Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1 ғасырдағы грек тіліндегі христиандық мәтін
1st century Christian text in Greek
Жосып пен Асенат – б.з.д. 200 және б.з. 200 жылдары аралығында жазылған әңгіме. Ол еврей батыры Жосып пен оның Асенатқа үйленуі туралы айтады, Жаратылыс кітабындағы олардың қарым-қатынасының қысқаша айтылуын кеңейтеді. Мәтін кеңінен аударылды, оның ішінде амхар, араб, армян, ерте заманауи неміс, латын, орта ағылшын, көне француз, румын, серб және сирия тілдеріне.
Joseph and Asenath is a narrative that dates from between 200 BCE and 200 CE. It concerns the Hebrew patriarch Joseph and his marriage to Asenath, expanding the fleeting mentions of their relationship in the Book of Genesis. The text was translated widely, including into Amharic, Arabic, Armenian, Early Modern German, Latin, Middle English, Old French, Romanian, Serbian and Syriac.
Қорытынды
Әңгіменің бірінші бөлігі (1-21 тараулар), Жаратылыс 41:45 тарауының кеңейтілген нұсқасы, Хелиополистің мысырлық діни қызметкерінің қызы Асенет пен еврей патриархы Жүсіптің тартымсыз қарым-қатынасын, Асенетке аспаннан келген бір тұлғаның бал ұясымен тамақтандыру арқылы болған көруін, және одан кейін Асенеттің Жүсіптің Құдайына сенуіне келуін, одан соң махаббат, неке және Манаса мен Ефремнің дүниеге келуін сипаттайды. Екінші бөлімде (22-29 тараулар) перғауынның ұлы Даны мен Ғадты Жүсіпті өлтіруге шақырып, жасаған қастандық суреттеледі, бірақ олардың жоспары Бинжамин мен Левидің араласуымен сәтсіз аяқталады.
The first part of the story (chapters 1 21), an expansion of Genesis 41:45, describes the diffident relationship between Aseneth, the daughter of an Egyptian priest of Heliopolis, and the Hebrew patriarch Joseph; the vision of Aseneth in which she is fed honeycomb by a heavenly being; and her subsequent conversion to the God of Joseph, followed by romance, marriage, and the birth of Manasseh and Ephraim. The second part (chapters 22 29) involves a plot by the Pharaoh's son, who recruits Dan and Gad to kill Joseph, only to be thwarted by Benjamin and Levi.
Шығу тегі
Бұл еңбек грек тілінде жазылған болуы мүмкін, мұны он алты грек қолжазбасы және басқа да деректер куәландырады. Ричард Коул бағалауынша, "еңбектің нақты шығу тегі белгісіз. Ғалымдардың пікірінше, оның пайда болу мерзімі б.з.б. 200-300 жылдар аралығында, батыстағы Солтүстік Африкадан басталып, шығыстағы Палестина мен Сирияға дейін жетеді". Кейбір зерттеушілер оны яһуди мидрашы немесе Жаратылыс кітабындағы оқиғаның (Жаратылыс 37–50) кеңейтілген нұсқасы деп санайды. Ал басқалары бұл тұжырымға қарсы шығып, оның шығу тегінің (алғашқы сириялық христиандық), тілінің ("Құдайдың Ұлы", "Құдайдың келіні" терминдері), символизмінің (Евхаристияға байланысты) және христиандық контекстін көрсететін қосымша хатының себебін көрсетеді. Гидеон Бохак және басқалар оқиғаның географиялық орналасуына (Гелиополис) және Птолемей кезеңінде Гелиополис аймағында орналасқан Леонтополистегі еврей ғибадатханасы төңірегінде құрылған маңызды еврей диаспорасы қауымына назар салды, осыны оқиғаның бастапқы нүктесі деп есептейді. Қазіргі кезде сақталған ең көне қолжазба – сирия тіліне аударма, ол Лондон, Ұлыбритания кітапханасының №17,202 қолжазбасындағы әртүрлі мәтіндер жинағында (антологияда) сақталған. Иосиф пен Асенет туралы сирия тіліне аударманы шамамен 550 жылы Мұса Ингла жасаған. Ал аталған антологияны 570 жылы ғалымдар "Псевдо Захария Риторикус" деп атаған тұлға жинастырған.
