Кіріспе
АҚШ-тың Израильге стратегиялық әуе көлігі (Йом-Киппур соғысы кезінде) – «Никель-Грас» операциясы 1973 жылғы Араб-Израиль соғысы кезінде Израильге қару-жарақ және жабдық жеткізу мақсатымен АҚШ жүргізген стратегиялық әуе көлігінің кодовое атауы. Сол жылдың 14 қазаны мен 14 қарашасы аралығында АҚШ Әскери-әуе көлігінің командасы C-141 Starlifter және C-5 Galaxy ұшақтарымен бірнеше рейс жасап, шамамен 22 325 тонна жабдық, оның ішінде танктер, артиллерия және оқ-дәрілер жеткізді. Бұл қадам Мысыр мен Сирияның кең ауқымды бірлескен шабуылына қарсы тұруда Израиль әскерінің жағдайын жақсартуға бағытталған, олар екеуі де КСРО-дан кең қолдау алған еді.
Operation Nickel Grass was the codename for a strategic airlift conducted by the United States to deliver weapons and supplies to Israel during the 1973 Arab–Israeli War. Between 14 October and 14 November of that year, the Military Airlift Command of the United States Air Force shipped approximately 22,325 tons of supplies, including tanks, artillery, and ammunition, in multiple flights of C 141 Starlifters and C 5 Galaxys. This initiative was undertaken to help improve the position of the Israeli military in the face of a large scale joint offensive by Egypt and Syria, both of which had been receiving extensive support from the Soviet Union.
Өмірбаян
Израиль, АҚШ және әлемнің көп бөлігі 1973 жылғы 6 қазанда Мысыр мен Сирияның Синай түбегіне және Голан биіктігіне шабуыл жасауынан күтпеген жерден таң қалды. 8 қазанда Израиль премьер-министрі Голда Меир Сирия мен Мысыр нысаналарына қарсы қолдануға дайын болған Иерихон зымырандары мен F 4 Phantom II ұшақтарына он үш 20 килотонналық ядролық оқ-дәрілерді орнатуға рұқсат берді; Киссинджер бұл ядролық эскалация туралы 9 қазанның таңында білді. Сол күні Меир әскери көмек сұрады, бірақ Еуропа елдері бұл өтінішті қабылдамады. Алайда Никсон Израильдің материалдық шығындарын толықтыру үшін "Никель-Грас" операциясын бастауға бұйрық берді. Бұл шешім Кеңес Одағы араб әскерлерін теңіз арқылы қайта жабдықтау операциясын бастаған күні қабылданды. 1991 жылы жазушы Сеймур Херш Киссинджердің Анвар Садатқа АҚШ-тың әуе көпірінің себебі израильдіктердің "ядролық қаруға ие болуға" жақын екендігін айтқандығы туралы "күлде жазба дәлелдер" бар екенін мәлімдеді. Бірақ, кейінірек сұхбаттарында Киссинджер, Джеймс Шлезингер және Уильям Квант, ядролық қаруды Израильдің қолдануынан қорқу емес, Кеңес Одағының қайта жабдықтау күш-жігері және Садаттың атысты тоқтатуды ерте қабылдамауы басты себептер болды деп мәлімдеді.
Операция
Бастапқыда көлікті тек El Al қамтамасыз етті, ал 10 қазанда Израильге жабдықтамалар келе бастады, сол күні бірінші советтік әуе көлігі Дамаскқа жетті. Дегенмен, көп ұзамай El Al компаниясының дұрыс конфигурацияланбаған жолаушылар ұшақтарының шектеулі саны жеткіліксіз екені анық болды. АҚШ-тың тікелей қатысуын болдырмау ниетінде, 10 қазаннан бастап күніне 10–20 рейспен қамтамасыз ету үшін коммерциялық тасымалдаушыларды пайдалану мүмкіндігі зерттелді. 12 қазанда Никсон енді кешіктіруге жол жоқ екенін шешіп, АҚШ Әуе күштеріне «ұша алатынын барлығын жіберуге» бұйрық берді. Тоғыз сағат ішінде C-141 және C-5 ұшақтары Израильге бет алды. Алайда, АҚШ Әуе күштерінің қатысуы саяси маневрлерді бірден шешпеді: дәстүрлі еуропалық одақтастар жабдықтау ұшақтарына жанармай құю үшін қонуға немесе тіпті аумақтарынан өтуге рұқсат бермеді. Португалия көмектесуге дайын болғандықтан, ұшақтар Азор аралдарындағы Лажес әуежайына жіберілді. Бірнеше сағаттан кейін Португалия оларға қонуға рұқсат беретіні хабарланды, ал Лажес әуе көпірінің маңызды транзиттік пунктіне айналды. Стратегиялық әуе қолбасшылығының (SAC) Boeing KC-135 Stratotanker ұшақтары алғаш рет Лажес әуе базасына келді. KC-135 ұшақтары 13 қазан күні кешке Нью-Гэмпшир