Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі испан-кельт халқы
Ancient Hispano Celtic people
Астурлар немесе Астурлер, сондай-ақ Астирлер деп те аталатын, Испанияның солтүстік-батыс аймағын қоныстандырған испан-кельт тайпалары еді. Бұл аймақ қазіргі Астурия княздығының дербес қауымдастығының көп бөлігін, Леон провинциясын және Замора провинциясының солтүстік бөлігін (барлығы Испанияда) және Португалиядағы Trás-os-Montes аймағының шығысын қамтиды. Олар жылқыға мініп, таулы жерлерде мал өсірген, тас қабырғаларынан салынған дөңгелек үйлерде тұрған халық еді. Альбиондар – Батыс Астурияның маңызды тайпасы. Севильялық Исидор олардың Астура өзенінен тарағанын айтқан, ал Дэвид Маги бұл өзенді Леон жазығындағы Орбиго өзенімен, ал басқалары қазіргі Эсла өзенімен байланыстырған.
The Astures or Asturs, also named Astyrs, were the Hispano Celtic inhabitants of the northwest area of Hispania that now comprises almost the entire modern autonomous community of Principality of Asturias, the modern province of León, and the northern part of the modern province of Zamora (all in Spain), and eastern Trás os Montes in Portugal. They were a horse riding highland cattle raising people who lived in circular huts of stone drywall construction. The Albiones were a major tribe from western Asturias. Isidore of Seville gave an etymology as coming from a river Astura, identified by David Magie with Órbigo River in the plain of León, by others the modern Esla River.
Орналасқан жері
Астурияның отаны қазіргі Астурия автономиялық облысын, сондай-ақ Леон, шығыс Луго, Оренсе және солтүстік Замора провинцияларын, әрі португалдық Трас-ос-Монтес аймағының солтүстік-шығыс бөлігін қамтыды. Олар мұнда Лансия (Вилласабариего – Леон), Астурика (Асторга – Леон), Монс Медуллиус (Лас Медулас? – Леон), Бергидум (Какабелос, Виллафранка-дель-Биерзо қаласының жанында – Леон), Бедуния (Кастро-де-Себронес – Леон), Алига (Аликса? – Леон), Курунда (Кастро-де-Авелас, Трас-ос-Монтес), Люкус Астурум (Люго-де-Ланнера – Астурия), Бригаетиум (Бенавенте – Замора) және Неметобрига (А Побра-де-Тривес – Оренсе) қалаларын бақылады, соңғысы діни орталық болды.
The Asturian homeland encompassed the modern autonomous community of Asturias and the León, eastern Lugo, Orense, and northern Zamora provinces, along with the northeastern tip of the Portuguese region of Trás os Montes. Here they held the towns of Lancia (Villasabariego – León), Asturica (Astorga – León), Mons Medullius (Las Medulas? – León), Bergidum (Cacabelos, near Villafranca del Bierzo – León), Bedunia (Castro de Cebrones – León), Aliga (Alixa? – León), Curunda (Castro de Avelãs, Trás os Montes), Lucus Asturum (Lugo de Llanera – Asturias), Brigaetium (Benavente – Zamora), and Nemetobriga (A Pobra de Trives – Ourense), which was the religious center.