The work was probably composed in Greek, attested by sixteen Greek manuscripts, and other sources. In the assessment of Richard Cole, "the ultimate provenance of the work is uncertain. Suggestions have ranged from 200 BC to 300 AD from North Africa in the west through to Palestine and Syria in the east". Some have regarded it as a Jewish midrash or elaboration on the story in Genesis (Genesis 37–50). Others question this interpretation partly because of its provenance (early Syriac Christianity), language (Son of God, Bride of God), symbolism (Eucharistic) and covering letter which appear to indicate a Christian context. Gideon Bohak and others have drawn attention to the geographical location of the story (Heliopolis) and an important Jewish diaspora community centered on a Jewish temple in Leontopolis, located in the nome of Heliopolis during the Ptolemaic period, seeing this as the likely starting point. The oldest existing manuscript is a Syriac translation, contained in London, British Library, manuscript #17,202, an anthology that contains a variety of texts. The Syriac translation of Joseph and Aseneth was made around 550 CE by Moses of Ingila. The anthology was compiled around 570 CE by an individual whom scholars call "Pseudo Zacharias Rhetor."
Сирия аудармасы
Иосиф пен Асенеттің сирия тіліне аударылған негізгі қолжазбасы Лондон, Британ кітапханасы (бұрынғы Британ мұражайы), қолжазба №17,202. №17202 қолжазбасы – антология, ғалымдар Псевдо Захария Ретор деп атаған аты белгісіз сириялық автор жинаған бірқатар маңызды жазбалардың жинағы. Ол өзінің антологиясын «Әлемде болған оқиғалар туралы жазбалар томы» деп атады. Ол монах болған болуы мүмкін. Бұл сириялық антология шамамен 570 жылға жатады. Бұл Иосиф пен Асенеттің сақталған ең көне қолжазбасы болды. Жинақтама авторы «Псевдо Захария Ретор» деп танылады, себебі оның антологиясында нақты Захария Ретордың маңызды шіркеу тарихы бар. Псевдо Захария Ретор, кім болса да, осы құжаттарды жасамаған, оларды жинақтаған. Жинақта Иосиф пен Асенетке арналған екі хат бар, олар сирия тіліне аударманың қалай жасалғанын көрсетеді. Аты белгісіз сириялық адам, әлдеқанда монах, қазіргі Түркия мен Сирия шекарасына жақын Решайнада (Алепподан келген епископтар руына тиесілі кітапханада) қолжазбаларды қарап отырған. Бұл адам «Асенет туралы» грек тілінде жазылған «кішкентай, өте көне кітапты» тапқан. Хатта ол Инглиялық Мұсадан оны сирия тіліне аударуды, өйткені грек тіліндегі білімі нашар екенін, және оның «ішкі мағынасын» түсіндіруді сұрайды. Екінші хатта Инглиялық Мұсаның жауабы келтірілген, ол Анжела Стэндхартингердің сөзімен айтқанда, «Мәсіхтің жанмен некелесуінің аллегориясы» ретінде түсіндіріледі. Оның айтуынша, бұл жазба – даналық әдебиетінің бір бөлігі, оның ішкі мағынасын мұқият анықтау қажет. Ол аты белгісіз монахты сақтық танытуға шақырады. Ол Христиан дінін бекіте отырып, оның Христиандық мағынасын ашып көрсетуге асыққанда, мәтін тоқтатылады: «Қысқасы, шындықты айту үшін: біздің Иеміз, біздің Құдайымыз, Әкесінің еркімен және Иеміздің Киелі Рухының күшімен денеге ие болған Сөз, және <адам болды> және жанмен, оның барлық сезімдерімен толыққандай бірікті».
