Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз фармацевті және агрономы (1737–1813)
French pharmacist and agronomist (1737–1813)
Антуан Августин Парментье (/UK//p//ɑːr/'/m//ɛ//n//t//i//eɪ//, // /'/m//ɒ//n//t// /, /US/,/p//ɑːr//m//ə//n/'/t//j//eɪ/, ɑ̃twan oɡystɛ̃ paʁmɑ̃tje; 12 тамыз 1737 – 13 желтоқсан 1813) – француз фармацевті және агрономы, Францияда және бүкіл Еуропада картопты адамдарға тамақ ретінде қолдануды белсенді түрде насихаттағандығымен танымал. Оның тамақтану және денсаулық саласына қосқан көптеген үлестерінің ішінде, алғашқы міндетті шешек вакцинациялау кампаниясын ұйымдастыру (1805 жылы Наполеон тұсында, ол Денсаулық сақтау қызметінің бас инспекторы болған кезде) және қант қызылшасынан қант алу технологиясын дамыту болды. Парментье сонымен қатар нан пісіру мектебін құрды және азық-түлікті сақтау әдістерін, соның ішінде салқындатуды зерттеді.
Antoine Augustin Parmentier (/UK//p//ɑːr/'/m//ɛ//n//t//i//eɪ//, // /'/m//ɒ//n//t// /, /US/,/p//ɑːr//m//ə//n/'/t//j//eɪ/, ɑ̃twan oɡystɛ̃ paʁmɑ̃tje; 12 August 1737 – 13 December 1813) was a French pharmacist and agronomist, best remembered as a vocal promoter of the potato as a food source for humans in France and throughout Europe. His many other contributions to nutrition and health included establishing the first mandatory smallpox vaccination campaign (under Napoleon beginning in 1805, when he was Inspector General of the Health Service) and pioneering the extraction of sugar from sugar beets. Parmentier also founded a school of breadmaking and studied methods of conserving food, including refrigeration.
Өмір және мансап
Жеті жылдық соғыста Франция армиясының фармацевті қызметін атқару кезінде ол пруссиялықтарға тұтқындалды, ал Пруссиядағы түрмеде француздарға тек шошқа жемі ретінде белгілі болған картоп жеуге мәжбүр болды. Картопты испандықтар 16-шы ғасырдың басында Оңтүстік Америкадан Еуропаға әкелген. 1640 жылға қарай ол Еуропаның қалған бөлігіне таралды, бірақ (Испания мен Ирландиядан басқа) көбінесе тек мал азығы ретінде қолданылды. Пруссияның королі Фридрих II шаруаларды қатты жазалаумен қатар, осы өсімдікті өсіруге міндеттеді және оларға көшеттер берді. 1748 жылы Франция картоп өсіруге тыйым салды (оның ішқарақтан және басқа да ауруларға себеп болатыны айтылды), және бұл заң Парментье заманында, 1772 жылға дейін күшінде болды. 1763 жылы Парижге оралғаннан кейін ол тамақтану химиясы саласындағы пионерлік зерттеулерін жалғастырды. Оның түрмедегі тәжірибесі 1772 жылы есіне түсті, ол Безансон академиясы ұйымдастырған байқауда картопты дизентериямен ауыратын науқастарға тамақ ретінде пайдалануды ұсынды. Ол 1773 жылы картопқа арналған жүлде алды. Парментье еңбегінің нәтижесінде 1772 жылы Париж медицина факультеті картопты жеуге жарамды деп жариялады. Дегенмен, қарсылық тоқтамады, және Парментьеге дәріханашы болып жұмыс істеген Инвалид ауруханасындағы тәжірибелік бағын пайдалануға тыйым салынды, ал жер иесі болған діни қауымның шағымдары Парментье лауазымын жоюға әкелді. 1779 жылы Парментье Париждің азық-түлік жағдайын тұрақтандыру мақсатында, нан жасауды тиімдірек ету үшін Азат нан пісіру мектебінде оқытушы болып тағайындалды. Осы жылы ол «Manère de faire le pain de pommes de terre, sans mélange de farine» деген мақала жариялады, онда картоптан жасалған нанның бидай нанының барлық қасиеттерін сақтайтынын сипаттады. 1800 жылы Наполеон Бонапарт оны бірінші армия фармацевті етіп тағайындады. Ол Пьер Байеннің орнын басып, фармацевтиканы медицина және хирургиямен бірдей деңгейге көтеру үшін күресін жалғастырды.
While serving as an army pharmacist for France in the Seven Years' War, he was captured by the Prussians, and in prison in Prussia was faced with eating potatoes, known to the French only as hog feed. The potato had been introduced from South America to Europe by the Spaniards at the beginning of the 16th century. It was introduced to the rest of Europe by 1640 but (outside Spain and Ireland) was usually used only for animal feed. King Frederick II of Prussia had required peasants to cultivate the plants under severe penalties and had provided them with cuttings. In 1748 France had actually forbidden the cultivation of the potato (on the grounds that it was thought to cause leprosy among other things), and this law remained on the books in Parmentier's time, until 1772. From his return to Paris in 1763 he pursued his pioneering studies in nutritional chemistry. His prison experience came to mind in 1772 when he proposed (in a contest sponsored by the Academy of Besançon) use of the potato as a source of nourishment for dysenteric patients. He won the prize on behalf of the potato in 1773. Due largely to Parmentier's efforts, the Paris Faculty of Medicine declared potatoes edible in 1772. Still, resistance continued, and Parmentier was prevented from using his test garden at the Invalides hospital, where he was pharmacist, by the religious community that owned the land, whose complaints resulted in the suppression of Parmentier's post at the Invalides. In 1779, Parmentier was appointed to teach at the Free School of Bakery to help stabilize Paris' food supply by making bread in a more cost efficient fashion. In that same year, he published Manière de faire le pain de pommes de terre, sans mélange de farine, in which he described how one can make potato bread that still has all the characteristics of wheat bread. In 1800, Napoléon Bonaparte appointed him the first army pharmacist. He succeeded Pierre Bayen: he continued his fight to place pharmacy on the same level as medicine and surgery.
