Сарапшы маман – белгілі бір саланың білікті білушісі. Білімі білім деңгейі, лицензиясы немесе тәжірибесі арқылы дәлелденеді. Материалдарды дамытуда маңызды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Белгілі бір сала немесе тақырыптағы сарапшы
Authority in a particular area or topic
Пән бойынша сарапшы (ПСС) – белгілі бір сала немесе тақырыпта мол білім жинаған адам. Осы білім деңгейі адамның білімі, лицензиясы және/немесе пән бойынша жылдар бойы жинаған кәсіби тәжірибесі арқылы дәлелденеді. Мысалы, химия ғылымдарының докторы химия саласындағы ПСС ретінде оңай мойындалуы мүмкін, ал ұлттық лицензиялау органы берген екінші дәрежелі радиотелеграф лицензиясына ие адам радиотелеграфия саласындағы ПСС ретінде қарастырылуы мүмкін. Электрондық инженерия бойынша магистр дәрежесін алған адам электроника саласындағы ПСС, ал машина жасау саласында көп жылдық тәжірибесі бар адам машина жасау саласындағы ПСС ретінде қарастырылуы мүмкін. Бұл термин тақырыпқа қатысты материалдарды (кітап, емтихан, нұсқаулық және т.б.) әзірлеу кезінде қолданылады, ал материалды әзірлеушілерге осы тақырып бойынша сараптама қажет. Мысалы, емтихандарды әдетте психометриялық мамандар мен ПСС-тердің командасы жасайды. Психометриялық мамандар емтиханды қалай құру керектігін біледі, ал ПСС-тер емтиханның нақты мазмұнын түсінеді. Кітаптар, оқулықтар және техникалық құжаттаманы техникалық жазушылар мен оқу бағдарламасын жоспарлаушылар ПСС-термен бірлесіп жасайды. Техникалық коммуникаторлар ақпаратты алу және оны аудиторияға қолайлы форматқа келтіру үшін ПСС-термен сұхбаттасады. ПСС-тер әзірленген құжаттар мен оқу материалдарының техникалық дұрыстығын тексеру үшін оларға қол қоюы керек. Оқу материалдарын әзірлеу үшін де ПСС-тер қажет.
A subject matter expert (SME) is a person who has accumulated great knowledge in a particular field or topic and this level of knowledge is demonstrated by the person's degree, licensure, and/or through years of professional experience with the subject. For example, a PhD in chemistry could be easily declared as a SME in chemistry, or a person with a Second Class Radiotelegraph License or equivalent issued by the national licensing body could be considered a SME in radiotelegraphy. A person with a master's degree in electronic engineering could be considered a subject matter expert in electronics, or a person with many years of experience in machining could be considered a SME in machining. The term is used when developing materials about a topic (a book, an examination, a manual, etc. ), and expertise on the topic is needed by the personnel developing the material. For example, tests are often created by a team of psychometricians and a team of SMEs. The psychometricians understand how to engineer a test while the SMEs understand the actual content of the exam. Books, manuals, and technical documentation are developed by technical writers and instructional designers in conjunctions with SMEs. Technical communicators interview SMEs to extract information and convert it into a form suitable for the audience. SMEs are often required to sign off on the documents or training developed, checking it for technical accuracy. SMEs are also necessary for the development of training materials.
Сала бойынша
Фармацевтикалық және биотехнологиялық салаларда ASTM International E2500 стандарты жобалар мен процестерді басқарудағы әртүрлі функциялар үшін салалық сарапшыларды (СМС) анықтайды. Бір жобада ауа, су, коммуналдық қызметтер, өңдеу машиналары, өндіріс процесі, қаптау, сақтау, тарату және жеткізу тізбегін басқару салаларындағы көптеген СМС-тер жұмыс істейді. "Салалық сарапшылар – белгілі бір салада немесе сала бойынша (мысалы, сапаны қамтамасыз ету бөлімі, инженерия, автоматтандыру, әзірлеу, өндіріс) нақты тәжірибе мен жауапкершілікке ие тұлғалар ретінде анықталады. Салалық сарапшылар өздерінің білімі мен жауапкершілік салалары шегінде өндіріс жүйелерін тексеруде жетекші рөл атқаруы тиіс" – ASTM E2500 §6.7.1 және §6.7.2. Олар сондай-ақ есептерді қарау үшін қадағалаушы персонал ретінде бухгалтерлік және қаржылық салаларда қолданылады. Әкімшілік органдағы заңгер, егер ол зиян келтіру, зияткерлік меншік құқығы сияқты құқықтың нақты саласына маманданған болса, СМС ретінде тағайындалуы мүмкін. Заң фирмасы сарапшы куәгер ретінде СМС іздеп табуы және пайдалануы мүмкін. Электрондық ашу процесінде "СМС" термині компьютерлік көмекпен тексеру технологиясын және технологиялық көмекпен тексеруді (TAR) пайдаланатын мамандарды белгілейді, олар тиісті мәселелерге қатысты деректердің топтарын анықтап, нақты нәтижелерге қол жеткізу үшін іздеу жүргізеді. Электрондық ашу процесіндегі СМС-тер әдетте іздеуде қолданылатын сұраныс тізбектерін құру тәжірибесіне де ие. Бұл термин сондай-ақ TAR жүйелерін «оқытуға» пайдаланылатын сарапшыларды да қамтиды.
