Кіріспе

Тұтыну өсімінің тұрақты деңгейін максимизациялайтын жинақтау мөлшерлемесі. Экономикада алтын ереже жинақтау мөлшерлемесі – бұл, мысалы, Солоу-Суон моделіндегідей, тұтыну өсімінің тұрақты деңгейін максимизациялайтын жинақтау мөлшерлемесі. Бұл ұғым Джон фон Нейман мен Морис Аллестің еңбектерінде ертерек кездессе де, бұл термин әдетте 1961 жылы «басқаларға өзіңе қалай істегенін істе» деген алтын ереже модель ішінде ұрпақтар арасында қолданылуы мүмкін деп жазған Эдмунд Фелпске жатады. Бұл, жай тілмен айтқанда, «бізді бұрынғы буын қалай қамтамасыз еткен болса, солай болашақ буынды да қамтамасыз етейік». Солоу өсім моделінде 100% тұрақты жинақтау мөлшерлемесі барлық табыс болашақ өндіріс үшін инвестициялық капиталға жұмсалатынын білдіреді, яғни тұрақты тұтыну деңгейі нөлге тең. 0% жинақтау мөлшерлемесі жаңа инвестициялық капитал құрылмайтынын білдіреді, сондықтан капитал қоры тозумен бірге жаңартылмайды. Бұл тұрақты жағдайды нөлдік өнімділіктен басқа жағдайда мүмкінсіз етеді, бұл тағы да нөлдік тұтыну деңгейін білдіреді. Осы екі шектік нүктенің арасында «алтын ереже» жинақтау деңгейі орналасқан, онда жинақтауға бейімділік адам басына шаққандағы тұтынудың ең жоғары тұрақты мәніне ие болады. Басқаша айтқанда, алтын ереже капитал қоры тұрақты тұтынудың ең жоғары деңгейін қамтамасыз етеді.

Сақтау мөлшеріне әсер ету

Экономиканың әртүрлі экономикалық саясаты жинақтау деңгейіне әсер ете алады және экономика тым көп немесе тым аз жинақтаса, осы деректер жинақтаудың алтын ереже деңгейіне қол жеткізуге көмектеседі. Мысалы, тұтыну салығы тұтыну деңгейін төмендетіп, жинақтау үлесін арттыруы мүмкін, ал капиталдық табыс салығы жинақтау үлесін азайтуы мүмкін. Бұл саясаттар Батыс елдерінде жинақтау деңгейі "өте төмен" (алтын ереже деңгейінен төмен) деп есептелетін жағдайда жинақтауға ынталандыру ретінде, ал Жапония сияқты елдерде сұраныс өте әлсіз деп саналатындықтан тұтынуға ынталандыру ретінде белгілі. Себебі, онда жинақтау деңгейі "өте жоғары" (алтын ереже деңгейінен жоғары) болып табылады.

Жеке және мемлекеттік жинақтау

Жапонияның жеке жинақтардың жоғары деңгейі мемлекеттік қарызының жоғары болуымен теңдестіріледі. Бұл жағдайды қарапайым түрде мысалмен түсіндіруге болады: үкімет өзінің азаматтарынан ЖІӨ-нің 100% көлемінде қарыз алған, осы қарызды болашақтағы салықтар есебінен төлеуге уәде берген. Мұндай жағдай міндетті түрде инвестициялар арқылы капитал қалыптасуға әкелмейді (егер облигация сатудан түскен қаражат инфрақұрылымды дамытуға емес, қазіргі үкіметтік шығындарға жұмсалса).

Экономикалық модельдердегі алтын ереже салықтары

Егер тұтыну салығының ставкалары тұрақты деп күтілсе, онда ставкаларының өсуі тұтынуды төмендетуге әкеледі деген кең таралған гипотезаны рационалды күтулермен келісу қиын (өйткені жинақтаудың басты мақсаты – тұтыну). Дегенмен, тұтыну салығы көбінесе өзгереді (мысалы, үкімет ауысқанда немесе елдер арасындағы қозғалыс кезінде), сондықтан қазіргі уақытта жоғары тұтыну салығы болашақта азайып кетпек деп күтілуі мүмкін, бұл үнемдеуге қысым жасап, ынталандырады. Ұзақ мерзімді тепе-теңдікте капиталға салынатын табыс салығының тиімді деңгейі жалпы тепе-теңдік моделінде зерттелді және Джадд (1985) оптималды салық ставкасының нөлге тең екенін көрсетті. Алайда, Чэмли (1986) тұрақты тепе-теңдікке жету кезеңінде (қысқа мерзімде) капиталға салынатын табыс салығы тиімді кіріс көзі болып табылады деп санайды.

Жинақтаудың алтын ережесінің басқа нұсқалары

Алтын ереже, Аллаидің сөзіне сүйенсек, алғаш рет 1959 жылы Жак Десруссо жарияланбаған еңбегінде айтылған, Десруссоның еңбегін де қараңыз. Бұл ережені Эдмунд Фелпс, Карл Кристиан фон Вайцзекер және Тревор Сван неоклассикалық аяда тәуелсіз түрде ашты. Джоан Робинсон осы ережені тұрақты пропорциялар мен технологиялық өзгерістерге негізделген өсу моделінде, дифференциалдық рентаны ескере отырып, "неоклассикалық теорема" деп атады. Эккехарт Шлихт бұл ереженің Кальдориялық өсу моделіне де қолданылатынын көрсетті, онда шекті өнімділік және дифференциалдық рента анықталмайды.