Кіріспе

Көп тағамдық мейрамхана мәзірін белгілі бір бағамен ұсыну

Мейрамхана терминологиясында, "table d'hôte" (табл. dot;) мәзірі – бірнеше таңдаудан тұратын көп тағамдық тағамдардың белгіленген жалпы бағамен ұсынылатын мәзірі. Мұндай мәзірді "prix fixe" ("белгіленген баға") деп те атайды. Сондай-ақ, "жинақталған тамақ" және "жинақталған мәзір" терминдері де қолданылады. "Table d'hôte" мәзірі, клиенттерге мәзірдегі әр тағамды жеке бағамен таңдау мүмкіндігі беретін "à la carte" мәзірінен өзгеше.

Этимология

Table d'hôte – француз тілінен алынған сөз, сөзбе-сөз мағынасы "үй иесінің дастарқаны". Бұл термин қонақ үй тұрғындарына бөлінген дастарқанды білдіреді, олар әдетте үй иесімен бірге отырады. Мағынасы кейіннен белгілі бір бағамен ұсынылатын жиынтық мәзірге ие кез келген тамақты қамту үшін өзгерді. Ағылшын тіліндегі қолданылуы 1617 жылға дейін жетеді, ал кейінірек кеңейтілген, қазіргі кезде жиі қолданылатын нұсқасы 19 ғасырдың басында пайда болды. Францияда бұл термин қонақ үйлерде пайда болды, онда қонақтар "үй иесінің дастарқаны" деп аталатын ортақ дастарқанда тамақтанды (әдетте үй иесі қонақтармен бірге отырмаса да). 17 ғасырдың соңына қарай басқа тамақ орындары (кабарелер мен трайтерлер) да осыған ұқсас тамақтар ұйымдастыра бастады, олар бастапқыда "қонақ үй дастарқандары" (tables d'auberge) деп аталды. Белгілі бір жиынтық тамақты ортақ дастарқанда ұсыну тәсілі Париж қаласындағы қоғамдық тамақтанудың ең көп таралған (бірақ жалғыз емес, кейде басқаша айтылатын) тәсіліне айналды. Table d'hôte ұсынатын орындар кейде à la carte тапсырыс беруге де мүмкіндік берді. 19 ғасырда бұл термин сақталды, бірақ көбінесе жеке дастарқандарда қызмет көрсету үшін қолданылды. Кейбір table d'hôte сол кезде әдемі, бірақ жағымсыз орындарға айналды, олар құмар ойыншылар мен сақтықсыз құрбандарды іздейтін адамдарды тартты.