In pharmaceutical and biotechnology areas, ASTM International standard E2500 specifies SMEs for various functions in project and process management. In one project, there will be many SMEs who are experts on air, water, utilities, process machines, process, packaging, storage, distribution and supply chain management. <blockquote>"Subject Matter Experts are defined as those individuals with specific expertise and responsibility in a particular area or field (for example, quality unit, engineering, automation, development, operations). Subject Matter Experts should take the lead role in the verification of manufacturing systems as appropriate within their area of expertise and responsibility." —ASTM E2500 §6.7.1 and §6.7.2. and are used as oversight personnel to review reports in the accounting and financial fields. A lawyer in an administrative agency may be designated an SME if they specialize in a particular field of law, such as tort, intellectual property rights, etc. A law firm may seek out and use a SME as an expert witness. In electronic discovery environments, the term "SME" labels professionals with expertise using computer assisted reviewing technology and technology assisted review (TAR) to perform searches designed to produce precisely refined results that identify groups of data as potentially responsive or nonresponsive to relevant issues. E discovery SMEs also typically have experience in constructing the search strings used in the search. It also refers to experts used to "train" the TAR systems.
Домендік сарапшы (жазбаша бағдарламалық қамтамасыз ету)
Домендік сарапшы сарапшы жүйелер бағдарламалық жасақтамасын әзірлеуде жиі қолданылады, және онда термин әрқашан бағдарламалық жасақтамадан өзге доменді білдіреді. Домендік сарапшы – белгілі бір салада арнайы білім немесе дағдыға ие адам (мысалы, бухгалтер – бухгалтерлік есеп саласындағы сарапшы). Бухгалтерлік бағдарламалық қамтамасыз етуді әзірлеу екі түрлі доменде білімді талап етеді: бухгалтерлік есеп және бағдарламалық қамтамасыз ету. Даму жұмысымен айналысатын кейбір қызметкерлер бір доменде сарапшы болуы мүмкін, ал екіншісінде – емес. Бағдарламалық жасақтама жасау ортасында бұл термин қолданыс саласындағы білімі бар мамандарды сипаттау үшін қолданылады. "СME" термині инженерлік және жоғары технология саласында кеңірек мағынаға ие, яғни техникалық тақырып бойынша ең көп тәжірибесі бар адам. СME-ден техникалық жұмысты қарап шығу, жақсарту және бекіту, басқаларды бағыттау және оқыту сұралады. Six Sigma бойынша СME "арнайы жұмыс, міндет немесе кең анықтамадағы дағдыны орындаудағы ең жоғары біліктілікті көрсетеді". Бағдарламалық жасақтаманы әзірлеуде, сондай-ақ "күрделі компьютерлік жүйелерді" (мысалы, жасанды интеллект, сарапшы жүйелер, басқару, модельдеу немесе бизнес-бағдарламалық жасақтама) әзірлеуде, СME – ұсынылып отырған домен туралы білімі бар адам (бірақ көбінесе оны жүйеде бейнелеуге қолданылатын бағдарламалау технологиясы туралы білімі жоқ). СME бағдарламалық жасақтаманы әзірлеушілерге компьютерлік жүйемен не істеу керектігін және оны қалай пайдалануды жоспарлап отырғанын түсіндіреді. СME жүйемен тікелей, мүмкін жеңілдетілген интерфейс арқылы өзара әрекеттесе алады немесе білім инженерлері немесе онтологтар үшін қолданылатын домендік білімді кодтауы мүмкін. Сондай-ақ, СME дамыған жүйені тексеруге қатысады. СME белгілі бір контекстерде, мысалы, қабілеттілік деңгейін арттыру модельдерінде ресми мағынаға ие.
A domain expert is frequently used in expert systems software development, and there the term always refers to the domain other than the software domain. A domain expert is a person with special knowledge or skills in a particular area of endeavour (e. g. an accountant is an expert in the domain of accountancy). The development of accounting software requires knowledge in two different domains: accounting and software. Some of the development workers may be experts in one domain and not the other. In software engineering environments, the term is used to describe professionals with expertise in the field of application. The term "SME" also has a broader definition in engineering and high tech as one who has the greatest expertise in a technical topic. SMEs are often asked to review, improve, and approve technical work; to guide others; and to teach. According to Six Sigma, a SME "exhibits the highest level of expertise in performing a specialized job, task, or skill of broad definition." In software development, as in the development of "complex computer systems" (e. g., artificial intelligence, expert systems, control, simulation, or business software), a SME is a person who is knowledgeable about the domain being represented (but often not knowledgeable about the programming technology used to represent it in the system). The SME tells the software developers what needs to be done by the computer system, and how the SME intends to use it. The SME may interact directly with the system, possibly through a simplified interface, or may codify domain knowledge for use by knowledge engineers or ontologists. A SME is also involved in validating the resulting system. SME has formal meaning in certain contexts, such as Capability Maturity Models.