Кіріспе

Соғыста қорғаныштан бас тартқан қала

Соғыста ашық қала – дегеніміз, жаудың қалаға шабуыл жасау қаупі туған кезде, қорғаныс шараларынан толығымен бас тартқанын жариялаған елді мекен. Қала өзін ашық деп жариялағаннан кейін, халықаралық құқық бойынша қарсы жақ әскері оны қиратудың орнына, бейбіт түрде басып алуға міндетті. Женева конвенциясының I хаттамасына сәйкес, шабуылдаушы тарапқа "қандай да бір жолмен қорғалмаған жерлерге шабуыл жасауға" тыйым салынған. Мұның мақсаты – қала тұрғындарын және мәдени ескерткіштерді қажетсіз соғыстан қорғау. Шабуылдаушы күштер әрқашан "ашық қала" туралы жариялауды құрметтей бермейді. Қорғаныс күштері кейде бұл мәлімдемені саяси тактика ретінде де пайдаланады. Кейбір жағдайларда, қаланың "ашық" екенін жеңіліске ұшырап, капитуляциялауға дайын тұрған тарап жасайды; ал басқа жағдайларда, мұндай мәлімдеме жасағандар соғысуға дайын және қабілетті, бірақ осы нақты қаланы сақтап қалуды артық көреді. Көбінесе ашық қалаларда қарсылық қозғалыстары белсенді болып, басып алған әскерлердің тәртібіне сынап қарау тудырады.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Жапония

1977 жылы Жапонияда "Ұлттық ашық қалалар декларациясы желісі" деп аталатын радикалды солшыл топ белсенділерді қалаларды Женева конвенциясы бойынша алдын ала "қорғаусыз" деп жариялауға ұйымдастыра бастады. Осылайша, соғыс жағдайында олар заң жүзінде кез келген басқыншылықты қабылдауға міндетті болар еді. Жапонияның көптеген саяси партиялары мен үкімет бұл идеяны абсурдты деп қарастырды, себебі Жапония соғыста емес еді, ал соғыс болған жағдайда мұндай шешімді қабылдау үшін ұлттық үкіметтің келісімі қажет еді. Дегенмен, 1994-1996 жылдары биліктегі коалицияның кіші партиясы болған Социал-демократиялық партия оны қолдады. Соған қарамастан, Токионың төрт ауданы және Жапонияның оңтүстік порты – Кагосима қаласы, сондай-ақ тағы көптеген қалалар "ашық қала" мәртебесін алу үшін заң жобаларын қарастырды.