Шығу тегі
Астурлар Баварияның Богемия отанынан шығып, Галлияға көшіп барған, ал кейбіреулері Испания мен Португалияға қарай таулар арқылы өткен ерте Халштат кеңеюінің бір бөлігі болуы мүмкін. Кельт тілі ерте орта ғасырларда жоғалғанмен, ол бүгінгі күнге дейін көптеген ауылдардың және географиялық нысандардың аттарында сақталған, көбінесе кельт құдайларымен байланысты: Таранс приходы және Таренес, Тарану, Тарану және Торану ауылдары Таран құдайымен, Лугонес приходы Луг құдайымен, ал Белено приходы Белен құдайымен байланысты, тек бірнеше мысал келтіру үшін. Классикалық авторлардың сөзіне сүйенсек, олардың отбасы құрылымы аналық желі бойынша құрылған, яғни әйел мүлікке иелік құқығын мұраға алатын. Астурлар стратегиялық жерлерде орналасқан, бүгінгі Астурия мен Леонның таулы аймақтарында дөңгелек қабырғалары бар, ал жазық жерлерде тікбұрышты қабырғалары бар төбелік бекіністерде тұрды. Олардың әскерлік қатарында ерлер де, әйелдер де болды және екі жыныстың да қатал жауынгерлер екені есептелді. Паулус Оросий ("duas fortissimas Hispaniae gentes") оларды ерекше атап көрсеткен, бірақ археологиялық дәлелдер олардың таулы жайылымдарда мал өсірумен айналысқанын, ал төбелер мен төменгі аңғарларда қарапайым шаруашылықпен оны толықтырғанын растайды. Олар негізінен қой, ешкі, бірнеше өгіз және ежелгі дәуірде танымал болған, бүгінге дейін сақталған жергілікті тау жылқысының – Астуркон тұқымын өсірді. Плинийдің мәлімдемесіне сәйкес, бұл аттар кішкентай, бірақ аттан сәл ірі, әдемі қозғалысымен және өте жылдам болған, оларды аң аулауға да, таулы соғысқа да даярлаған. Жылдың көп бөлігінде олар емен бұтақтарын негізгі тағам ретінде пайдаланды, оларды кептіріп, ұнтақтап, содан кейін ұнын ұзақ сақтауға болатын нан жасауға қолданды. Римдіктерге дейінгі кезеңде олар өндірген аз көлемдегі егістік жерлерден сыра (Зитос) жасау үшін арпа, сондай-ақ бидай мен зығыр жинады. Ауыл шаруашылығы өнімдерінің жетіспеушілігі және олардың соғысқа бейім мінезіне байланысты, олар Ваккейлердің жерлеріне жиі шабуыл жасады, олардың ауыл шаруашылығы одан да жақсы дамыған. Лукан оларды "Алтынды іздейтін сұрғылттар" ("Asturii scrutator pallidus auri") деп атады.
The Astures may have been part of the early Hallstatt expansion that left the Bavarian Bohemian homeland and migrated into Gaul, some continuing over the mountains into Spain and Portugal. Although the Celtic language was lost during the early Middle Ages, it still endures in many names of villages and geographical features, mostly associated to Celtic deities: the parish of Taranes and the villages of Tereñes, Táranu, Tarañu and Torañu related to the god Taranis, the parish of Lugones related to the god Lugus or the parish of Beleño related to the god Belenus, just to name a few. According to classic authors, their family structure was matrilineal, whereby the woman inherits the ownership of property. The Astures lived in hill forts, established in strategic areas and built with round walls in today's Asturias and the mountainous areas of León, and with rectangular walls in flatter areas, similarly to their fellow Galicians. Their warrior class consisted of men and women and both sexes were considered fierce fighters. and Paulus Orosius ("duas fortissimas Hispaniae gentes"), but archeological evidence confirms that they also engaged in stock raising in mountain pastures, complemented by subsistence farming on the slopes and in the lower valleys. They mostly reared sheep, goats, a few oxen and a local breed of mountain horse famed in Antiquity, the Asturcon, which still exists today. According to Pliny the Elder, these were small stature saddle horses, slightly larger than ponies, of graceful walk and very fast, being trained for both hunting and mountain warfare. During a large part of the year they used acorns as a staple food source, drying and powdering them and using the flour for a type of easily preserved bread; from their few sown fields that they had during the pre Roman period, they harvested barley from which they produced beer (Zythos), as well as wheat and flax. Due to the scarcity of their agricultural production, as well as their strong war like character, they made frequent incursions into the lands of the Vaccaei, who had a much more developed agriculture. Lucan calls them "Pale seekers after gold" ("Asturii scrutator pallidus auri").
