Кіріспе

Бобрдың жойылған туысы

Автоматты taxobox
| name = Гигант бобрлар
| fossil range = Плейстоцен
| image = Giant beaver fieldmuseum.jpg
| image caption = Field Museum мұражайындағы Castoroides ohioensis үлгісі
| display parents = 2
| taxon = Castoroides
| authority = Foster, 1838
| type species = †Castoroides ohioensis
| subdivision ranks = Түрлер
| subdivision = *†Castoroides ohioensis
†Castoroides dilophidus
†Castoroides leiseyorum
| synonyms = *†Castoroides nebrascensis Barbour, 1931
†Burosor efforsorius <small>Starrett, 1956</small>), немесе алып бобр, Плейстоцен кезінде Солтүстік Америкада өмір сүрген, аюдай үлкен бобрлардың жойылған туысы. Қазіргі уақытта екі түрі мойындалған: C. dilophidus Оңтүстік-Шығыс АҚШ-та және C. ohioensis Солтүстік Американың көп бөлігінде. C. leiseyorum бұрын Ирвингтон дәуірінде сипатталған, бірақ қазір жарамсыз атау деп есептеледі. Бұрын C. leiseyorum деп сипатталған барлық үлгілер C. dilophidus-қа жатады деп саналады.

Сипаттама

Кастороидтер тұқымдасының түрлері қазіргі бобрлардан әлдеқайда ірі болды. Олардың орташа ұзындығы шамамен 2 метрді құрады, ал ең ірілері 3 метрге дейін жеткен. Бұл оларды Плейстоцен дәуірінде Солтүстік Америкадағы ең үлкен кеміргіш және ең үлкен бобр етеді. Жақындағы талдаулар олардың салмағы аз, шамамен 100 кг-ға жуық болғанын көрсетеді, бірақ бұл пікір даулы. Гигант бобрдың артқы аяқтары қазіргі бобрлардан әлдеқайда үлкен болған, ал артқы жамбас сүйектері қысқа болған. Құйрығы ұзын болған және қазіргі бобрлардағыдай лопата тәрізді болмаған болуы мүмкін. Олардың тістері де өте үлкен болған, ұзындығы 15 см-ге дейін жеткен. Қазіргі бобрлар мен кастороидтардың арасындағы эволюциялық айырылыс шамамен 16-20 миллион жыл бұрын болған деп есептеледі, бұл палеонтологиялық және геномдық зерттеулерге негізделген. Кастороидтар жойылып кеткен Castoroidinae тұқымдасын бейнелейді, ол Солтүстік Америкадағы Моносаулакс туысымен басталып, одан кейін Евкастор, Дипоидтар және Прокастороидтар туыстарынан өркендеп, ақырында Кастороидтармен аяқталып, жойылып кеткен.

Ашық жерлер мен түрлер

Кастороидтердің қазбалары алғаш рет 1837 жылы Огайо штатындағы торф батпағында табылды. Кастороидтердің кесу тістері 15 см-ге дейін ұзын болған, сыртқы беттері анық тілімделген. Бұл берік эмаль тілімдері мұндай ұзын тістерді қолдау үшін арқалықтар сияқты жұмыс істеген. Бұдан әрі, төменгі жақ сүйегінің терең жақ сүйекті ойысы өте күшті шағуды көрсетеді. Алып бобвердің қалдықтары, палеоүндістердің артефакттары және жалпақ басты пекари, алып қысқа бетті аю және қашандық бұғының қалдықтары Огайо штатының Вайандот округіндегі Шериден үңгірінен табылды. Кастороидтердің қазбалары АҚШ-тың орталық-батысында, Ұлы көлдерге жақын штаттарда, әсіресе Иллинойс және Индианада шоғырланған, бірақ үлгілер Аляскадан және Канададан Флоридаға дейін кездеседі. Канадада бұл түрдің қазбалары көбінесе Юкон аймағындағы Олд Кроу бассейнінде табылады, ал Торонто (Онтарио) және Индэн аралы (Нью-Брансуик) қалаларынан бір-бір үлгі белгілі. Онтариодағы Хайгейтке жақын жерден 1891 жылы табылған кастороид бас сүйегінің жазбасы Канада үшін ең ертегі жазба болып табылады. Олд Кроу аймағында кастороид қазбалары Сангамониялық мұз аралық кезеңінің шөгінділерінде кездеседі. Нью-Брансуиктегі алып бобвердің қалдықтарын табу Нью-Брансуиктің төртінші кезеңдегі құрлықтық сүтқоректілер фаунасына маңызды үлес қосады және құрлықтық фауна бұрынғы деректерге қарағанда бай болғанын көрсетеді. Бұл жағдай Солтүстік Америкадағы алып бобвердің таралу аймағын едәуір өзгерте қоймайды. АҚШ-тың оңтүстік-шығысындағы үлгілер премолярлық және молярлық ерекшеліктерінің айырмашылығына байланысты жеке түр, Castoroides dilophidus деп жіктеліп келді. Мартин (1969) оны түрдің ішкі түрі деп есептеген, бірақ Халберт және авторлардың жаңа зерттеулері оларды жеке түр, Castoroides dilophidus деп қарастырады. Ол Флоридадағы 25 плейстоценді жерлерден табылды, олардың 23-і ранчолабрей, біреуі ирвингтония, ал біреуі соңғы бланк кезеңіне жатады. Castoroides dilophidus үлгілері Флорида және Оңтүстік Каролинада қазылып алынған. Оңтүстік Каролинадағы Купер өзенінің орны 1,8 миллионнан 11 мың жыл бұрын дауланған. Castoroides leiseyorum 1995 жылы С. Морган мен Дж. А. Уайт Флорида штатының Хиллсборо округіндегі Лейзи қабықшасы орнында тапқан, шамамен 2,1 миллион жыл бұрынғы үлгілеріне сәйкес атау берді. Бұл үлгілер қазір C. dilophidus-қа жатады деп саналады және C. leiseyorum енді жарамды түр атауы емес.