штатындағы Пис әуе базасынан (Эль-Аль соғыс күштерін қайта жабдықтау үшін пайдаланған базалардың бірі) ұшып кетті. Танкерлер Сент-Луис, Миссури штатындағы зауыттан Бен-Гурион әуежайына тікелей ұшып келген жаңа Дуглас A-4 Skyhawk және F-4 Phantom II ұшақтарын тасымалдады. Басқа еуропалық елдердің талаптарын орындау үшін тіпті Еуропада орналасқан АҚШ жабдықтамалары да Лажес арқылы бағытталды, нәтижесінде күніне отыздан астам ұшақ Лажес арқылы өтті. Осыны қамтамасыз ету үшін базада қосымша 1300 адамға орналасуға мүмкіндік болды, олар уақытша тұрғын үйлерде және жедел қайта жарақтандырылған Екінші дүниежүзілік соғыстың казармаларында орналастырылды, әдетте бір немесе екі сарбазға арналған бөлмелер төрт орындыққа дейін кеңейтілді (екі қабатты төсектер). Азор аралдары мен Израиль арасындағы ұшу маршруты өте нақты болды. Оңтүстіктегі жауынгер араб елдері мен солтүстіктегі еуропалық елдер арасындағы әуе кеңістігінің шекарасын ұшып өте отырып, көліктік ұшақтар Жерорта теңізінің ортасымен Израильге ұшып келді. Нәтижесінде, Nickel Grass аясында кемінде 100 F-4 Phantom II истребителі Израильге жіберілді, олар 4-ші тактикалық истребитель қанаты, 33-ші тактикалық истребитель қанаты және 57-ші истребитель қанатынан келді. Олар Лодқа ұшып барып, американдық ұшқыштар ізраилдік әріптестерімен ауыстырылды. Қажет болған жағдайда, АҚШ Әуе күштерінің белгісі IAF белгісімен ауыстырылғаннан кейін, ұшақтар жанармаймен толтырылып, майданға жіберілді, көбінесе келгеннен кейін бірнеше сағат ішінде ұшып кетті. Кейбір ұшақтар тікелей USAFE флотынан келді және АҚШ Әуе күштерінің камуфляжымен жұмыс істеді. Он екі C-130E Hercules көліктік ұшағы да Израильге берілді, бұл IAF-қа жеткізілген алғашқы осындай типтегі ұшақтар болды. 24 қазанда үшінші атысты тоқтату туралы шешім қабылданғаннан кейін, әуе көпірінің қарқыны бірден төмендеді. Израиль әскерін соғысқа дейінгі күшіне қайта жабдықтау үшін қосымша рейстер жасалды және 14 қарашада Nickel Grass операциясы аяқталды. Нәтижесінде, әскери әуе көлігі Израильге 22 325 тонна материал жеткізді. Сонымен қатар, АҚШ өзінің теңіз арқылы жабдықтау операциясын жүргізіп, 30 қазанға дейін Израильге 33 210 тонна жеткізді. Сол уақытта кеңестік әуе көлігі 12 500–15 000 тонна жабдықтама жеткізіп, оның жартысынан астамы Сирияға жіберілді. Олар сонымен қатар теңіз арқылы, негізінен Сирияға 63 000 тонна жеткізді.
Әсерлер
"Никель-Грасс" операциясы бірден және ұзақ мерзімді әсерлерге ие болды. ОПЕК-тің араб елдері Израильді қақтығыста қолдаған жағдайда АҚШ және басқа елдерге мұнай жеткізуді шектеу немесе тоқтатуға уәде берді. Олар өз уәделерінде тұрып, АҚШ-қа толыққанды мұнай эмбаргосын жариялады. Мұнай бағасы күрт өсті, жанармай тапшы болды және АҚШ көп ұзамай 1973 жылғы мұнай дағдарысына қатысты. "Никель-Грасс" сонымен қатар американдық әуе көлігінің қабілетіндегі күрт кемшілікті көрсетті: шетелдегі базаларды құру қажеттілігі. Португалияның көмегі болмағанда, әуе көлігі іске аспайтын еді. Осының нәтижесінде АҚШ әуеде отын құю мүмкіндіктерін кеңейтіп, ұзақ қашықтыққа ұшуды стандартқа айналдырды, ерекше жағдай емес. "Никель-Грасс" ӘҚК-ның C-5 "Галактика" ұшақтарын сатып алу туралы шешімін растады. 1970 жылы пайдалануға берілгеннен бері C-5 түрлі проблемаларға тап болды. Әскери-әуе күштері проблемаларды шешкенін мәлімдеді, бірақ C-5 баспасөзde әлі де қымбатқа түскен сәтсіздік ретінде қарастырылды. "Никель-Грасс" кезінде C-5 ұшақтары барлық 567 миссияның 145-інде жалпы жүк көлемінің 48%-ын тасымалдады. C-5 сонымен қатар M60 "Паттон" танктері, M109 гаубицалары, жер үсті радарлары, жылдам тракторлар, CH-53 "Си Сталлион" тікұшақтары және A-4 "Скайхок" ұшақтарының құралымдық бөліктері сияқты үлкен габаритті жүктерді тасымалдады, оларды кішігірім ұшақтарға сыймады. Осы нәтиже C-5-тің қажеттігін дәлелдеді.