Елге тән тәжірибелер

АҚШ-тағы көптеген мейрамханалар тек арнайы жағдайларда ғана мәзірлерін тұрақты бағаға ауыстырады. Әдетте, бұл тәжірибе бүкіл отбасы бірге тамақтанатын мерекелерде, мысалы, Құрбан айт және Алғыс айту күндері, немесе ғашықтар күні сияқты жұптарға арналған мерекелерде қолданылады. Францияда "table d'hôte" демалыс шаруашылығында ұсынылатын бірлескен тамақтануды (кейде таңғы ас пен түскі ас) білдіреді, ол "түнгі жатын орын және таңғы ас" сияқты шаруашылық болып табылады. Шаруашылық иесінің отбасы дайындаған бұл тағамға әрбір қонақ қосыла алады. Бұл мейрамхана емес, бір рет қызмет көрсетіледі, бағасы белгіленген және әдетте демалыс құнына кіреді. Барлығы үлкен үстелдің айналасында отырып, үй, ел және басқа да жайлы тақырыптарда әңгімелеседі. Француз тіліндегі "table d'hôte" сөзінің ағылшын тіліндегі мағынасына ең жақын нәрсе – мәзір ("күннің ұсынысы" немесе "тұрақты мәзір"). Ол әдетте белгіленген тізімнен бірнеше тағамды таңдауға мүмкіндік береді: бастауыш, негізгі тағам (төрт тағамға дейін таңдау), ірімшік, десерт, нан және кейде сусын (шарап) және кофе, барлығы жыл бойы 15-ден 55 евроға дейін белгіленген бағамен. "Күннің мәзірі" – таңдауы аз, арзан нұсқа, бастауыш пен негізгі тағамнан тұрады, ал "күннің тағамы" күн сайын өзгереді және әдетте 9-дан 15 евроға дейін тұрады. Бельгияда орташа және жоғары баға сататын мейрамханалар клиенттерге бастауыш, негізгі тағамдар мен десерттердің тізімінен мәзір құрастыруға мүмкіндік береді. Бұл тағамдарды жеке тапсырыс беруге болады және олардың бағасы қолданылатын ингредиенттерге байланысты әртүрлі болады. Дегенмен, үш, бес немесе жеті тағамдық мәзірде біріктірілгенде, олар әдетте жеке тапсырыс бергенге қарағанда 10-15 евроға арзан болады. Сонымен қатар, мәзір таңдалған жағдайда, оған амус-буш (тағамдар арасындағы шағын қосымша тағамдар) қосылады. Шарап және басқа сусындар көбінесе бағаға кірмейді. Швецияда барлық мейрамханалар – қарапайым асханадан бастап ең сәнді мейрамханаға дейін – жұмыс күндері түскі ас уақытында "Dagens rätt" ("күннің тағамы") ұсынады, ол басқа уақыттағы бағадан әлдеқайда арзан. Әдетте екі немесе үш тағамнан таңдау бар: ет/балық/құс етінен жасалған тағам, вегетариандық балама және макарон. Салат буфеті, нан мен май және сусын да ұсынылады, кейде сорпа сияқты қарапайым алдын ала тағам да беріледі. Үндістанда "thali" (тақ) мейрамханаларда өте кең таралған. Күріш немесе роти (жазық нан) және әртүрлі гарнирлер мен көкөністерден тұратын негізгі тағам үлкен табаққа орналастырылады. Одан кейін десерт берілуі мүмкін. "Thali" түрлері болуы мүмкін – вегетариандық, тандури, люкс, атауы бағасын қоса алғанда, тұрақты бағамен ұсынылатын тағамдарды білдіреді. Испанияда "menú" немесе "menú del día" бар, оған әдетте бастауыш, негізгі тағам, нан, сусын және кофе немесе десерт кіреді. Оның бағасы 8-ден 30 евроға дейін ауытқиды, орташа бағасы 10 евро. Румынияда ең көп таралған тұрақты бағамен ұсынылатын мәзір "meniul zilei" (күндізгі мәзір) деп аталады және күндіз қабылданады. Ресейде ең көп таралған тұрақты бағамен ұсынылатын мәзір "бизнес-ланч" немесе "комплексный обед" (тұрақты түскі ас) деп аталады және күндіз қабылданады. Жапонияда осыған ұқсас тәжірибе "teishoku" (定食) деп аталады. Ол тұрақты мәзірге ие және көбінесе маринадталған көкөністер мен мисо шұпасы сияқты қосымша тағамдармен бірге беріледі. Әдеттегі бағасы 800-ден 1500 иенге дейін жетеді. Кореяда "table d'hôte" "han jeongsik" (한정식) деп те аталады. Италияда көптеген мейрамханалар жұмыс күндері түскі асқа тұрақты бағамен (menù a prezzo fisso) мәзір ұсынады. Ұлыбританияда бұл формат көбінесе қарапайым тамақтану мейрамханаларында немесе пабтарда "à la carte" мәзірімен қатар ұсынылады, тыныш уақытта (мысалы, жұмыс күндері түскі асқа) көбірек клиенттерді тарту үшін оны арзан бағамен ұсынуға болады. Бұл форматты балалар мәзірінде немесе Рождестволық мәзір сияқты арнайы жағдайларда да кездестіруге болады.