Филотас (б.з.д. 365-330 жж.) – Александр Македонскийдің генерал әкесі Парменионның ұлы. Патшаға қарсы қастандық жасады деген айыппен өлімге кесілді. Тарихтан оқыңыз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Македониялық генерал (б.з.д. 365 – б.з.д. 330)
Macedonian general (365 BC – 330 BC)
Филотас (Φιλώτας; б.з.д. 365 – б.з.д. қазан 330) – Ұлы Александрдың ең тәжірибелі және дарынды генералдарының бірі Парменионның үлкен ұлы. Ол әуескерлер атқышының (Companion Cavalry) қолбасшысы болған, бірақ Александрға қарсы құйрық тістесіп, қастандық жасады деген айыппен өлім жазасына кесілді.
Philotas (Φιλώτας; 365 BC – October 330 BC) was the eldest son of Parmenion, one of Alexander the Great's most experienced and talented generals. He rose to command the Companion Cavalry, but was accused of conspiring against Alexander and executed.
Өмірбаян
Александр Парменионның қолдауымен Македония патшасы болғаннан кейін (б.з.д. 336 жылы), ол және оның туыстары лауазымдармен және тапсырмалармен марапатталды. Филотас бұрын ат әскерінің командирі болғаннан кейін, Қожалар әскерінің командирі болып тағайындалды – бұл македондық атты әскер корпусы, сонымен қатар патшаның жеке күзетшілері мен қызметшілерін де құрады. Ескендір шайқаста осы атты әскер корпусымен бірге шабуылдап, оларды жетекке алды; олар шынымен оның «серіктері» болды, сондықтан олардың аты осылай аталады. Филотас өте қабілетті офицер болғанымен, көпшілік оны мақтаншыл және өршіл деп есептейтін. Ол ешқашан сарай адамының рөлін толық меңгермеді, жиі дау-жанжалдың ортасында болып, патшаның наразылығына ұшырады. Бұрын да оған қатысты осындай шағымдар болған, бірақ б.з.д. 330 жылы оған тағылған айып бұрынғыдан да ауыр болды; оның айыптаушыларының арасында Филоттың әпкесіне үйленген командир Коэн болды. Филот сотталып, кінәлі деп танылды, қастандықтың көлемін анықтау үшін азапталды, содан кейін әкесіне де кінә тағылды, одан кейін басқа кінәлі қастандықшылармен бірге таспен жазаланды немесе найзаланып өлтірілді. Оның өлімінен кейін, Қожалар әскеріне екі офицер тағайындалды.
When Alexander became king of Macedonia (336 BC) with Parmenion's support, he and his relations were rewarded with offices and commissions. Philotas was promoted, from a commander of a cavalry squadron to commander of the Companions, the corps of Macedonian cavalry that also provided bodyguards and attendants to the King. In battle, Alexander rode with and led this cavalry corps; they were, literally, his "companions," hence the name. Philotas, though a highly capable officer, was widely perceived as arrogant and pompous; he was never able to master the role of courtier, was often a center of conflict, and often earned the King's disfavour. He had been subject to similar reports previously, though the case against him in 330 BC was more serious; his accusers included the commander Coenus, who was married to Philotas' sister. Philotas was tried and convicted, tortured to reveal the extent of the conspiracy, implicating his father, then stoned or speared to death with other convicted plotters. Following his execution, command of the companions was split between two officers.
Әдебиет пен кинода
Филотастың тарихы 1604 жылы ағылшын ақыны және драматургі Сэмюэл Дэниелмен пьесаға көшірілді. Осы аттас пьесаның қойылымы Дэниелге Сыртқы кеңестің жағымсыз назарына ілікті, себебі пьесаның басты кейіпкері мен 1601 жылы бүлік және мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен жазаланған Эссекс графы Роберт Деверэ арасында еліктеу болды деп саналды. 1731 жылы Филип Фроуд оның өмірі туралы тағы бір пьеса жазып, Лондонда қойды. «Александр» (2004) фильмінде Филотастың рөлін Джозеф Морган ойнады; 1961 жылғы Теренс Раттиганның «Оқиғалық повесть» пьесасының теледидарлық нұсқасында Филотастың рөлін Линдон Брук ойнады; ал «Ұлы Александр» (1956) фильмінде Филотастың рөлін Рубен Рохо ойнады.
The story of Philotas was dramatized in 1604 by the English poet and playwright Samuel Daniel. A performance of the eponymously named play earned Daniel the unwelcome scrutiny of the Privy Council, because of a perceived resemblance between the play's protagonist and Robert Devereux, Earl of Essex, executed for rebellion and treason in 1601. In 1731 a second play about his life Philotas was written by Philip Frowde and performed in London. In the film Alexander (2004), Philotas is played by Joseph Morgan; in the 1961 television version of Terence Rattigan's play Adventure Story, Philotas is played by Lyndon Brook; and in the film Alexander the Great (1956), Philotas is played by Rubén Rojo.