The principal manuscript of the Syriac translation of Joseph and Aseneth is London, British Library (formerly British Museum), manuscript #17,202. Manuscript #17,202 is an anthology, a collection of a number of important writings compiled by an anonymous Syriac author called by scholars Pseudo Zacharias Rhetor. He labelled his anthology A Volume of Records of Events Which Have Happened in the World. He was likely a monk. This Syriac anthology dates from around 570. It constituted the oldest surviving manuscript of Joseph and Aseneth. The compiler is known as "Pseudo Zacharias Rhetor" because one of the items found in his anthology is an important church history by the real Zacharias Rhetor. Pseudo Zacharias Rhetor, whoever he was, did not compose these documents: he compiled them. Two covering letters to Joseph and Aseneth are included in the compilation and they record how the Syriac translation came to be made. An anonymous Syriac individual, probably a monk, had been looking at manuscripts in Resh'aina (near the border of modern day Turkey and Syria) in a library belonging to the line of bishops who had come from Aleppo. This individual came across what he termed "a small, very old book" written in Greek "Of Aseneth". The covering letter asks Moses of Ingila to translate it into Syriac, his Greek being rather rusty, and to tell him its "inner meaning". The second covering letter provides Moses of Ingila's response, which According to explains the story as, in the words of Angela Standhartinger, "an allegory of Christ's marriage to the soul". He says that the writing is a piece of wisdom literature whose inner meaning has to be carefully discerned. He cautions the anonymous monk to be careful. As he is about to disclose its Christological meaning affirming Christianity, the text is cut off: "In short, to tell the truth: our Lord, our God, the Word who, at the will of the father and by the power of the Holy Spirit of the Lord, took flesh, and <became human> and was united to the soul with its senses completely "
Қолжазбаның шығу тегі
VI-X ғасырлар аралығында қолжазба Месопотамияда болды. Шамамен 932 жылы, Египеттің Нитриан шөліндегі ежелгі сириялық Сент-Мари Деипара монастырының аббаты Нисибендік Мұса, кітапханасы үшін Месопотамия мен Сириядан 250-ден астам қолжазбаны сатып алды, соның ішінде бізге Британ кітапханасы #17,202 ретінде белгілі қолжазба да кірді. Британ мұражайы қолжазбаны 1847 жылдың 11 қарашасында Александрия тумасы, мысырлық саудагер Аугуст Пачодан сатып алды.
From the 6th century to the 10th the manuscript was in Mesopotamia. Around 932, the abbot of the ancient Syrian monastery St. Mary Deipara, in the Nitrian desert in Egypt, Moses the Nisibene, acquired over 250 manuscripts from Mesopotamia and Syria for the library, including the manuscript we know as British Library #17,202. The British Museum purchased the manuscript on November 11, 1847, from an Egyptian merchant by the name of Auguste Pacho, a native of Alexandria.
Басылымдар
1870 жылы Дж. П. Н. Лэнд "Анекдота Сириакка" жинағының үшінші сериясында Британ кітапханасының Иосиф пен Асенет туралы мәтінінің көшірмесін жариялады. Содан кейін Е. В. Брукс "Historia ecclesiastica Zachariae Rhetori vulgo adscripta" (CSCO 83; Париж, 1919, 1953 жылы қайта басылған), 1-том, 21-55 беттерде, сонымен қатар латын тіліндегі аудармасын, "Historia ecclesiastica Zachariae Rhetori vulgo adscripta" (CSCO 87 Louvain, 1924, 1953 жылы қайта басылған), 1-том, 15-39 беттерде шығарды.
In 1870 J. P. N. Land published a transcription of the British Library Joseph and Aseneth in the third series of Anecdota Syriaca. A more thorough edition was then produced by E. W. Brooks , Historia ecclesiastica Zachariae Rhetori vulgo adscripta (CSCO 83; Paris, 1919, reprinted 1053), vol 1, pp. 21 55, along with a Latin translation, Historia ecclesiastica Zachariae Rhetori vulgo adscripta (CSCO 87 Louvain, 1924, reprinted 1953), vol. 1, pp. 15 39.
