Кретинга: Тарихы мен мәдениеті

Кіріспе

Кретінга () – Литваның солтүстік-батысындағы Клайпеда округінің қаласы. Кретинга аудандық әкімдігінің орталығы. Ол Балтық теңізінің танымал Паланга курортынан шығысқа қарай, Литваның үшінші ірі қаласы және маңызды теңіз порты – Клайпедадан солтүстікке қарай орналасқан. 2006 жылғы халық санауы бойынша халық саны 21 421 адамды құрады. Бұл Самогития этнографиялық аймағындағы алтыншы ірі қала және Литвадағы он жетінші ірі қала.

Тарих

Кретинга – Литваның ең көне қалаларының бірі. Алғаш рет 1253 жылы Курляндия епискобы Генрихтің жарғысы бойынша Кретин қамалы ретінде айтылған. 1602 жылы Ян Карол Ходкевич Кретингада алғашқы ағаш шіркеуін салып, бенедиктиндер монастырын құрды, ол үлкен табысқа жетті. Шамамен он жылдан кейін әсерлі органмен жаңа кірпіш шіркеу салынды. 1610 жылы шіркеу мектебі ашылды. 1609 жылы Ян Карол Ходкевич ескі ауылдың жанында жаңа елді мекен құруды және жаңа Магдебург құқықтарын беруді жариялады. Жаңа ауданның гербінде Исаны қолында ұстаған Қасиетті Мария бейнеленген. Кретинганың қасиетті қамқоршысы – Қасиетті Мария. 1621 жылы Сапиеха әулеті қаланың билігін алды, олар гербін Киелі Казимирдің бейнесімен ауыстырды. 1659 және 1710 жылдары швед әскерлері шіркеу мен монастырды қиратты. Сапиеха әулеті оларды қайта жаңартуға және жақсартуға көмектесті. 1720 жылы қала Массальский әулетінің басқаруына өтті. Игнатий Якуб Массальский 1774 жылы университетке дайындық мектебін ашты. Қала Польша-Литва одағының бөлінісінен кейін муниципалдық құқықтарын жоғалтты. 19 ғасырда қала Ресей империясының құрамына кірді. 1882 жылы Литвадағы алғашқы телефон желісі Кретинганы Плунге және Риетаваспен байланыстырды. 1875 жылы граф Тишкевичус Кретингада отбасылық эститін құруға шешім қабылдады, ескі сарайды сатып алып, қайта жаңартып салды. Виктория дәуірінің сәнін ұстанған отбасы оны әсем безендіріп, экзотикалық гүлдер мен тропикалық жемістері бар жылыжай салды. 1890 жылы сарайға электр қуаты жүргізілді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде немістер Бажорай, Кретинга және латвиялық Приекуле қалаларын байланыстыратын темір жол желісін салды. 1924 жылы Кретинга муниципалдық құқықтарын қайта алды. Соғыс аралық кезеңде Ахмена өзенінің арғы жағындағы Кретингодис ауылы қала құрамына қосылды. Кретинга 1932 жылы оны Шяуляймен байланыстыратын тағы бір темір жол желісі салынғаннан кейін маңызға ие болды. Бірінші совет оккупациясы кезінде Молотов-Риббентроп келісімі бойынша жергілікті тұрғындар тұтқындалды, кейбіреулері сотсыз өлімге кесілді немесе Сібірге жер аударылды. Жергілікті адвокат Владас Петронаитис тұтқындалып, советтік арнайы қызметтері тарапынан азаптап өлтірілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистер Кретинганың еврей халқын жойды. 1941 жылдың маусым айында неміс әскерлері мен литвалық жақтастар 200-ге жуық еврей еркегі мен литвалық коммунистік белсенділерді қала сыртындағы орманға алып барып, еврейлердің өздері қазған шұңқырларға атып өлтірді. Шілде айында Кретинга еврей зиратында әйелдер мен балалар да бар, тағы бірнеше жаппай ату оқиғалары болды. Көршілес Палангадағыдай, жергілікті литвалық ұлтшылдар неміс әскері мен полициясы келгеннен кейін еврей азаматтарын өлтіруге көмектесуге ерікті түрде келісті. 1945 жылғы совет оккупациясы батысқа қашқан босқындардың көбеюіне және тұтқында қалғандардың Сібірге жер аударылуына әкелді. Совет оккупациясы кезінде жергілікті экономика тоқырады, аймақтағы шаруа қожалықтары күштеп ұжымдастырылды, ол экономикалық тосқауылға айналды. 1990 жылы Литва тәуелсіздік алғаннан бері қала жаңарып, тарихы мен өнерімен танымал болды. Кретингада халықтық музыка фестивальдары, театрлық қойылымдар, Кретинга фестивалі, жазғы күн тоғызының (Joninės) және Масленицаның (Užgavėnės) тойлануы, сондай-ақ Манориалдық той өтеді. Манориалдық үй қазір көркемдік және археологиялық коллекцияларды және "Қысқы бақ" деп аталатын жақын жердегі жылыжайдағы мейрамхананы қамтиды. Аймақта кембрий геотермалды қоры бар, ал осы ресурсты пайдаланатын Видмантай электр станциясы жақын жерде салынуда. Оның Кретинга Юргис Пабрежа гимназиясы 1980 жылы құрылған.