Готтольд Ефрем Лессингтің Филотасы
Неміс драматургі және сыншысы Готтольд Ефрем Лессинг осы әңгімені бейімдеген; оның «Филотас» пьесасы 1759 жылы жазылған. Ол Ағарту дәуірінде, Пруссия Германиядағы маңызды күшке айналған кезде жазылған. Драма Пруссия мен Ганновер арасындағы Жеті жылдық соғыс (1756–1763) кезінде, Франция, Австрия, Швейцария және Испанияға қарсы Силезия және Саксония сияқты аймақтарды бақылау үшін күрес кезінде жазылды. Пьеса жас және импульсивті мұрагер Филотас туралы айтады, ол алғашқы шайқасында тұтқынға түседі. Тұтқындыққа алынғаннан кейін Филотасты әкесінің бұрынғы досы, король Аридей келіп көреді. Аридей Филотаспен жылы әңгімелесіп, өзінің де ұлы қарсы тараптан тұтқынға алынғанын және екі король тұтқын алмасуды жоспарлап отырғанын айтады. Біраз уақыттан кейін Филотасты әкесінің хабаршысы Парменио көреді және одан тұтқын алмасу қашан өтетінін сұрайды. Филотас Пармениодан уақыт сұрап, алмасуға бір күн бұрын рұхсат сұрайды. Содан кейін Филотас ауыр монолог айта бастайды, ол моральдық және этикалық сұрақтарға толы, әсіресе, өзі Аридейдің ұлын ұстап тұрғанын ескерсек, тірі қалу әкесінің мүддесіне қызмет ете ме деген ойлармен күреседі. Филотас әкесінің даулы аймақтарға билігін сақтап қалу үшін өзін-өзі өлтірудің дұрыс екеніне келеді. Ол Аридейден қылыш алып, эскадрильямен кездесуге барар алдында, оған «жақсырақ келеді» дейді, бұл Аридейдің өтініші бойынша болады. Филотастың өзін-өзі өлтіруінің заңдылығы қазіргі театр және этика сабақтарында талқыланады. Көп қойылған сұрақ – Филотастың өзін-өзі өлтіруі қажет пе, және Лессинг 18 ғасырда Пруссияда басым болған, көптеген ғалымдардың пікірінше, Пруссия империясының аман қалуына әсер еткен қатаң моральдық кодекстерді мақтаған ба, әлде сынға алған ба? Пруссиялық мораль құндылықтарының ішінде: сақтық, қарапайымдық, еңбекқорлық, адалдық, әділдік, батылдық, өзіне қатаң талап ету, тәртіп, міндет, уақтылылық, тұтастық, қанағаттылық, адалдық және билікке бағыну болды.
The German dramatist and critic Gotthold Ephraim Lessing also adapted the story; his play Philotas dates to 1759. It was written during the Enlightenment and when Prussia was a major player in Germany. The drama was also written during the Seven Years' War (1756–1763) between Prussia and Hannover, against France, Austria, Switzerland, and Spain for control over regions such as Silesia and Saxony. The play tells the story of prince commander Philotas, a young and impulsive heir, who is made prisoner during his first battle. While captive, Philotas is visited by King Arideus, a former friend of his father. While in warm dialogue with Philotas, Arideus tells him that his own son has also been made captive by the other side, and that both kings are planning an exchange of prisoners. Soon afterwards, Philotas is seen by Parmenio, his father's messenger, who asks him about when the exchange of prisoners will take place. Philotas pleas with Parmenio for more time, and requests an extra day prior to the exchange. Philotas then begins a heavy monologue, filled with moral and ethical questions, about whether remaining alive would better serve his father's interests, especially considering that he is in possession of Arideus' son. Philotas concludes that the most appropriate thing to do is to kill himself, to preserve his father's dominion over the lands in dispute. He then manages to obtain a sword from Arideus, claiming it would 'fit him better' before meeting the squadron, something Arideus has asked him to do. The legitimacy of Philotas' suicide is a subject of discussion in modern theatre and ethics education. A common question is whether Philotas' suicide was necessary, and whether Lessing desired to praise, or else criticise, the strong moral codes that dominated Prussia during the 18th century, which according to many scholars were key to the survival of the Prussian empire. Among the values exalted by the Prussian morale were: prudence, modesty, hard work, honesty, fairness, courage, strictness with oneself, order, duty, punctuality, integrity, austerity, loyalty, and subordination to power.