Ортағасырлық латын батысындағы аудармалар
Гректің Иосиф және Асанат аудармасы латын тіліне аударылды (бұрын қате түрде Роберт Гроссетестеге жатқызылған), XII ғасырдың соңында Англияда жасалды (осы кезде грек тілінен аударма жасау үшін бұл жер бұл кезде тым солтүстікке орналасқан); осы нұсқаның тоғыз қолжазбасы сақталған, барлығы Англиядан, шамамен 1200 жылға дейін. Ол 1543 жылы неміс тіліне аударылып, Die Historie Assenath деп жарияланды, одан кейін Ханс Могенсен оны 1580 жылы дания тіліне Assenaths Historie деп аударды, оның бір нұсқасы 1657 және 1676 жылдар аралығында Árni Halldórsson-ның исланд тіліне Historia Assenathis деп аударды, бұл дания тіліндегі үш тәуелсіз исланд аудармасының біріншісі. Латын тіліндегі тағы бір қолжазба Уппсала университетінің кітапханасына тиесілі, MS C 37, 13 ғасырдың басында (=436). Төрт қолжазбадан тұратын соңғы топ Монастырь кітапханасы, Ворау (Австрия), MS 136, 13 ғасыр (=435) басқарады, 1985 жылға дейін жарияланбаған. Ескі өсиеттің екі ағылшын антологиясы Иосиф және Асенет аудармаларын қамтиды, барлығы грек қолжазбаларына негізделген, олар ең көне сақталған сириялық нұсқадан кейінгі. Джеймс Чарльзуорттың "Ескі өсиет псевдоэпиграфалары" кітабының 2-томында К. Буршардтың кіріспесі мен аудармасы бар. Сол сияқты, Х. Ф. Д. Спаркс өзінің "Апокрифтік Ескі өсиет" еңбегінде Д. Кук аудармасын келтіреді. Осы екі антологияның кіріспелерінде сақталған қолжазбалардың тізімі мен 20 ғасырлық интерпретация тарихын табуға болады. Иосиф пен Асенеттің осы антологияларға енгізілуі редакторлар мен аудармашылардың автордың еврей екені және оның жұмысы еврей апокрифтік әдебиетімен байланысты деген ойда болғанын көрсетеді. Бұл 1985 жылғы Бершардтың бағасымен сәйкес келеді. Ол былай деп жазады: "Батфифолдан бері барлық білікті ғалымдар Иосиф пен Асенеттің еврей екенін, мүмкін кейбір христиандық қосымшалармен бірге, тұрақты түрде айтады; ешкім бұл кітапты біздің заманымыздың 200 жылынан кейін жатқызған жоқ, ал кейбіреулер оны б.з.д. екінші ғасырға дейін жатқызады. Шығу тегіне қатысты пікірлерге мыналар жатады: Израильде православиелік еврей (Аптовицер) жазған; Израильде ессей (Риessler) жазған; Александриядағы Египет терапевтерінің мүшесі (К. Г. Кун) жазған; сондай-ақ, Гелиополис номындағы еврей ғибадатханасымен байланысты Египетте (шамамен б.з.д. 170 жылы құрылған), оқиғаның географиялық орнымен бірдей аймақта (Бохак). Ривка Нир, Иосиф және Асенет: Христиандық кітап. Алайда, бұл еңбек біздің заманымыздың бірінші ғасырында, "иудаизм мен христиандық бөлек емес, бір континуумының екі тенденциясы болған" ортада туған болуы мүмкін. Исаның Мария Магдалинамен некелесуін Иосиф пен Асенеттің кодтарын шешу арқылы, Исаның қан желісі туралы миф бойынша дәлелдейді. Кітап 2003 жылы шыққан "Да Винчи коды" кітабымен салыстырылып, оның да теориялық тұжырымы бар. Авторлар Иосиф пен Асенет туралы оқиға Исаның өмірінде жазылған және канондық жазбалардан бұрын жазылған деп санайды. Сириялық қолжазба, ең көне қолжазба болғандықтан, және оған қоса берілген хаттарға үлкен мән беріледі; авторлар түпнұсқалық мәтінді анықтау үшін қолжазбадағы ластануларды және басқа да белгілерді "көру" үшін мультиспектрлік фотосуретке тапсырыс берді. Ағылшын тіліне аударған Тони Берк, "Томас Ізгі хабарының балалық шағы" аудармашысы, "Құпия жазбалар ашылды" авторы және "Жалғандар, жалғандықтар және қиялдаулар: Ежелгі және қазіргі христиандық апокрифтерді жазу" редакторы. Берк тәуелсіз жұмыс істеді және жобаның жалпы мақсаттары туралы хабардар болмады. Сондай-ақ, Берк сириялық екі жапсырма хатты алғаш рет ағылшын тіліне аударды, бұл қолжазбаның зақымдануына байланысты негізгі мәтінді аударудан қиын болды.
