді.

Тарихи қателіктер

Флаубер өзінің мақсатына сай болған кезде грек тарихшысы Полибийдің Пуникалық соғыстар туралы баяндауынан ауытқыған. Жалданған әскерлер Ганнибал есімді Карфаген генералын өлтіргенімен, Флаубер бұл Ганнибалды 3 ғасырда б.з.д. Екінші Пуникалық соғысында Карфаген әскерлеріне басшылық еткен әлдеқайда белгілі Ганнибалмен шатастыруға қаламайтын. Сондықтан ол өзінің кейіпкерінің атын Ханноға, басқа, көбірек танылмаған Карфагендік әскери тұлғалардың атына өзгертті.