Картоптың жарнамалық трюктері
Парментье содан кейін оны бүгінге дейін танымал еткен жарнамалық акциялар сериясын бастады, онда картоптан жасалған тағамдар басты орын алған кештер ұйымдастырды, ал қонақтарының арасында Бенджамин Франклин мен Антуан Лавуазье болды. Ол король мен королеваға картоп гүлдерінің букеттерін сыйлады және Саблондағы картоп егісін күндіз қарулы күзетшілермен қоршап, құнды заттар бар екенін көрсетті, ал түнде күзетшілерді алып кетіп, адамдар картопты ұрлауына мүмкіндік жасады (Фридрих Ұлы туралы Германияда да осындай оқиға бар). Бұл 54 арпен жердің өзі 1787 жылы Людовик XVI-ның бұйрығымен оған берілген еді, бұл жер Паристің батысындағы Нёйи маңындағы кедей жер еді.
Parmentier then began a series of publicity stunts for which he remains notable today, hosting dinners at which potato dishes featured prominently and guests included Benjamin Franklin and Antoine Lavoisier. He gave bouquets of potato blossoms to the king and queen, and surrounded his potato patch at Sablons with armed guards during the day to suggest valuable goods, withdrawing them at night so people could steal the potatoes (the same story exists in Germany about Frederick the Great). These 54 arpents of impoverished ground near Neuilly, west of Paris, had been allotted him by order of Louis XVI in 1787.
Картопты қабылдау
1771 жылы Парментье эссе конкурсында жеңімпаз атанды, онда барлық судьялар картопты қарапайым ұнның ең жақсы баламасы деп дауыс берді. 1794 жылы Мадам Мериго «Республикалық аспаз» (La Cuisinière Républicaine) деген алғашқы картоп пісіру кітабын жариялады, ол картопты қарапайым халыққа арналған тағам ретінде насихаттады. Парментьедің агрономиялық қызығушылықтары техникалық жетілдірулер арқылы адамның тұрмысын жақсартуға бағытталған көптеген мүмкіндіктерді қамтыды; ол нан пісіру, ірімшік жасау, астық сақтау, жүгері ұны (макузи) мен каштана ұнын қолдану, саңырауқұлақ өсіру, минералды сулар, шарап жасау, теңіз печеньесін жақсарту және физиократтарға қызығушылық тудырған тағы да көптеген тақырыптар бойынша өз байқауларын жариялады.
In 1771, Parmentier won an essay contest in which all the judges voted the potato as the best substitute for ordinary flour. In 1794, Madame Mérigot published La Cuisinière Républicaine (The [Female] Republican Cook), the first potato cookbook, promoting potatoes as food for the common people. Parmentier's agronomic interests covered a wide range of opportunities to ameliorate the human lot through technical improvements; he published his observations touching on bread baking, cheese making, grain storage, the use of cornmeal (maize) and chestnut flour, mushroom culture, mineral waters, wine making, improved sea biscuits, and a host of other topics of interest to the Physiocrats.
Парментье есімімен аталған тағамдар
1870-ші жылдардан бастап көптеген тағамдар, оның ішінде картопты қоса, Парментьердің құрметіне аталды: картоп пен пияз шорбасы (potage, velouté, немесе crème Parmentier); Парментьер хашисі, шалғы қосылған немесе шопан пирогы; brandade de morue parmentier, зәйтүн майымен және картоппен ұсатылған тұзды балық; pommes немесе garniture Parmentier, майда қуырылған картоп; Parmentier пюресі, картоп пюресі; Parmentier салаты, картоп салаты.
Starting in the 1870s, many dishes including potatoes were named in honor of Parmentier: potage, velouté, or crème Parmentier, a potato and leek soup; hachis Parmentier, a cottage or shepherd's pie; brandade de morue parmentier, salt cod mashed with olive oil and potatoes; pommes or garniture Parmentier, cubed potatoes fried in butter; purée Parmentier, mashed potatoes; salade Parmentier, potato salad.
Өлім және мұра
Парментье 1813 жылғы 13 желтоқсанда 76 жасында қайтыс болды. Ол Париждегі Пэр-Лашез зиратында картоп өсімдіктерімен қоршалған жер учаскесінде жерленген, ал оның есімі 10-шы және 11-ші округтердегі ұзын даңғылға (және Париж метросының 3-ші желісіндегі стансаға) берілген. Мондидьеде оның қола мүсіні Парментье алаңына биік тұғырынан қарап тұр, ал төменде, толық мәрмәр бейнесінде, тұқымдық картоп алғыс айтып тұрған шаруаға таратылады. Француз мүсіншісі Адриен Этьен Гаудездің Парментьеге қойылған тағы бір монументалды мүсіні Нейилли-сюр-Сен қаласы әкімшілік ғимаратының алаңында орнатылған.
Parmentier died on 13 December 1813, aged 76. He is buried in Père Lachaise Cemetery in Paris, in a plot ringed by potato plants, and his name is given to a long avenue in the 10th and 11th arrondissements (and a station on line 3 of the Paris Métro). At Montdidier, his bronze statue surveys Place Parmentier from its high socle, while below, in full marble relief, seed potatoes are distributed to a grateful peasant. Another monumental statue of Parmentier, by French sculptor Adrien Étienne Gaudez, is erected in the square of the town hall of Neuilly sur Seine.