Of the Greek Joseph and Asanath a translation into Latin (formerly ascribed incorrectly to Robert Grosseteste) was made in late twelfth century England (unusually far north for a translation from Greek at this time); nine manuscripts survive of this version, an isolated initiative, all from England, dating back to c. 1200. It was also translated into German and published in 1543 as Die Historie Assenath, which was in turn translated into Danish by Hans Mogensen as Assenaths Historie (published 1580), a version of which was itself translated into Icelandic by Árni Halldórsson between 1657 and 1676, as Historia Assenathis, the first of three independent Icelandic translations of the Danish. Another Latin manuscript belongs to the University Library, Uppsala, MS C 37, beginning of the 13th century (=436). A final group of four manuscripts is headed by Monastery Library, Vorau (Austria), MS 136, 13th century (=435), Unpublished until 1985. Two English anthologies of Old Testament Apocrypha/Pseudepigrapha include translations of Joseph and Aseneth, all based on Greek manuscripts later than the oldest extant Syriac version. An introduction and translation by C. Burchard is included in James H. Charlesworth's The Old Testament Pseudepigrapha, volume 2. Similarly H. F. D. Sparks includes a translation by D. Cook in his The Apocryphal Old Testament. A list of extant manuscripts and 20th century interpretation history can be found in the introductions to these two anthologies. The inclusion of Joseph and Aseneth in these anthologies seem to suggest that the editors and translators were under the impression that the author was Jewish and that the work had something to do with Jewish apocryphal literature. This accords with Burchard's judgment in 1985. He writes: "Every competent scholar has since Batiffol has maintained that Joseph and Aseneth is Jewish, with perhaps some Christian interpolations; no one has put the book much after A. D. 200, and some have placed it as early as the second century B. C. As to the place of origin, the majority of scholars look to Egypt." Views as to origin include: written in Israel by an Orthodox Jew (Aptowitzer); in Israel written by an Essene (Riessler); in Alexandria Egypt composed by a member of the Therapeutae (K. G. Kuhn); and also in Egypt relating to the Jewish temple in the nome of Heliopolis (founded c. 170 BCE), in the same area as the geographical setting of the story (Bohak). and Rivka Nir, Joseph and Aseneth: A Christian Book. However, the work may have come from a milieu on the first century CE "when Judaism and Christianity were not separate identities but rather two tendencies within the same continuum". argues for the marriage of Jesus to Mary Magdalene through a decoding of Joseph and Aseneth, according to the Jesus bloodline myth. The book has been compared to The Da Vinci Code in 2003, as a conspiracy theory. The authors claim that the story of Joseph and Aseneth was already composed during Jesus' lifetime and precedes the canonical gospels. The Syriac manuscript, being the oldest manuscript, and its accompanying cover letters are given great weight; the authors commissioned multi spectral photography to "see through" smudges and other marks on the manuscript to ascertain the original underlying text. The translation into English was by Tony Burke, translator of The Infancy Gospel of Thomas, author of Secret Scriptures Revealed, and editor of Fakes, Forgeries, and Fictions: Writing Ancient and Modern Christian Apocrypha. Burke worked independently and was not informed of the overall project objectives. Burke also prepared the first ever English translation of the two covering letters in Syriac, which was more difficult than translating the main text, owing to damage to the manuscript.