Экология

Тұрақты изотоптар Кастороидтердің тірі бобрлардың ағашпен қоректенуіне қарағанда, көбінесе су астындағы өсімдіктермен қоректенгенін көрсетеді. Гигант бобрлардың бөгеттер мен жатақтар салғандығына ешқандай дәлел жоқ. Кастороидтердің кескіш тістерінің пішіні оларды тірі бобрларға қарағанда ағаштарды кесуде әлдеқайда нашар еткен. Олар азық-түлік және жыртқыштардан қорғану үшін батпақты жерлерге үлкен тәуелді болған болуы мүмкін.

Құрып кету

Кастороидтер 75 000 жыл бұрын Аляска мен Юконнан жойылған болуы мүмкін, бұл ортаның нашарлауымен байланысты. Төмендіктегі ылғалды жерлер мен аралас қылқан жапырақты ормандардың жоғалуы Солтүстік Америкадағы кастороидтер популяциясының аймақтық түрде жойылуымен бірге жүрді. Кастороидтер популяциясы Солтүстік Американың оңтүстік-шығысы, Ұлы жазықтар және солтүстік аймақтарында (Канада мен Аляска) Соңғы мұз дәуіріндегі жергілікті мұздық кезеңдердің тікелей салдарынан жойылды, бұл олардың мекендерін құрғақтандырып, жарамсыз етті. Огайо мен Нью-Йорк штатындағы радиокөміртектік сынақтар көрсеткендей, Ұлы көлдердің оңтүстігіндегі жазықтар кастороидтердің соңғы оқшауланған популяциясының мекені болған, ол Плейстоцен-Голоцен кезеңіне жақын шығыс Солтүстік Америкадан жойылды, нәтижесінде тұқымның толық жойылуына әкелді. Нью-Йорк штатынан табылған ең жас кастороидтер үлгілері адам жасаған заттармен (10 150 ± 50 жыл бұрынғы, калибрленбеген, кейіннен радиокөміртектік сынақтар бойынша 11 501 мен 12 050 жылдар аралығындағы) сәйкес келеді, бұл олардың палеоиндиялықтармен мың жылға дейін қатар өмір сүргенін көрсетеді. Дегенмен, археологиялық зерттеулерде адамдардың кастороидтерді сойып, аң аулап немесе пайдаланғанына дәлелдер жоқ. Ұлы көлдер бассейніндегі популяцияның жойылу себептері нақты белгісіз болғанымен, мекен орындары үшін бәсекелестік пен климаттың өзгеруі олардың жойылуына себеп болуы мүмкін.

Адамдармен өзара іс-қимыл

Адамның Кастороидпен (Castoroides) қарым-қатынасы туралы нақты мәлімет аз. Кастороидтардың қалдықтары Шериден үңгірінде адам жасаған заттармен бірге табылған. Кастороидтардың жойылуына Америкаға алғаш келген адамдардың аң аулауы себеп болды ма, жоқ па, дегенге қатысты әртүрлі ғылыми теориялар бар. Инну және Миссиссауга сияқты алғашқы халықтардың дәстүрлі мифологиясында алып суыр бейнеленген, және осы халықтардың кейбір өкілдері бұл Кастороидпен адамның қарым-қатынасының куәсі деп санайды. 1972 жылы американдық этнолог Джейн Бек C. ohioensis алгонкин мифологиясының негізі болған деп болжады, онда алып суыр Сент-Джон өзенінде сонша биік бөгет салған, оның артындағы көл дерлік теңізге жеткен. Вабанаки батыры Глоскап осы бөгетті балтасымен қиратқан, нәтижесінде кері ағыс пайда болған. Глоскап осы алып суырды өзеннің жоғары ағысына дейін қуған, суырды мұздан соққылауға тырысқанда өзенде бірнеше аралдар пайда болған. Суыр тағы бір бөгет салған, осылайша Ұлы көлдер құрылған, және ол олар арқылы басқа жаққа қашқан. Анишинаабе тайпасының бірнеше әңгімелерінде "қалың бойлы, тік тұрып, ең биік адамдай бойы бар" "алып суырлар" туралы айтылады. Көптеген ғалымдар мұндай әңгімелер Солтүстік Американың алғашқы халықтарының ауызша дәстүрінен C. ohioensis кездесуінің немесе кемінде олардың қаңқаларының куәлігі болуы мүмкін деп санайды.