Кіріспе

Нидерланд тілінің төменгі франкон диалектісі (; Zeeuws; ) – Нидерландының оңтүстік-батыс бөлігінде қолданылатын тілдер тобы. Қазіргі уақытта ол голланд тілінің төменгі франкон диалектісі деп есептеледі, бірақ Зеландия тілінің мәртебесін голланд тілінің диалектісінен бөлек аймақтық тілге көтеруге бағытталған қозғалыстар болды, бірақ Голландияның Ішкі істер министрлігі оларды қабылдаған жоқ. Нақтырақ айтқанда, ол Оңтүстік Голландияның ең оңтүстік бөлігінде (Goeree Overflakkee) және Зеландия провинциясының көп бөлігінде, шығыс Зеландия Фландриясын қоспағанда, қолданылады. Ол стандартты голланд тілінен негізінен айтылуы, сондай-ақ грамматикасы мен сөздік қоры бойынша ерекшеленеді, бұл оны стандартты голланд тілінен анық ажыратады. Бұл стандартты голланд тілінде сөйлейтін адамдармен өзара түсінісуді қиындатады.

Географиялық таралуы және диалекттік континуум

Зеландия провинциясының көптеген аймақтарында зеланд тілінде сөйлейді, бірақ Шығыс Зеландия Фландриясы ерекше, онда дәстүрлі түрде Шығыс Фламанд диалектілері жиірек қолданылады. Зеландияның солтүстігінде зеланд тілі Гоере-Оверфлакки аралында әлі де қолданыста. Дәстүрлі түрде зеланд тілінің аймағы Вурне-Путтен аралына дейін созылған, алайда Роттердам сияқты қалалық аймақтардан көшіп келу салдарынан бұл диалект аталған аймақта көбінесе жоғалып кеткен. Зеландияның қалалық аудандарында Нидерландының басқа аймақтарынан көшіп келу диалектінің ысырап болуына себепкер болып отыр. Влиссинген, Гоес, Миддельбург және, шамалы дәрежеде, Тернеузенде зеланд диалектісі стандартты голланд тілімен ауыстырылуда, бірақ егде жастағы адамдар мен айналасындағы ауылдық жерлерде тұратындар зеланд тілінде сөйлей алады. Зеланд, Голландия, Брабант және Шығыс Фламанд диалектілері арасында айқын ерекшеліктер бар, бірақ Батыс Фламанд тілінің нұсқаларымен диалекттік байланыс күштірек. Зеландия Фландриясының батыс жағалауындағы аймақтағы жергілікті «Брессиан» деп аталатын диалектілер, Тернеузен мен Аксель аймақтарындағы диалектілерге қарағанда, шекараның ар жағындағы Батыс Фламанд диалектілеріне көбірек ұқсайды, олар зеланд ерекшеліктерін сақтайды және сонымен бірге Батыс Фламанд ерекшеліктерін де көрсетеді. Бұл ұқсастықтар зеланд және голланд диалектілері арасындағы ұқсастықтардан жоғары болғанымен, Вурне-Путтен, Хоекше-Ваард және Роттердам диалектілерінде де диалекттік ықпал байқалады. Дегенмен, көршілес Брабант диалектілерінде зеланд диалектісінен кез келген ықпал байқалмайды, тек Толендегі Оуд Воссемер және Солтүстік Брабанттағы Нью Воссемер сияқты көршілес ауылдарды қоспағанда.

Диалектілері

Зеландия провинциясы бірнеше бұрынғы аралдардан тұрады, оларға 20 ғасырдың соңына дейін жету қиын болды. Сондықтан, әр аралда шамамен бір диалект кездеседі. Бұл диалекттер бір-бірінен анық ажыратылады, бірақ айырмашылықтар шамалы. Мысалы, Гори-Оверфлакки диалектісінде "h" әрпі түсірілмейді, ал Валхерен және Зюйд-Бевеланд диалектілерінде солтүстік диалектілерінен өзгеше, дауыс өзгерген сөздер бар (мысалы: beuter, boter-ге қарағанда). Арал диалектілерінің өзінде де диалектілік айырмашылықтар бар, және туған тілінің иелері жиі адамның қай ауылдан екенін (кем дегенде өз аралында) айта алады, тіпті естілмейтін айырмашылықтар болса да. Мысалы, Толен диалектісінде аралдың ортасында орналасқан Пуртвлиет ауылының тұрғындары, Пуртвлиеттен батысқа қарай 5 км қашықтықта орналасқан Синт-Мартенсдийк ауылының тұрғындарынан бір нәрсе үшін мүлдем басқа сөздерді қолдануы мүмкін.

Географиялық таралу және әлеуметтік аспектілер

Зеландия тілі негізінен ауылдық аймақтарда қолданылатындықтан, ауыл тұрғындарымен тығыз байланысты. Миддельбург және Влиссинген қалалық диалектілері ауылдық нұсқаларына қарағанда Голланд тіліне жақын және дерлік жойылып кеткен. 1990 жылдарда жүргізілген сараптамалар Зеландия халқының кем дегенде 60% -ы күнделікті өмірде Зеландия тілін қолданатынын көрсетті. Шамамен 250 000 адам Зеландия тілінде ана тілі ретінде сөйлейді (соның ішінде Батыс Зеландия фламанд тілі де ескеріледі), және ол басқа аймақтық тілдер сияқты төмендеп бара жатқан болса да, кейбір шалғай ауылдардағы мықты, оқшауланған қауымдастықтарда жастардың 90% -ынан астамы әлі де Зеландия тілінде сөйлейтіндіктен, толық жойылу қаупі жоқ. Алайда, көптеген иммигранттар тұратын бірнеше ауылда жергілікті диалектті тек ересектер ғана қолданады, себебі балалар оны үйренбейді. 2005 жылға дейін Зеландия аймақтық тілін Азыншылық тілдері жөніндегі Еуропалық харта бойынша мойындау үшін жасалған күш-жігер нәтиже бермеді.