Kretinga is one of the oldest known towns in Lithuania. It was first mentioned in 1253 as castle of Cretyn under the charter of Bishop Heinrich of Courland. In 1602, Jan Karol Chodkiewicz built the first wooden church in Kretinga and established a Benedictine monastery, which became a great success. After about ten years a new brick church with an impressive organ was built. In 1610 a church school was opened. In 1609, Jan Karol Chodkiewicz announced that he would establish a new settlement next to the old village and would grant the new borough Magdeburg rights. The new borough adopted a coat of arms depicting the Blessed Virgin Mary with the Infant Jesus in her arms. Kretinga's patron saint remains the Blessed Virgin. In 1621, the Sapieha family gained control of the city; they changed its coat of arms to represent Saint Casimir. In 1659 and 1710 the church and monastery were destroyed by Swedish armies. The Sapieha family helped to rebuild and improve it. In 1720, the town came under the jurisdiction of the Massalski family. Ignacy Jakub Massalski opened a university preparatory school in 1774. The town lost its municipal rights after the partitions of the Polish–Lithuanian Commonwealth. The town prospered during the 19th century as part of the Russian Empire. In 1882 the first telephone line in Lithuania connected Kretinga with Plungė and Rietavas. In 1875, Count Tiškevičius decided to establish his family estate in Kretinga; he purchased and rebuilt an old palace. Following the fashions of the Victorian era, the family landscaped it lavishly and built a greenhouse featuring exotic flowering plants and tropical fruits. In 1890 they installed electricity in the Manor House. During World War I, the Germans built a railway line connecting Bajorai, Kretinga, and the Latvian city of Priekule. In 1924 Kretinga regained its municipal rights. During the interwar period, the village of Kretingsodis, on the other side of the Akmena River, was incorporated into the borough. Kretinga gained greater importance after another railway line was built in 1932 that connected it to Šiauliai. During the first Soviet occupation, under the Molotov–Ribbentrop Pact, a reign of terror resulted in local residents being arrested and, in some cases, executed without trial or deported to Siberia. A local lawyer, Vladas Petronaitis, was arrested and ultimately tortured to death by the Soviet intelligence agency. During World War II, the Nazi occupation saw the elimination of Kretinga's Jewish population. In June 1941, German forces and Lithuanian collaborators took about 200 Jewish men and some Lithuanian communist activists to a forest outside the town and shot them in pits that some of the Jewish men had been forced to dig. Several more mass shootings including women and children took place in July at the Kretinga Jewish cemetery. As in neighbouring Palanga, local Lithuanian nationalists volunteered to assist in the killing of Jewish citizens as soon as the German army and police units had arrived. The Soviet occupation in 1945, led to further reductions in the population as refugees fled to the west and many of those trapped were deported to Siberia. The local economy stagnated under Soviet occupation, which forcibly collectivized the farms in the area; it became an economic backwater. Since Lithuania's independence in 1990, the town has made a recovery; it has much to offer by way of history and art. Kretinga hosts folk music festivals, theatricals, the Kretinga Festival, celebrations on Midsummer Night's Eve (Joninės) and Mardi Gras (Užgavėnės), and a Manorial Feast. The Manor House is now a museum housing artistic and archeological collections and a restaurant in the adjacent greenhouse, called "The Winter Garden". A Cambrian geothermal reservoir underlies the area, and the Vydmantai powerplant exploiting this resource is being built nearby. Its Kretinga Jurgis Pabrėža gymnasium was founded in 1980.