Тарих
Астурлар тарихи жазбаларға б.з.д. 3 ғасырының соңында енді, б.з.д. 207 жылы Метавр өзені шайқасында Хасдрубал Барка әскерінің Иберия жартыаралынан алынған жалдамалы әскерлерінің тізімінде көрсетілді. Силий Италик Ханнибал әскерінде Сидн есімді қолбасшы басқарған Астур жалдамалы отряды туралы да айтады. Екінші Пуникалық соғыстан кейін олардың тарихы бұрыңғыдан көбірек түсініксіз болып келеді. Б.з.д. 2 және 1 ғасырлардағы Лузитан, Кельтибер немесе Рим азаматтық соғыстары туралы дереккөздерде сирек кездесетін Астурлар, б.з.д. 1 ғасырының соңында бірінші Астур-Кантабри соғысының басталуына аз ғана уақыт қалғанда қайтадан көзге түсті. Бұрынғы жалдамалы қолбасшы Гаусон басшылығымен Астурлар Кантабрлармен бірігіп, император Августың Иберияның солтүстік-батысын толығымен жаулап алуына қарсы тұрды, тіпті б.з.д. 29 жылы Ваккейлердің сәтсіз көтерілісін де қолдады. Астурлар мен Кантабр тайпаларына қарсы жорықтар соншалықты қиын болды, жеті легион мен бір теңіз эскадрильясын нығайту үшін императордың өзінің қатысуы қажет болды. Астурлардың қалған бекіністерін жою Лузитанияның преторы Публий Каризийге тапсырылды, ол Гаусонды және оның әскерлерінің қалдықтарын Лансия төбесінде тұтқындап, қалаға өрт қоюмен қорқытып, оларды қарсылық көрсетуден бас тартып, капитуляциялауға мәжбүр етті. Астурлар римдіктерге бағындырылды, бірақ толығымен жеңілген жоқ, ал олардың тайпалық өмір салты көбінесе өзгеріссіз қалды. – екеуі де генерал Маркус Випсаний Агриппамен қатыгездікпен басып тасталды, және б.з.д. 16–13 жылдары Август соңғы бірлескен Астур-Кантабри көтерілісін толыққанды түрде жойды.
The Astures entered the historical record in the late 3rd century BC, being listed amongst the Iberian Peninsula mercenaries of Hasdrubal Barca's army at the battle of Metaurus River in 207 BC. Silius Italicus also mentions an Astur mercenary contingent in Hannibal's army, led by a chieftain named Cydnus. After the 2nd Punic War, their history is less clear. Rarely mentioned in the sources regarding the Lusitanian, Celtiberian or Roman Civil Wars of the 2nd and 1st centuries BC, they re emerged from a relative obscurity just prior to the outbreak of the first Astur Cantabrian war in the late 1st century BC. Led by Gausón, a former mercenary commander, the Astures joined forces with the Cantabri to resist Emperor Augustus's conquest of the whole of the Iberian northwest, even backing an unsuccessful Vaccaei revolt in 29 BC. The campaign against the Astures and Cantabri tribes proved so difficult that it required the presence of the emperor himself to bolster the seven legions and one naval squadron involved. The reduction of the remaining Asture holdouts was entrusted to Publius Carisius, the legate of Lusitania, who, after managing to trap Gauson and the remnants of his troops at the hillfort of Lancia, subsequently forced them to surrender when he threatened to set fire to the town. The Astures were subdued by the Romans but were never fully conquered, and their tribal way of life changed very little. – both of which were brutally quashed by General Marcus Vipsanius Agrippa and again in 16–13 BC when Augustus crushed the last joint Astur Cantabrian rebellion.
Романшалау
Рим провинциясы болып саналған Hispania Tarraconensis-ке қосылған астуриялық аймақтың римдік әлемге сіңісуі баяу және қауіпті процесс болды. Оның ішінара римдік мәдениетке бой алған халқы кельт тілін, дінін және ежелгі мәдениетінің көп бөлігін Рим империясы кезеңінің бойында сақтап келді. Бұл олардың соғыс дәстүрлерін де қамтыды, соның арқасында олар рим армиясын бірнеше қосымша атты және жаяу әскер бөлімдерімен (Ala I Asturum, Ala II Asturum, Cohors I Asturum, Cohors II Asturum, Cohors V Asturum, Cohors VI Asturum, Cohors I Asturum et Callaecorum) қамтамасыз етті. Бұл бөлімдер император Клавдийдің Британияға жасаған шабуылына (43–60 жж.) қатысты және кейінгі империя кезеңінде де қызметін жалғастырды. Дегенмен, VI легионның примипил жүзбасы Виктрикс жасаған және ерлігі үшін марапатталған жазулы стеласы астурлардың 54 жылы көтеріліс ұйымдастырғанын растайды. Бұл тағы бір қатал партизан соғысына әкелді, ол он төрт жылға созылды және б.з. 68 жылы аймақтағы жағдай толыққанды беделге ие болды, бірақ бұл оқиға туралы ешқандай мәліметтерде сақталған көне дереккөздерде кездеспейді.
Incorporated into the Roman province of Hispania Tarraconensis, the assimilation of the Asturian region into the Roman world was a slow and hazardous process, with its partially romanized people retaining the Celtic language, religion and much of their ancient culture throughout the Roman Imperial period. This included their martial traditions, which enabled them to provide the Roman Army with several auxiliary cavalry and infantry units (Ala I Asturum, Ala II Asturum, Cohors I Asturum, Cohors II Asturum, Cohors V Asturum, Cohors VI Asturum, Cohors I Asturum et Callaecorum) that participated in Emperor Claudius's invasion of Britain in AD 43–60, and which continued to serve into the late Empire. However, epigraphic evidence in the form of an inscribed votive stele dedicated by a Primipilus Centurion of Legio VI Victrix decorated for bravery in action confirms that the Astures staged a revolt in AD 54, prompting another vicious guerrilla war – unrecorded by surviving ancient sources – that lasted for fourteen years but the situation was finally calm around AD 68.
Ерте орта ғасырлар
4-шы ғасырдың соңындағы германдық шапқыншылықтар кезінде, астурлықтар 5-ші ғасыр бойы суэвтер мен вестготтардың шабуылдарына қарсы тұрды, бірақ ақырында жеңіліп, 6-шы ғасырдың басында вестгот патшасы Сисебуттың вестгот мемлекетіне сіңірілді. Дегенмен, астурлықтар көтеріліс жасауын тоқтатпады, патша Уамба мұсылман шапқыншылығы мен вестгот мемлекетінің құлауына жиырма жыл бұрын астуриялық жерлерге әскер жіберді. Астурлықтар Пелагийді өздерінің басшысы етіп тағайындады және кейін Астурия Корольдігін құрды.
During the Germanic invasions of the late 4th century AD, the Astures resisted Suevi and Visigoth raids throughout the 5th century AD, only to be ultimately defeated and absorbed into the Visigothic Kingdom by the Visigothic King Sisebut in the early 6th century AD. However, the Astures continued to rebel, with King Wamba sending an expedition to the Asturian lands only twenty years before the Muslim invasion of the peninsula and the fall of the Visigothic kingdom. The Astures chose Pelagius of Asturias as their leader and in due course formed the Kingdom of Asturias.
Мұра
Кейінгі уақытта, ерте орта ғасырдағы Реконкиста кезеңі басталғанда, олардың аты ортағасырлық Астурия Корольдігінде және қазіргі Асторга қаласында (Леон) сақталды. Қала атауы әлі де оның ерте римдік атын – Астурика Аугустаны, яғни "Астур тайпасының Аугустқа арналған қонысын" көрсетеді.
At a later date, in the beginning of the Reconquista period in the early Middle Ages, their name was preserved in the medieval Kingdom of Asturias and in the modern town of Astorga, León, whose designation still reflects its early Roman name of Asturica Augusta, the "Augustan settlement of the Astures".